Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισάγει από την Κίνα πάνω από το 90% των επεξεργασμένων σπάνιων γαιών που καταναλώνει.
Η εικόνα δεν είναι πλέον σύμπτωση. Είναι πολιτική. Και για πολλές ευρωπαϊκές βιομηχανίες μοιάζει όλο και περισσότερο με προειδοποίηση οικονομικού πολέμου.
Στις 9 Οκτωβρίου 2025, το κινεζικό Υπουργείο Εμπορίου πρόσθεσε ακόμη πέντε σπάνιες γαίες στον κατάλογο ελέγχου εξαγωγών και, για πρώτη φορά, διεκδίκησε το δικαίωμα να ελέγχει πώς χρησιμοποιούνται οπουδήποτε στον κόσμο προϊόντα ξένης κατασκευής που περιέχουν υλικά κινεζικής προέλευσης.
Πέντε ημέρες νωρίτερα, το Πεκίνο είχε μπλοκάρει έναν εντελώς διαφορετικό στόχο: έναν ολλανδικών συμφερόντων κατασκευαστή τσιπ, του οποίου η κινεζική θυγατρική προμηθεύει τρανζίστορ σε ευρωπαίους κατασκευαστές αυτοκινήτων.
Η πρώτη κίνηση ακολούθησε μια δασμολογική σύγκρουση με την Ουάσιγκτον. Η δεύτερη ακολούθησε μια διαμάχη εταιρικής διακυβέρνησης με τη Χάγη. Διαφορετικές προκλήσεις, διαφορετικές ήπειροι, αλλά το ίδιο εργαλείο ενεργοποιήθηκε μέσα σε λίγες ημέρες: μια άδεια εξαγωγής που απενεργοποιήθηκε.
Το μοτίβο δεν είναι πλέον συμπτωματικό. Είναι πολιτική.
Το αόρατο όπλο της Κίνας.
Η ισχύς της Κίνας δεν βρίσκεται μόνο στα εργοστάσια. Βρίσκεται στις πρώτες ύλες που τροφοδοτούν σχεδόν κάθε σύγχρονη τεχνολογία.
Η χώρα ελέγχει περίπου το 60% της παγκόσμιας εξόρυξης σπάνιων γαιών και σχεδόν το 90% της παγκόσμιας επεξεργασίας τους. Οι σπάνιες γαίες χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ανεμογεννήτριες, κινητά τηλέφωνα, μαγνήτες υψηλής ισχύος, συστήματα καθοδήγησης πυραύλων, ραντάρ και εξοπλισμό τεχνητής νοημοσύνης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισάγει από την Κίνα πάνω από το 90% των επεξεργασμένων σπάνιων γαιών που καταναλώνει. Για ορισμένα κρίσιμα στοιχεία, όπως το δυσπρόσιο και το τέρβιο, η εξάρτηση προσεγγίζει το απόλυτο μονοπώλιο.
Αυτό σημαίνει ότι μια διοικητική απόφαση στο Πεκίνο μπορεί να επηρεάσει γραμμές παραγωγής στο Βόλφσμπουργκ, στο Τορίνο ή στο Παρίσι μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Η Ευρώπη πληρώνει έναν πόλεμο που δεν ξεκίνησε.
Επισήμως οι έλεγχοι εξαγωγών παρουσιάζονται ως απάντηση στις αμερικανικές κυρώσεις. Στην πράξη όμως, το σοκ μεταδίδεται στην Ευρώπη.
Η αυτοκινητοβιομηχανία είναι το πιο ευάλωτο σημείο. Ένα σύγχρονο ηλεκτρικό όχημα χρειάζεται πολλαπλάσια ποσότητα σπάνιων γαιών σε σχέση με ένα συμβατικό αυτοκίνητο. Καθυστερήσεις στην προμήθεια μαγνητών μπορούν να σταματήσουν ολόκληρες μονάδες συναρμολόγησης.
Το ίδιο ισχύει για τις μπαταρίες, τους μετατροπείς ισχύος και τα ηλεκτρονικά ισχύος. Ευρωπαίοι προμηθευτές αναφέρουν ήδη αυξημένους χρόνους παράδοσης και υψηλότερο κόστος ασφάλισης και χρηματοδότησης αποθεμάτων.
Η ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης εξαρτάται επίσης από υλικά που περνούν από κινεζικά εργοστάσια επεξεργασίας. Κάθε περιορισμός στην αλυσίδα εφοδιασμού απειλεί έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και υποδομές αποθήκευσης ηλεκτρισμού.
Από το 2010 στο 2026: η Κίνα έμαθε να χρησιμοποιεί το εμπόριο ως μοχλό πίεσης.
Το Πεκίνο είχε δοκιμάσει την ισχύ του ήδη από το 2010, όταν περιόρισε ανεπίσημα τις εξαγωγές σπάνιων γαιών προς την Ιαπωνία μετά από διπλωματική κρίση στην Ανατολική Σινική Θάλασσα. Τότε η κίνηση θεωρήθηκε έκτακτο επεισόδιο.
Σήμερα υπάρχει πλήρες νομικό οπλοστάσιο, σημειώνει το Modern Diplomacy.
Ο Νόμος περί Ελέγχου Εξαγωγών του 2020 ενοποίησε σε ένα πλαίσιο τα είδη διπλής χρήσης, στρατιωτικής και πυρηνικής σημασίας. Ο Κατάλογος Αναξιόπιστων Οντοτήτων δημιουργήθηκε το ίδιο έτος, κατά το πρότυπο του αμερικανικού Entity List. Ακολούθησε ο Νόμος κατά των Ξένων Κυρώσεων το 2021 και οι Κανονισμοί Ελέγχου Εξαγωγών Ειδών Διπλής Χρήσης το 2024.
Κάθε νέο εργαλείο μείωσε την ανάγκη για πολιτικές παρεμβάσεις της τελευταίας στιγμής. Οι περιορισμοί μπορούν πλέον να επιβάλλονται με διοικητικές διαδικασίες, άδειες και ελέγχους συμμόρφωσης.
Ο «εξωεδαφικός» έλεγχος που ανησυχεί τις Βρυξέλλες.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της απόφασης του Οκτωβρίου δεν είναι μόνο η προσθήκη νέων υλικών. Είναι η αξίωση ότι η Κίνα μπορεί να ελέγχει τη χρήση προϊόντων που κατασκευάζονται εκτός Κίνας αλλά περιέχουν κινεζικές πρώτες ύλες.
Αν αυτή η αρχή εφαρμοστεί πλήρως, μια ευρωπαϊκή εταιρεία θα μπορούσε θεωρητικά να χρειάζεται κινεζική άδεια για την επανεξαγωγή προϊόντων της σε τρίτες χώρες.
Διπλωμάτες στις Βρυξέλλες φοβούνται ότι δημιουργείται προηγούμενο αντίστοιχο με τους εξωεδαφικούς αμερικανικούς ελέγχους τεχνολογίας, αλλά αυτή τη φορά με επίκεντρο τις πρώτες ύλες.
Οι αγορές βλέπουν ήδη το ρίσκο.
Οι τιμές αρκετών σπάνιων γαιών έχουν παρουσιάσει έντονη μεταβλητότητα μετά τις κινεζικές ανακοινώσεις.
Εταιρείες εξόρυξης εκτός Κίνας, από την Αυστραλία έως τις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν δει αυξημένο επενδυτικό ενδιαφέρον, ενώ ευρωπαϊκές βιομηχανίες εξετάζουν δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θέσει στόχο, μέσω του Critical Raw Materials Act, να μειώσει δραστικά την εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή μέχρι το 2030. Όμως νέα ορυχεία και μονάδες επεξεργασίας χρειάζονται χρόνια για να λειτουργήσουν.
Μέχρι τότε, η ευρωπαϊκή οικονομία παραμένει εκτεθειμένη...
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου