Γεώργιος Κουτσούμης
Οικογενειακή Φωτογραφία της Διάσκεψης
Οι θαλάσσιες διεκδικήσεις της Άγκυρας δεν υποστηρίχθηκαν από τα ισλαμικά κράτη
Ιδιαίτερη πολιτική και διπλωματική σημασία αποκτά η επιφύλαξη που διατύπωσε η Τουρκία επί της παραγράφου 17 της Διακήρυξης της Βαγδάτης, με την οποία τα κράτη-μέλη του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας επαναβεβαιώνουν την ανάγκη διασφάλισης της ελευθερίας και της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, με ρητή αναφορά στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Το γεγονός ότι η Άγκυρα διαφοροποιήθηκε από μια διατύπωση που έγινε αποδεκτή από τα υπόλοιπα ισλαμικά κράτη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Σε μια περίοδο κατά την οποία η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών, από τα Στενά του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο, αναδεικνύεται σε ζήτημα πρώτης προτεραιότητας, η Τουρκία επιμένει στην πάγια άρνησή της να προσχωρήσει στην UNCLOS, επιδιώκοντας να διατηρήσει ανεπηρέαστες τις διεκδικήσεις της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η σημασία της επιφύλαξης δεν βρίσκεται μόνο στην τουρκική στάση, αλλά κυρίως στο ότι οι υπόλοιπες ισλαμικές χώρες δεν υιοθέτησαν την τουρκική διαφοροποίηση.
Πρόκειται για αξιοσημείωτη εξέλιξη, καθώς καταδεικνύει τα όρια της δυνατότητας της Άγκυρας να μεταφέρει τις ιδιαίτερες θαλάσσιες διεκδικήσεις της στο ευρύτερο ισλαμικό διπλωματικό πλαίσιο. Για την ελληνική διπλωματία, η εξέλιξη αυτή προσφέρει ένα πρόσθετο επιχείρημα: ακόμη και σε έναν οργανισμό στον οποίο η Τουρκία διαθέτει ισχυρά πολιτικά και θρησκευτικά ερείσματα, η επίκληση της UNCLOS εξακολουθεί να αποτελεί κοινό σημείο αναφοράς, χωρίς η τουρκική επιφύλαξη να εμποδίζει τη συμπερίληψή της στο τελικό κείμενο.
Η επιμονή της Άγκυρας στη Δυτική Θράκη και τα Δωδεκάνησα
Το ψήφισμα 2/52-MM της Βαγδάτης διατηρεί ουσιαστικά τον κορμό του προηγούμενου ψηφίσματος της Κωνσταντινούπολης. Επαναλαμβάνει τις επικρίσεις για την ελληνική πολιτική σε ζητήματα μειονοτικής εκπαίδευσης, εκλογής μουφτήδων, θρησκευτικών ελευθεριών, λειτουργίας σωματείων και ιθαγένειας, υιοθετώντας την προσέγγιση της Άγκυρας για την ταυτότητα της μουσουλμανικής μειονότητας.
Η επαναφορά των αναφορών αυτών εντάσσεται στη διαχρονική τουρκική επιδίωξη να προσδώσει εθνοτικό χαρακτήρα στη μειονότητα της Θράκης, παρά τις προβλέψεις της Συνθήκης της Λωζάννης, και να αναδείξει παράλληλα ζήτημα μουσουλμανικής μειονότητας στα Δωδεκάνησα.
Ωστόσο, η σύγκριση με το προηγούμενο ψήφισμα δεν αναδεικνύει ουσιαστική σκλήρυνση των διατυπώσεων. Οι αλλαγές περιορίζονται κυρίως σε επικαιροποιήσεις παραπομπών και διαδικαστικών προβλέψεων. Η Τουρκία διατήρησε το υφιστάμενο πλαίσιο πολιτικής πίεσης, χωρίς να εξασφαλίσει νέα καταδικαστικά στοιχεία σε βάρος της Ελλάδας.
Οι έξι επιφυλάξεις και οι αραβικές ισορροπίες
Ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα αποκτά η διατήρηση των επιφυλάξεων της Αιγύπτου, του Ιράκ, της Σαουδικής Αραβίας, του Κουβέιτ, του Λιβάνου και του Μπαχρέιν, οι οποίες είχαν διαφοροποιηθεί και κατά την προηγούμενη σύνοδο της Κωνσταντινούπολης.
Η στάση τους αντανακλά διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες, αλλά και την απροθυμία σημαντικών αραβικών πρωτευουσών να ταυτιστούν ανεπιφύλακτα με την τουρκική πολιτική ατζέντα.
Η Αίγυπτος αποτελεί την πλέον χαρακτηριστική περίπτωση. Οι στρατηγικές σχέσεις του Καΐρου με την Αθήνα και τη Λευκωσία, η ενεργειακή συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο και οι κοινές προσεγγίσεις σε ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας εξηγούν την επιφυλακτικότητά της απέναντι σε πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις τουρκικές διεκδικήσεις.
Αξιοσημείωτη είναι και η στάση της Σαουδικής Αραβίας. Παρά τη σημαντική αναθέρμανση των σχέσεων Ριάντ–Άγκυρας και τη διεύρυνση της συνεργασίας τους σε οικονομικό και αμυντικό επίπεδο, το Βασίλειο διατηρεί την αυτονομία των διπλωματικών του επιλογών. Η προσέγγιση με την Τουρκία δεν μεταφράζεται σε ανεπιφύλακτη υποστήριξη των θέσεών της έναντι της Ελλάδας και της Κύπρου.
Ανάλογη προσοχή χαρακτηρίζει το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν, που αποφεύγουν να εμπλακούν σε αντιπαραθέσεις χωρίς άμεσο όφελος για τα συμφέροντά τους, ενώ ο Λίβανος διατηρεί παραδοσιακά στενές σχέσεις με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιφύλαξη του Ιράκ, της χώρας που φιλοξένησε τη σύνοδο. Παρά τη συνεργασία της Βαγδάτης με την Άγκυρα στους τομείς της ασφάλειας, της ενέργειας και των μεταφορών, η ιρακινή διπλωματία απέφυγε την πλήρη ευθυγράμμιση με τις τουρκικές θέσεις. Η στάση αυτή αποκτά πρόσθετη βαρύτητα λόγω του ρόλου της ιρακινής προεδρίας στη διαμόρφωση του τελικού αποτελέσματος.
Οι επιφυλάξεις δεν ισοδυναμούν με συνολική απόρριψη των ψηφισμάτων, ούτε τεκμηριώνουν κατ’ ανάγκην κοινό συντονισμό των έξι χωρών. Περιορίζουν, ωστόσο, τη δυνατότητα της Τουρκίας να παρουσιάζει τις σχετικές αποφάσεις ως έκφραση αδιαμφισβήτητης ισλαμικής συναίνεσης.
Η προσπάθεια έμμεσης αναβάθμισης του ψευδοκράτους
Στο Κυπριακό, το ψήφισμα 7/52-POL επαναλαμβάνει τις βασικές θέσεις που είχαν περιληφθεί στο προηγούμενο κείμενο της Κωνσταντινούπολης. Διατηρούνται οι αναφορές στην πολιτική ισότητα των Τουρκοκυπρίων, στον τερματισμό της απομόνωσής τους και στη διεύρυνση των επαφών τους με τα κράτη-μέλη του ΟΙΣ.
Η σημασία του ψηφίσματος έγκειται κυρίως στη διατήρηση διατυπώσεων που επιτρέπουν στην Άγκυρα να προωθεί τη διεθνή παρουσία της τουρκοκυπριακής οντότητας. Η αναφορά σε «συνιστών τουρκοκυπριακό κράτος», παρότι συνδέεται με την παλαιότερη ομοσπονδιακή ορολογία, προσφέρεται για πολιτική αξιοποίηση στο πλαίσιο της σημερινής τουρκικής στρατηγικής.
Εντούτοις, η Βαγδάτη δεν προχώρησε σε ρητή αναγνώριση του ψευδοκράτους ούτε υιοθέτησε ευθέως τη λύση των δύο κρατών και την αξίωση κυριαρχικής ισότητας που προβάλλει η Άγκυρα.
Η τουρκική επιδίωξη επικεντρώνεται πλέον όχι μόνο στη διπλωματική αναγνώριση, αλλά και στη σταδιακή διεύρυνση των απευθείας επαφών των Τουρκοκυπρίων με τρίτες χώρες. Αυτό επιχειρείται μέσα από εμπορικές, εκπαιδευτικές, πολιτιστικές και θεσμικές συνεργασίες: μια στρατηγική έμμεσης αναβάθμισης, που αποσκοπεί στη δημιουργία τετελεσμένων διεθνούς παρουσίας χωρίς να απαιτείται προηγούμενη επίσημη αναγνώριση.
Για τη Λευκωσία, η συγκεκριμένη προσέγγιση συνιστά διαρκή διπλωματική πρόκληση, καθώς μπορεί να οδηγήσει στη σταδιακή εξοικείωση τρίτων κρατών με πρακτικές που η Κυπριακή Δημοκρατία θεωρεί ότι υπονομεύουν την κυριαρχία της.
Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι η Σύνοδος της Βαγδάτης δεν απέφερε νέα ουσιαστικά διπλωματικά κέρδη στην Άγκυρα, παρά τη διατήρηση των θέσεών της στα ψηφίσματα του ΟΙΣ. Ιδιαίτερη σημασία έχει η στάση της Αιγύπτου και της Σαουδικής Αραβίας, καθώς η προσέγγισή τους με την Τουρκία δεν φαίνεται να επηρεάζει τις στρατηγικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Επί δεκαπέντε χρόνια, ο υπογράφων παρακολουθούσε ως δημοσιογράφος, εκ των έσω, τις διασκέψεις του τότε Οργανισμού Ισλαμικής Διάσκεψης. Ήταν μια εποχή διαφορετικών συσχετισμών, όταν η Ελλάδα, χάρη και στο διεθνές κύρος και τις προσωπικές σχέσεις του Ανδρέα Παπανδρέου με ηγέτες του αραβικού κόσμου, διέθετε ισχυρά διπλωματικά ερείσματα. Οι ελληνικές θέσεις συναντούσαν την υποστήριξη των Παλαιστινίων και της Συρίας, με προσωπικότητες όπως ο Ζωρζ Χαλάκ να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο διπλωματικό παρασκήνιο των Ισλαμικών Διασκέψεων ως εκπρόσωπος της Γουιάνας.
Έκτοτε, οι συμμαχίες αναδιατάχθηκαν, τα συμφέροντα μεταβλήθηκαν και παλαιοί σύμμαχοι ακολούθησαν διαφορετικούς δρόμους.
https://www.anixneuseis.gr/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου