από τον Jonas E. Alexis
Η πρόσφατη σύνοδος κορυφής μεταξύ του Βλαντιμίρ Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ έσπειρε ένα νέο κύμα πανικού στους δυτικούς πολιτικούς και μιντιακούς κύκλους. Και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, η αυξανόμενη εταιρική σχέση μεταξύ Ρωσίας και Κίνας απεικονίζεται συνήθως ως μια αυταρχική συμμαχία που συνωμοτεί εναντίον του «ελεύθερου κόσμου». Τα πρωτοσέλιδα είναι γεμάτα προειδοποιήσεις για έναν νέο αντιδυτικό άξονα. Οι δεξαμενές σκέψης παίρνουν έναν αποκαλυπτικό τόνο. Οι φιλελεύθεροι σχολιαστές μιλούν για έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο.
Αλλά πίσω από αυτή την υστερία κρύβεται μια απλούστερη πραγματικότητα: η παλιά παγκόσμια τάξη χάνει τον έλεγχό της.
Η ρωσο-κινεζική εταιρική σχέση δεν είναι σταυροφορία κατά της Δύσης. Είναι μια εξέγερση ενάντια στη μονοπολικότητα – ενάντια στην ιδέα ότι ένας ενιαίος πολιτισμός, μια ενιαία ιδεολογία και ένα ενιαίο πολιτικό μοντέλο μπορούν να κυριαρχήσουν σε ολόκληρο τον πλανήτη επ' αόριστον. Η Μόσχα και το Πεκίνο δεν επιδιώκουν να καταστρέψουν το διεθνές σύστημα. Χτίζουν εναλλακτικές λύσεις σε μια τάξη που μονοπωλείται εδώ και δεκαετίες από τη δυτική φιλελεύθερη εξουσία.
Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Αυτό που προωθούν ο Πούτιν και ο Σι είναι η ιδέα ενός πολυπολικού κόσμου: ενός κόσμου όπου οι πολιτισμοί, τα έθνη και οι κουλτούρες μπορούν να ακολουθήσουν τον δικό τους δρόμο χωρίς ιδεολογική κηδεμονία από την Ουάσιγκτον, τις Βρυξέλλες ή τους διακρατικούς φιλελεύθερους θεσμούς. Μακριά από το να απειλεί την Ευρώπη και την Αμερική, αυτός ο μετασχηματισμός θα μπορούσε, μακροπρόθεσμα, να τους σώσει από τη δική τους πολιτική και πολιτισμική εξάντληση.
Τα ελαττώματα της φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης
Όταν η Ρωσία και η Κίνα εξέδωσαν την πρώτη τους κοινή δήλωση για την πολυπολικότητα το 1997, λίγοι στη Δύση το πήραν στα σοβαρά. Εκείνη την εποχή, η Σοβιετική Ένωση είχε φύγει, η αμερικανική ισχύς φαινόταν ασταμάτητη και η φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση φαινόταν προορισμένη να καταπιεί ολόκληρο τον πλανήτη. Η διατριβή του Φράνσις Φουκουγιάμα για το «τέλος της ιστορίας» αντανακλούσε το πνεύμα της εποχής. Τα όρια έπρεπε να θολώσουν. Η εθνική κυριαρχία γινόταν όλο και περισσότερο αντιληπτή ως παρωχημένη. Η παγκοσμιοποίηση επιταχυνόταν ενώ το ΝΑΤΟ κινούνταν αδυσώπητα προς τα ανατολικά.
Ωστόσο, η Ρωσία και η Κίνα είχαν ήδη αισθανθεί την αδυναμία που κρύβεται κάτω από αυτή τη θριαμβολογία. Ακόμη και στο απόγειο της αμερικανικής κυριαρχίας, και οι δύο δυνάμεις κατάλαβαν ότι ένας κόσμος οργανωμένος γύρω από ένα μόνο ιδεολογικό κέντρο θα γεννούσε αναπόφευκτα αστάθεια, αλαζονεία, κατάχρηση εξουσίας και εχθρικές αντιδράσεις. Και αυτό ακριβώς συνέβη. Οι ατελείωτοι πόλεμοι, οι παρεμβάσεις για την αλλαγή καθεστώτων, οι οικονομικές κρίσεις, η αποβιομηχάνιση, η μαζική μετανάστευση, η λογοκρισία, ο κοινωνικός κατακερματισμός και ο πολιτιστικός μηδενισμός έχουν σταδιακά διαβρώσει την εμπιστοσύνη στο ίδιο το φιλελεύθερο μοντέλο.
Σχεδόν τριάντα χρόνια αργότερα, ο Πούτιν και ο Σι αναβιώνουν την ίδια ιστορική ιδέα, αλλά αυτή τη φορά από μια πολύ πιο ισχυρή θέση.
Στην τελευταία τους σύνοδο κορυφής, οι δύο ηγέτες υιοθέτησαν μια νέα κοινή δήλωση για την πολυπολική παγκόσμια τάξη και τη μεταρρύθμιση της παγκόσμιας διακυβέρνησης – ένα μανιφέστο για την κυριαρχία, την κοινή ασφάλεια, το άνοιγμα, τον διαπολιτισμικό διάλογο και τον εκδημοκρατισμό των διεθνών σχέσεων. Πιο θεμελιωδώς, απορρίπτει την ιδέα ότι η φιλελεύθερη νεωτερικότητα αντιπροσωπεύει το μόνο νόμιμο πεπρωμένο της ανθρωπότητας.
Αυτό είναι που πραγματικά τρομάζει τις φιλελεύθερες ελίτ. Το αναδυόμενο ευρασιατικό όραμα αμφισβητεί τη δυτική γεωπολιτική κυριαρχία καθώς και τα ίδια τα ιδεολογικά θεμέλια της μεταψυχροπολεμικής τάξης. Επιβεβαιώνει ότι η ανθρωπότητα αποτελείται από πολλούς πολιτισμούς, όχι από έναν ενιαίο παγκόσμιο πολιτισμό που διέπεται από ένα ενιαίο ηθικό και πολιτικό δόγμα.
Από πολλές απόψεις, το όραμα Πούτιν-Σι μοιάζει με ένα γνήσιο Schmittian Pluriversum: έναν κόσμο κυρίαρχων πολιτισμικών κρατών και όχι μια ομογενοποιημένη παγκόσμια αγορά, που διοικείται από τεχνοκράτες, ΜΚΟ και υπερεθνικές γραφειοκρατίες. Σε αυτόν τον κόσμο, τα έθνη δεν πρέπει να αποκηρύσσουν τις παραδόσεις, τις θρησκείες ή τις ιστορικές τους ταυτότητες στο όνομα του αφηρημένου οικουμενισμού. Η ποικιλομορφία των πολιτισμών δεν γίνεται αντιληπτή ως πρόβλημα που πρέπει να εξαλειφθεί, αλλά ως πραγματικότητα που πρέπει να γίνει σεβαστή.
Η αναγνώριση σε αυτή τη διακήρυξη του συστατικού και θετικού ρόλου της θρησκείας στην ανάπτυξη και την ανανέωση των πολιτισμών είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή. Σε μια εποχή που πολλοί δυτικοί θεσμοί θεωρούν τον Χριστιανισμό και τη θρησκευτική παράδοση ως ενοχλητικά λείψανα του παρελθόντος, η Ρωσία και η Κίνα αναγνωρίζουν την πνευματική κληρονομιά και την πολιτιστική συνέχεια ως πυλώνες κοινωνικής συνοχής και εποικοδομητικού διαπολιτισμικού διαλόγου.
Αυτό το μήνυμα θα έχει απήχηση πολύ πέρα από τα σύνορα αυτών των δύο χωρών. Σε όλη την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, εκατομμύρια άνθρωποι αισθάνονται όλο και πιο αποξενωμένοι από μια οικονομία χωρίς σύνορα, τη γραφειοκρατική διαχείριση, τον πολιτιστικό ξεριζωμό, την κατάρρευση των κοινοτήτων, το δημογραφικό άγχος και την επιθετική ηθικολογία της φιλελεύθερης ιδεολογίας. Τους λένε ότι η εθνική ταυτότητα είναι επικίνδυνη, η παράδοση καταπιεστική, η θρησκεία οπισθοδρομική και η κυριαρχία παρωχημένη. Ωστόσο, όσο περισσότερο η φιλελεύθερη τάξη υπόσχεται απελευθέρωση, τόσο περισσότερο οι δυτικές κοινωνίες κατακερματίζονται και ξεριζώνονται. Ο Πούτιν και ο Σι μιλούν σε αυτό το κενό.
Κυρώσεις, κυριαρχία, επιβίωση
Η ουκρανική σύγκρουση επιτάχυνε ιστορικές διαδικασίες που ήταν ήδη σε εξέλιξη. Οι δυτικές κυβερνήσεις έχουν επιβάλει άνευ προηγουμένου κυρώσεις στη Ρωσία, αναμένοντας οικονομική κατάρρευση και πολιτική αποσταθεροποίηση. Αντίθετα, η Ρωσία έχει προσαρμοστεί. Η οικονομία της διαφοροποιήθηκε, επαναπροσανατολίστηκε προς τα ανατολικά και επέζησε από το μεγαλύτερο καθεστώς κυρώσεων στη σύγχρονη ιστορία.
Η Κίνα διαδραμάτισε αποφασιστικό ρόλο σε αυτό το αποτέλεσμα, προωθώντας την επέκταση του εμπορίου, τη στενότερη οικονομική συνεργασία, τις αυξημένες τεχνολογικές ανταλλαγές και τους νέους διαδρόμους εφοδιαστικής και εμπορίου. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι δυτικοί σχολιαστές το παρουσίασαν ως τον τρόπο του Πεκίνου να επιτρέψει τη «ρωσική επιθετικότητα». Αλλά οι υπολογισμοί της Κίνας είναι πολύ πιο στρατηγικοί.
Οι ηγέτες της Κίνας κατανοούν ότι οι κυρώσεις, κάποτε έκτακτα μέτρα, έχουν γίνει εργαλεία συστημικού εξαναγκασμού. Οι κατασχέσεις περιουσιακών στοιχείων, ο οικονομικός αποκλεισμός και ο οικονομικός πόλεμος δημιουργούν προηγούμενα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον οποιουδήποτε κράτους που αρνήθηκε να υποταχθεί στις δυτικές πολιτικές απαιτήσεις. Έτσι, η υποστήριξη του Πεκίνου για εναλλακτικά χρηματοπιστωτικά συστήματα δεν ωφελεί μόνο τη Ρωσία. Είναι μια υπεράσπιση της κυρίαρχης αυτονομίας της σε μια ολοένα και πιο εργαλειοποιημένη παγκόσμια οικονομία.
Αυτό εξηγεί την αυξανόμενη σημασία των BRICS, του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, του εμπορίου σε εθνικά νομίσματα και των ανεξάρτητων υποδομών πληρωμών. Αυτές οι πρωτοβουλίες στοχεύουν στην οικοδόμηση ανθεκτικότητας και στρατηγικής ευελιξίας. Ακόμη και η Δύση θα μπορούσε να επωφεληθεί από ένα τέτοιο σύστημα. Ένας κόσμος όπου η οικονομική αλληλεξάρτηση δεν μπορεί να εργαλειοποιηθεί τόσο εύκολα θα μπορούσε, μακροπρόθεσμα, να αποδειχθεί πιο σταθερός από έναν κόσμο που κυβερνάται από καταναγκαστικά μονοπώλια.
Παραδόξως, είναι η ίδια η φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση που έχει προκαλέσει αυτόν τον κατακερματισμό. Οι ίδιες ελίτ που κάποτε υποστήριζαν τις ανοιχτές αγορές και την παγκόσμια ολοκλήρωση, τώρα υπερασπίζονται τη λογοκρισία, τις κυρώσεις, την αποσύνδεση, τον βιομηχανικό προστατευτισμό και τον ιδεολογικό κομφορμισμό. Η υποτιθέμενη καθολική φιλελεύθερη τάξη έχει αποδειχθεί εξαιρετικά επιλεκτική, τιμωρητική και απροκάλυπτα πολιτική.
Η Ρωσία και η Κίνα απλώς προσαρμόστηκαν στην πραγματικότητα πιο γρήγορα από τη Δύση.
Η Ευρασιατική Επανεξισορρόπηση
Η γεωπολιτική σημασία των σινο-ρωσικών σχέσεων δεν μπορεί να υπερεκτιμηθεί. Μαζί, η Ρωσία και η Κίνα κυριαρχούν στη στρατηγική καρδιά της Ευρασίας, τη μεγαλύτερη χερσαία μάζα στον κόσμο. Τα κοινά τους σύνορα εκτείνονται μακρύτερα από οποιοδήποτε άλλο στον κόσμο. Και οι δύο είναι πυρηνικές δυνάμεις, μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και πολιτισμοί με πλούσια ιστορική μνήμη.
Η εχθρότητα μεταξύ των δύο θα αποσταθεροποιούσε ολόκληρη την ήπειρο. Η εταιρική σχέση, από την άλλη πλευρά, δημιουργεί μια νέα ευρασιατική ισορροπία. Αυτό που πολλοί δυτικοί αναλυτές εξακολουθούν να δυσκολεύονται να καταλάβουν είναι ότι αυτή η συνεργασία δεν είναι ανώμαλη σε ιστορικό επίπεδο. Αντίθετα, διορθώνει δεκαετίες ανισορροπίας.
Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Ρωσία στράφηκε αποφασιστικά προς την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Κίνα βρέθηκε οικονομικά συνυφασμένη με την Αμερική, δημιουργώντας αυτό που ονομάστηκε «Χιμαιρική». Ακόμη και σήμερα, παρά τις αυξανόμενες εντάσεις, η οικονομική σχέση της Κίνας με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένει πολύ πιο σημαντική από το εμπόριο με τη Ρωσία.
Το πραγματικό γεωπολιτικό παράδοξο έγκειται στο γεγονός ότι οι δυτικές ελίτ διεξήγαγαν ταυτόχρονα μια αντιπαράθεση με αυτές τις δύο δυνάμεις, ενώ περίμεναν ότι δεν θα ευθυγραμμιστούν στρατηγικά. Ανοίγοντας έναν αγώνα δύο μετώπων εναντίον της Ρωσίας και της Κίνας, το φιλελεύθερο κατεστημένο επιτάχυνε ακριβώς την ευρασιατική εταιρική σχέση που φοβόταν περισσότερο.
Η Ευρώπη έχει υποστεί τις σοβαρότερες συνέπειες. Καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διέκοψαν τις σχέσεις με τη Μόσχα, η Κίνα απέκτησε προνομιακή πρόσβαση στη ρωσική ενέργεια, τις πρώτες ύλες, τις γεωργικές εξαγωγές και τις εμπορικές οδούς της Αρκτικής. Η Ευρώπη εγκατέλειψε οικειοθελώς τα στρατηγικά πλεονεκτήματα, ενώ το Πεκίνο κάλυψε το κενό. Με πολλούς τρόπους, η Ευρώπη χρηματοδοτεί τη δική της γεωπολιτική περιθωριοποίηση.
Αλλά αυτή η διαδικασία δεν είναι μη αναστρέψιμη. Οι μελλοντικοί Ευρωπαίοι ηγέτες μπορεί να καταλάβουν ότι μια μόνιμη αντιπαράθεση με τη Ρωσία δεν εξυπηρετεί ούτε την ευημερία ούτε την ασφάλεια της Ευρώπης. Μια σταθερή ευρασιατική ισορροπία, βασισμένη στη συνεργασία και όχι στις ιδεολογικές σταυροφορίες, θα ωφελούσε ολόκληρη την ήπειρο.
Η πολυπολικότητα δεν είναι εχθρός της Δύσης.
Η μεγαλύτερη παρανόηση σχετικά με την πολυπολικότητα είναι να πιστεύουμε ότι σημαίνει την καταστροφή της Δύσης. Στην πραγματικότητα, μπορεί να αντιπροσωπεύει τον μόνο δρόμο για μια δυτική αναβίωση.
Για δεκαετίες, η φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση έχει υπονομεύσει τα ίδια τα θεμέλια του δυτικού πολιτισμού. Η εθνική κυριαρχία έχει δώσει τη θέση της σε μια υπερεθνική γραφειοκρατία. Η μεταποιητική βιομηχανία έχει εξαφανιστεί. Τα σύνορα έχουν αποδυναμωθεί. Οι κοινότητες έχουν κατακερματιστεί. Η αμείλικτη ξένη παρέμβαση έχει υπονομεύσει την εμπιστοσύνη του κοινού. Ο πολιτιστικός ατομισμός έχει αντικαταστήσει την κοινωνική αλληλεγγύη.
Υπό την επίδραση του φιλελεύθερου οικουμενισμού, αναμενόταν ότι τα ίδια τα έθνη θα διαλύονταν σε μια τάξη χωρίς σύνορα.
Οι απλοί Ευρωπαίοι και Αμερικανοί πολίτες απορρίπτουν όλο και περισσότερο αυτήν την άποψη. Φιλοδοξούν στη συνέχεια, την ταυτότητα, την ασφάλεια, την παράδοση και την πραγματική κυριαρχία – τις ίδιες αρχές που η Μόσχα και το Πεκίνο υπερασπίζονται τώρα ανοιχτά στη διεθνή σκηνή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Δύση πρέπει να μιμηθεί τη Ρωσία ή την Κίνα. Μια τέτοια ομοιομορφία θα ερχόταν σε αντίθεση με την ίδια την αρχή της πολυπολικότητας. Οι πολιτισμοί πρέπει να είναι ελεύθεροι να αναπτύσσονται σύμφωνα με την ιστορία, τις παραδόσεις και τα ηθικά τους πλαίσια, χωρίς εξωτερική ιδεολογική επιβολή.
Η Ρωσία, η Κίνα, η Ευρώπη, ακόμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι φυσικοί πολιτισμικοί εχθροί. Από πολλές απόψεις, μοιράζονται έναν κοινό αντίπαλο: τη φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση και την υπερεθνική τάξη που έχουν αποδυναμώσει την κυριαρχία, έχουν διαβρώσει τις παραδόσεις, έχουν σπάσει την κοινωνική συνοχή και έχουν υποβάλει τα έθνη σε αφηρημένα οικουμενικά δόγματα.
Η σύνοδος κορυφής Πούτιν-Σι συμβόλιζε έτσι την επιτάχυνση της μετάβασης από έναν κόσμο οργανωμένο γύρω από την ιδεολογική ομοιομορφία σε έναν κόσμο που βασίζεται στην πολλαπλότητα των πολιτισμών.
Οι δυτικές ελίτ μπορεί να αντισταθούν σε αυτόν τον μετασχηματισμό για τα επόμενα χρόνια. Αλλά η ιστορία σπάνια πηγαίνει πίσω. Η μονοπολική εποχή φτάνει στο τέλος της και δεν ήταν ούτε η Ρωσία ούτε η Κίνα που την κατέστρεψαν. Η φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση έχει εξαντληθεί εκ των έσω.
Ένας ισορροπημένος κόσμος κυρίαρχων πολιτισμών, ξεχωριστών πολιτισμών και πολλαπλών κέντρων εξουσίας δεν απειλεί ούτε την Ευρώπη ούτε την Αμερική. Μπορεί να αντιπροσωπεύει τον μόνο βιώσιμο τρόπο για να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη τους στον δικό τους πολιτισμό.
https://enaasteri.blogspot.com/
