Ο αληθινά ευτυχισμένος είναι ο ελεύθερος, μιλώ για εκείνον που μήτε ελπίζει μήτε φοβάται τίποτα!

 

Δημήτρης Παπαντωνίου

ΔΗΜΩΝΑΞ

[Mόνον εὐδαίμονα ἔφη τὸν ἐλεύθερον, ἐκεῖνον νομίζω τὸν μήτε ἐλπίζοντά τι μήτε δεδιότα...]

Απόδοση: Ο αληθινά ευτυχισμένος είναι ο ελεύθερος, μιλώ για εκείνον που μήτε ελπίζει μήτε φοβάται τίποτα!

-Ο Αρχαίος Έλληνας Κυνικός Φιλόσοφος με καταγωγή από την Κύπρο που έζησε στην Αθήνα τον 2ο μ.Χ αιώνα, ο οποίος όμως δεν είναι τόσο γνωστός όσο ο συντοπίτης του, ΖΗΝΩΝ ο Κιτιεύς, ο ιδρυτής του ΣΤΩΙΚΙΣΜΟΥ.

Μολονότι καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια, μολαταύτα περιφρόνησε τα πλούτη και γενικά τα ανθρώπινα αγαθά και αποφάσισε να ζήσει απλή και λιτή ζωή, αφιερωμένος στη φιλοσοφία.

Ο Δημώναξ δεν είχε αναπτύξει προσωπικό φιλοσοφικό σύστημα. Οι αντιλήψεις του διαμορφώθηκαν από τη σύνθεση και αξιολόγηση των ιδεών που επικρατούσαν ως την εποχή του. Πίστευε πως η φιλία είναι το πολυτιμότερο αγαθό για τους ανθρώπους. Με τον τρόπο αυτό κέρδισε την αγάπη και την εκτίμηση τόσο των αρχόντων όσο και του λαού των Αθηνών.. Πέρα από τις φιλοσοφικές του ιδέες, ο Δημώναξ ήταν πολύ γνωστός και από εύστοχα ανέκδοτα και ευφυολογήματα που έλεγε αυθόρμητα στις διάφορες κοινωνικές επαφές του.

Οι Αθηναίοι, άρχοντες και λαός, τον θαύμαζαν υπερβολικά και τον έβλεπαν πάντοτε σαν ένα άνθρωπο καλύτερο από αυτούς, ωστόσο αρχικά ήλθαν σε προστριβές μαζί του, ο δε λαός τον είχε μισήσει εξ αιτίας της ελευθεριότητας και της αθυροστομίας του

Μάλιστα κατηγορήθηκε από μερικούς Αθηναίους, όπως άλλοτε είχε κατηγορηθεί και ο Σωκράτης, και δικάστηκε. Οι εναντίον του κατηγορίες ήταν ότι ποτέ δεν είχε θυσιάσει στους θεούς, και ότι δεν είχε μυηθεί στα Ελευσίνια μυστήρια.

Όταν επρόκειτο να δικαστεί, ο Δημώναξ φόρεσε καθαρό ένδυμα και στεφανώθηκε με στεφάνι θυσίας, έτοιμος να θυσιαστεί, κι έτσι ανέβηκε στο βήμα της εκκλησίας του δήμου απ’ όπου, με πολλή γενναιότητα, έκαμε την απολογία του.

Στην απολογία του ζήτησε από τους Αθηναίους να τον θυσιάσουν και αυτόν, επειδή την προηγούμενη φορά (όταν δηλαδή δίκαζαν τον Σωκράτη) δεν είχαν θυσιάσει κάτω από καλούς οιωνούς.

Στις κατηγορίες απάντησε ότι στην θεά Αθηνά δεν πρόσφερε θυσίες επειδή νόμιζε ότι η θεά δεν είχε ανάγκη των θυσιών του, εις ό,τι δε αφορούσε τα Ελευσίνια μυστήρια, είπε ότι απέφυγε να συμμετάσχει επειδή αργότερα δεν μπορούσε παρά να τα αποκαλύψει στους αμύητους: διότι εάν τα μυστήρια ήταν αισχρά, θα θεωρούσε υποχρέωσή του να αποτρέψει τους αμύητους απ' αυτά, ενώ εάν ήταν καλά, και πάλι θα τα διαλαλούσε σ' όλους από φιλανθρωπία.

Μετά την απολογία του αυτή, ο Δημώναξ όχι μόνο αθωώθηκε αλλά κι έχαιρε σεβασμού και εκτιμήσεως από όλους τους Αθηναίους. Μια φορά μάλιστα, όταν συνέβη μια εξέγερση, ο Δημώναξ εμφανίστηκε στην εκκλησία του δήμου, οπότε μόλις ο λαός τον είδε, αμέσως σιώπησε, κι όταν η τάξη αποκαταστάθηκε, ο Δημώναξ έφυγε χωρίς να πει στο κοινό του ούτε μια λέξη.

Έζησε, αναφέρει ο Λουκιανός, σχεδόν 100 χρόνια, χωρίς ποτέ ν' αρρωστήσει, χωρίς ποτέ να λυπηθεί, χωρίς να ενοχλήσει ποτέ κανένα ζητώντας του κάτι, χωρίς εχθρούς και πάντοτε χρήσιμος σε όλους, φίλος με όλους.

Όταν σε βαθιά γεράματα είδε ότι δεν μπορούσε πια να φροντίζει μόνος τον εαυτό του, απάγγειλε στους γύρω του την έμμετρη κήρυξη της λήξης των αγώνων...

Τελειώνει ο αγώνας των καλλίστων αθλημάτων χορηγός και ο καιρός καλεί, καμιά καθυστέρηση πια...

Και από τη στιγμή εκείνη αρνήθηκε πια να πάρει τροφή, μέχρι που πέθανε.

Όταν, λίγο πριν πεθάνει, τον ρώτησαν πώς θα' θελε την ταφή του, απάντησε ότι δεν σκοτιζόταν γιατί θα τον έθαβε η κακοσμία.

Κι όταν τον ξαναρώτησαν αν ήταν σωστό το σώμα του να σπαραχθεί από τα όρνια και τα σκυλιά, απάντησε ότι τούτο δεν ήταν παράλογο γιατί θα φαινόταν έτσι χρήσιμος σε μερικά ζώα.

Ωστόσο όταν πέθανε, οι Αθηναίοι τον έθαψαν με δημόσια δαπάνη και τιμές. Την κηδεία του παρακολούθησε όλος ο λαός των Αθηνών και στον τάφο τον μετέφεραν στους ώμους τους οι φιλόσοφοι της πόλης.

Ο τρόπος του θανάτου του ήταν κι αυτός σύμφωνος προς τις φιλοσοφικές του αντιλήψεις.

Μερικές άλλες φιλοσοφικές του ιδέες, όπως τις διέσωσε ο Λουκιανός ο Σαμοσατεύς:

-Η ψυχή είναι αθάνατη, όπως και όλα τα άλλα.

-Ο άνθρωπος τότε μόνο είναι ελεύθερος, όταν απαλλαγεί από την ελπίδα και τον φόβο, μόνο δε ο ελεύθερος άνθρωπος είναι ευτυχής.

-Η θεραπεία των παραπτωμάτων γίνεται με την εύρεση των αιτίων που τα προκαλούν και με τη συγχώρεσή τους.

-Οι νόμοι είναι αχρείαστοι, και για τους καλούς και για τους κακούς.

-Η διακυβέρνηση από τους άρχοντες θα ήταν καλύτερη αν αυτοί δεν οργίζονται, αν ακούουν πολύ και αν μιλούν λίγο.

-Προσπαθώ να κάνω τις έχθρες να κρατούν λίγο χρόνο και τις φιλίες πολύ χρόνο.

Πηγή...Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια.