Αλέξανδρος ΠαντελάκηςΜια νέα γενετική μελέτη σε οικογένειες που ζουν περισσότερα χρόνια και παραμένουν υγιείς αποκαλύπτει μια σπάνια μετάλλαξη που ίσως περιορίζει τη φλεγμονή και καθυστερεί την εμφάνιση σοβαρών ασθενειών.
Γιατί κάποιες οικογένειες γερνούν πιο αργά
Γιατί ορισμένοι άνθρωποι φτάνουν σε προχωρημένη ηλικία χωρίς σοβαρά προβλήματα υγείας, ενώ άλλοι εμφανίζουν χρόνιες παθήσεις αρκετά νωρίτερα; Επιστήμονες που μελέτησαν οικογένειες με ιστορικό μακροζωίας εντόπισαν μια σπάνια γενετική παραλλαγή, η οποία φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της καλής υγείας για περισσότερα χρόνια. Τα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι η κληρονομικότητα μπορεί να επηρεάζει όχι μόνο τη διάρκεια ζωής, αλλά και τα χρόνια που κάποιος ζει χωρίς σοβαρές ασθένειες
Η διαδικασία της γήρανσης δεν εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο για όλους. Υπάρχουν άνθρωποι που φτάνουν σε μεγάλη ηλικία χωρίς να αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας, ενώ άλλοι αναπτύσσουν χρόνιες παθήσεις αρκετά νωρίς.
Το φαινόμενο αυτό απασχολεί όλο και περισσότερο την επιστημονική κοινότητα, καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός μεγαλώνει ηλικιακά και αυξάνεται η ανάγκη να παρατείνεται όχι μόνο η ζωή, αλλά και η περίοδος της καλής υγείας.
Παρότι το προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία διακόσια χρόνια, τα χρόνια που οι άνθρωποι παραμένουν πραγματικά υγιείς δεν ακολουθούν τον ίδιο ρυθμό ανόδου.
Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και αρκετό καιρό ότι η εξαιρετική μακροζωία τείνει να εμφανίζεται μέσα στις ίδιες οικογένειες και συχνά συνοδεύεται από καθυστερημένη εμφάνιση χρόνιων ασθενειών. Ωστόσο, οι ακριβείς γενετικοί μηχανισμοί που προσφέρουν αυτή την προστασία δεν είχαν αποσαφηνιστεί.
Σύμφωνα με παλιότερη μεγάλη επιστημονική ανασκόπηση, οι άνθρωποι που προέρχονται από οικογένειες με ιστορικό μακροζωίας παρουσιάζουν συχνά καλύτερη μεταβολική λειτουργία, πιο αποτελεσματική διαχείριση της φλεγμονής και καθυστερημένη εμφάνιση ασθενειών όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο σακχαρώδης διαβήτης και οι νευροεκφυλιστικές παθήσεις.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι συγκεκριμένα βιολογικά μονοπάτια, όπως εκείνα που σχετίζονται με την ινσουλίνη, τον μεταβολισμό της ενέργειας και την κυτταρική επιδιόρθωση, φαίνεται να παίζουν καθοριστικό ρόλο στην παράταση της υγιούς ζωής. Παράλληλα, τονίζουν ότι η γενετική προδιάθεση δεν λειτουργεί ανεξάρτητα, αλλά συνεργάζεται στενά με παράγοντες όπως η διατροφή, η σωματική δραστηριότητα και οι συνήθειες της καθημερινότητας, οι οποίοι μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το τελικό αποτέλεσμα.
Η μελέτη που άλλαξε την προσέγγιση των ερευνητών
Οι περισσότερες μέχρι σήμερα έρευνες είχαν ως αντικείμενο ανθρώπους που έζησαν πολλά χρόνια ως μεμονωμένες περιπτώσεις.
Η νέα μελέτη, όμως, που παρουσιάστηκε στο ετήσιο συνέδριο της European Society of Human Genetics στο Γκέτεμποργκ της Σουηδίας, ακολούθησε μια διαφορετική στρατηγική: Εξέτασε ολόκληρες οικογένειες με ιστορικό μακροζωίας.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση μπορεί να προσφέρει πολύ πιο αξιόπιστα στοιχεία για τους βιολογικούς μηχανισμούς που επηρεάζουν τα χρόνια υγιούς ζωής.
Η λεγόμενη «υγιής διάρκεια ζωής» αναφέρεται στα χρόνια κατά τα οποία ένας άνθρωπος ζει χωρίς να εμφανίζει χρόνιες παθήσεις ή σημαντική γνωστική έκπτωση.
Το πλεονέκτημα της μελέτης των οικογενειών
Η μακροζωία δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τα γονίδια.
Ο τρόπος ζωής, η οικονομική κατάσταση, οι καθημερινές συνήθειες και το περιβάλλον επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τόσο τη διάρκεια ζωής όσο και τη συνολική υγεία.
Αυτό σημαίνει ότι ένας άνθρωπος από μια οικογένεια με φυσιολογικό προσδόκιμο ζωής μπορεί να ζήσει εξαιρετικά πολλά χρόνια, ενώ κάποιος από μια οικογένεια με ιστορικό μακροζωίας δεν είναι βέβαιο ότι θα ακολουθήσει την ίδια πορεία.
Ο υποψήφιος διδάκτορας Pasquale Putter από το Leiden University Medical Center παρουσίασε στοιχεία που είχαν ήδη προκύψει από προηγούμενη έρευνα της ομάδας.
Σύμφωνα με αυτά, άνθρωποι μέσης ηλικίας που είχαν γονείς με μεγάλη διάρκεια ζωής εμφάνισαν καρδιομεταβολικές παθήσεις κατά μέσο όρο 13 χρόνια αργότερα σε σχέση με τους συντρόφους τους, των οποίων οι γονείς είχαν μικρότερο προσδόκιμο ζωής.
«Αυτό κατέστησε σαφές ότι η μεγαλύτερη περίοδος υγιούς ζωής τους μεταβιβαζόταν στις επόμενες γενιές», δήλωσε.
Πώς οι επιστήμονες περιόρισαν την αναζήτηση των γονιδίων
Οι ερευνητές ανέλυσαν τα γονιδιώματα 212 ομάδων αδελφών που συμμετείχαν στη Leiden Longevity Study.
Αρχικά εντόπισαν τέσσερις περιοχές του γονιδιώματος που παρουσίαζαν έντονο ενδιαφέρον.
Αυτό τους επέτρεψε να περιορίσουν το πεδίο έρευνας από περίπου 20.000 γονίδια σε μόλις 350.
Η διαδικασία συνεχίστηκε με επιπλέον αναλύσεις, οι οποίες οδήγησαν στην ανακάλυψη 12 σπάνιων γενετικών παραλλαγών που μεταβάλλουν τη λειτουργία των πρωτεϊνών και ενδέχεται να συμβάλλουν στην παράταση της υγιούς ζωής.
Το γονίδιο CGAS που φαίνεται να μειώνει τη φλεγμονή
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε μια παραλλαγή που εντοπίστηκε στο γονίδιο CGAS, το οποίο έχει συνδεθεί και στο παρελθόν με τη διαδικασία της γήρανσης.
Η συγκεκριμένη παραλλαγή βρέθηκε σε δύο από τις οικογένειες που συμμετείχαν στη μελέτη.
Το γονίδιο ενεργοποιεί μηχανισμούς φλεγμονής όταν ανιχνεύεται DNA σε σημεία όπου φυσιολογικά δεν θα έπρεπε να βρίσκεται μέσα στο κύτταρο.
Αυτό συμβαίνει συνήθως κατά τη διάρκεια ιογενών λοιμώξεων ή όταν υπάρχει κυτταρική βλάβη.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα μέλη αυτών των οικογενειών διέθεταν μόνο ένα ενεργό αντίγραφο του γονιδίου αντί για δύο.
Έτσι, η φλεγμονώδης αντίδραση του οργανισμού ήταν πιο ήπια, χωρίς όμως να επηρεάζεται η ικανότητα του σώματος να αντιμετωπίζει λοιμώξεις ή να επιδιορθώνει βλάβες.
Τα βασικά οφέλη που εντόπισαν οι επιστήμονες
Η συγκεκριμένη γενετική διαφοροποίηση φαίνεται να προσφέρει αρκετά σημαντικά πλεονεκτήματα:
- Μειώνει τη χρόνια φλεγμονή που συνδέεται με τη γήρανση.
- Καθυστερεί την εμφάνιση ορισμένων χρόνιων ασθενειών.
- Διατηρεί αποτελεσματική την άμυνα του οργανισμού απέναντι στις λοιμώξεις.
- Συμβάλλει στην προστασία των ιστών από μακροχρόνιες βλάβες.
- Ενδέχεται να παρατείνει τα χρόνια ζωής που περνά ένας άνθρωπος χωρίς σοβαρά προβλήματα υγείας.
Οι επιστήμονες μάλιστα δηλώνουν εντυπωσιασμένοι από τα αποτελέσματα που παρατήρησαν μέχρι στιγμής στα εργαστηριακά πειράματα.
«Ελπίζουμε ότι αυτή η οικογενειακή προσέγγιση θα μας βοηθήσει να διαχωρίσουμε ορισμένους περιβαλλοντικούς παράγοντες από εκείνους που είναι πραγματικά γενετικοί, ιδιαίτερα όταν εμπλέκονται σπάνιες μεταλλάξεις. Έχουμε εκπλαγεί από το μέγεθος της επίδρασης της μετάλλαξης του CGAS στα εργαστηριακά πειράματα που έχουμε πραγματοποιήσει μέχρι σήμερα».
Το επόμενο στάδιο της έρευνας θα γίνει σε ψάρια killifish
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι είναι πολύ νωρίς για να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με πιθανές εφαρμογές στην ανθρώπινη υγεία.
Η πλήρης απενεργοποίηση του μηχανισμού CGAS θα μπορούσε να αυξήσει τον κίνδυνο λοιμώξεων και καρκίνου.
Από την άλλη πλευρά, η υπερβολική ενεργοποίησή του μπορεί να προκαλέσει χρόνια φλεγμονή και βλάβες στους ιστούς.
Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές θα προχωρήσουν σε πειράματα σε killifish, τα οποία θεωρούνται ιδανικό μοντέλο για τη μελέτη της γήρανσης.
Πρόκειται για τα σπονδυλωτά με τη μικρότερη φυσική διάρκεια ζωής, η οποία κυμαίνεται από τρεις έως εννέα μήνες.
«Τα killifish είναι τα σπονδυλωτά με τη μικρότερη διάρκεια ζωής, καθώς ζουν φυσιολογικά από τρεις έως εννέα μήνες. Η χρήση τους ως μοντέλο θα μας επιτρέψει να διαπιστώσουμε εάν η μετάλλαξη συμβάλλει στην αύξηση του προσδόκιμου ζωής σε σύγκριση με ομάδες ελέγχου, αλλά και να διερευνήσουμε τις επιδράσεις της στους ιστούς», δήλωσε ο Pasquale Putter.
Οι ερευνητές σχεδιάζουν επίσης να μελετήσουν και άλλες γενετικές παραλλαγές που προέκυψαν από τη Leiden Longevity Study, σε συνεργασία με διεθνείς ερευνητικές ομάδες.
Τα ευρήματα μπορεί να ανοίξουν νέους δρόμους στην αντιγήρανση
Ο πρόεδρος του συνεδρίου, καθηγητής Alexandre Reymond, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα, εκτιμά ότι τα αποτελέσματα μπορούν να προσφέρουν νέα γνώση για τη βιολογία της υγιούς γήρανσης.
«Αυτά τα ευρήματα επιτρέπουν στην επιστημονική κοινότητα να εστιάσει σε παράγοντες που συνδέονται με τη μακροζωία και, το σημαντικότερο, δείχνουν ποια μπορεί να είναι τα βασικά στοιχεία για να επεκταθεί η περίοδος υγιούς ζωής όλων των ανθρώπων».
https://www.oloygeia.gr/
