Του Κωνσταντίνου Γρίβα
Ο σύγχρονος κόσμος εξελίσσεται σε ένα όλο και περισσότερο πολυπολικό και ρευστό διεθνές σύστημα. Σε αυτό το περιβάλλον, η πλήρης και άνευ όρων ταύτιση μιας χώρας με ένα συγκεκριμένο γεωπολιτικό στρατόπεδο δεν αποτελεί κατ’ ανάγκην πλεονέκτημα. Για την Ελλάδα, η οποία βρίσκεται σε μία περιοχή έντονων ανταγωνισμών και μεταβαλλόμενων ισορροπιών, μπορεί αντιθέτως να οδηγήσει σε απώλεια στρατηγικής αυτονομίας.
Όταν ένα κράτος παραχωρεί εκ των προτέρων όλες τις επιλογές του στους συμμάχους του, κινδυνεύει να πάψει να αντιμετωπίζεται ως αυτόνομος γεωπολιτικός παράγοντας. Μετατρέπεται σε έναν χώρο που προσφέρει βάσεις, υποδομές, πολιτική υποστήριξη και διευκολύνσεις, χωρίς όμως να παράγει τη δική του στρατηγική. Αυτό είναι που μπορεί να χαρακτηριστεί ως «γεωπολιτική του φαντάσματος»: η χώρα υπάρχει τυπικά, αλλά η αυτοτελής στρατηγική της παρουσία αποδυναμώνεται.
Η πραγματικότητα του πολυπολικού κόσμου είναι πολύ διαφορετική από την αντίληψη των απολύτως στεγανών στρατοπέδων. Οι διεθνείς σχέσεις είναι μεικτές. Κράτη μπορεί να συνεργάζονται σε έναν τομέα και να ανταγωνίζονται σε έναν άλλο. Μπορεί να συγκρούονται γεωπολιτικά και ταυτόχρονα να διατηρούν οικονομική, ενεργειακή ή τεχνολογική συνεργασία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Τουρκία. Παραμένει στο ΝΑΤΟ, συνεργάζεται στρατιωτικά με την Ουκρανία, διατηρεί ταυτόχρονα σημαντικές οικονομικές και ενεργειακές σχέσεις με τη Ρωσία, συνδέεται με την Ευρωπαϊκή Ένωση και παράλληλα επιδιώκει βαθύτερη συνεργασία με την Κίνα, τους BRICS και τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης. Με αυτό τον τρόπο επιχειρεί να παράγει στρατηγική αυτονομία.
Η Ελλάδα, αντίθετα, έχει συχνά υιοθετήσει την αντίληψη ότι η μέγιστη δυνατή προβλεψιμότητα απέναντι στους δυτικούς συμμάχους της θα της εξασφαλίσει αντίστοιχη υποστήριξη. Όμως, όταν οι σύμμαχοι γνωρίζουν εκ των προτέρων ότι διαθέτουν την ελληνική υποστήριξη, τις βάσεις και τις γεωγραφικές διευκολύνσεις που χρειάζονται, μειώνεται το κίνητρό τους να προσφέρουν ανταλλάγματα ή να στηρίζουν ενεργά τα ιδιαίτερα ελληνικά συμφέροντα. Η Ελλάδα χρειάζεται, συνεπώς, να είναι αξιόπιστη αλλά όχι δεδομένη, σταθερή αλλά όχι αδρανής, δυτική αλλά όχι απλή απόφυση της Δύσης.
Η «γεωπολιτική των αλπικών κορυφών»
Αντί της γεωπολιτικής αδράνειας, προτείνεται μία «γεωπολιτική των αλπικών κορυφών». Η Ελλάδα πρέπει να εντοπίζει συγκεκριμένα ζητήματα στα οποία τα συμφέροντά της συμπίπτουν έντονα με εκείνα άλλων χωρών και να επενδύει εκεί πολιτικό κεφάλαιο, στρατιωτικές δυνατότητες, διπλωματική ενέργεια και στρατηγική σκέψη.
Οι συνεργασίες αυτές δεν είναι αναγκαίο να εντάσσονται όλες στο ίδιο γεωπολιτικό στρατόπεδο. Σε ένα ζήτημα η Αθήνα μπορεί να βρίσκεται πολύ κοντά στη Γαλλία ή την Πολωνία, σε άλλο να συμπίπτει με την Ινδία και την Αίγυπτο και σε έναν τρίτο τομέα να επιδιώκει παραγωγική σχέση με την Κίνα. Η πραγματική συνέπεια δεν προκύπτει από την απόλυτη ταύτιση με κάποια μεγάλη δύναμη, αλλά από την υπηρεσία μίας σταθερής ελληνικής εθνικής στρατηγικής.
Ένα από τα βασικά πεδία όπου μπορεί να εφαρμοστεί αυτή η στρατηγική είναι η αντιμετώπιση της τουρκικής «Γαλάζιας Πατρίδας». Η Ελλάδα δεν πρέπει να παρουσιάζει το ζήτημα αποκλειστικά ως ελληνοτουρκική αντιπαράθεση. Η προσπάθεια μετατροπής μεγάλων θαλάσσιων περιοχών σε εθνικά «γαλάζια εδάφη» αφορά την ελευθερία των θαλάσσιων επικοινωνιών και τα συμφέροντα σημαντικών ναυτικών δυνάμεων. Σε αυτή τη βάση μπορούν να αναζητηθούν συγκλίσεις με χώρες όπως η Γαλλία, η Αίγυπτος, το Ισραήλ και η Ινδία.
Η Κίνα και η εναλλακτική ελληνική πύλη
Ανάλογη λογική μπορεί να εφαρμοστεί και στις σχέσεις με την Κίνα. Η ενίσχυση της Τουρκίας ως βασικού διαδρόμου μεταξύ Ανατολής και Δύσης μπορεί να δημιουργήσει στρατηγική εξάρτηση για το Πεκίνο. Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να προβάλλει τον εαυτό της ως εναλλακτική ευρωπαϊκή πύλη, αξιοποιώντας τη ναυτιλία, τους λιμένες, τις βαλκανικές διασυνδέσεις και τη θεσμική της θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αυτό δεν σημαίνει γεωπολιτική μετατόπιση προς την Κίνα. Η Ελλάδα μπορεί να παραμένει θεσμικά και πολιτικά μέρος της Δύσης, ενώ ταυτόχρονα συνεργάζεται με το Πεκίνο σε επενδύσεις, μεταφορές, ναυτιλία, τεχνολογία και πολιτισμό, περιορίζοντας βεβαίως τις εξαρτήσεις σε κρίσιμες υποδομές.
Σταθερός σύμμαχος, όχι δεδομένος
Η στρατηγική αυτή παραπέμπει, ως προς τη μέθοδο, στη διπλωματία του Μπίσμαρκ: όχι μόνιμοι φίλοι και εχθροί σε κάθε ζήτημα, αλλά ένα πλέγμα σχέσεων που καθιστά μία χώρα χρήσιμη και αναγκαία σε περισσότερους από έναν διεθνείς παίκτες.
Ο στόχος δεν είναι η ουδετερότητα της Ελλάδας. Είναι η στρατηγική της αυτονόμηση μέσα στις συμμαχίες της.
Η χώρα πρέπει να καταστεί χρήσιμη σε πολλούς και εξαρτημένη από κανέναν. Να μην αναζητεί απλώς προστάτες, αλλά να δημιουργεί λόγους για τους οποίους διαφορετικά κέντρα ισχύος θα επιθυμούν τη συνεργασία μαζί της. Να είναι σταθερός σύμμαχος, χωρίς να είναι δεδομένος.
Αυτή είναι η ουσία της «γεωπολιτικής των αλπικών κορυφών»: η μετατροπή της Ελλάδας από παθητικό γεωγραφικό χώρο σε ενεργό παραγωγό διεθνών συσχετισμών και στρατηγικής αξίας.
Διαβάστε ολόκληρη την ανάλυση του Κωνσταντίνου Γρίβα στο SLpress.gr: «Είναι εφικτή μία εθνική πολιτική αντί για ουρά της Δύσης;»
https://geopolitico.gr/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου