Τα χωριά παράγουν πολιτισμό
Για χρόνια κάναμε ένα λάθος.
Πιστέψαμε ότι ο πολιτισμός παράγεται στις πόλεις και μεταφέρεται στα χωριά.
Η πόλη οργανώνει.
Το χωριό φιλοξενεί.
Η πόλη δημιουργεί.
Το χωριό παρακολουθεί.
Η πόλη αποφασίζει τι είναι πολιτισμός.
Το χωριό περιμένει να τον υποδεχθεί.
Ήρθε η ώρα να αντιστρέψουμε αυτή την αντίληψη.
Γιατί τα χωριά δεν είναι πολιτιστικοί καταναλωτές.
Είναι πολιτιστικοί παραγωγοί.
Και μάλιστα παραγωγοί ενός πολιτισμού που δεν μπορεί να παραχθεί σε κανένα πολιτιστικό κέντρο.
Παράγουν μνήμη.
Παράγουν ιστορίες.
Παράγουν γλώσσα.
Παράγουν γεύσεις.
Παράγουν μουσικές.
Παράγουν έθιμα.
Παράγουν διαδρομές.
Παράγουν σχέσεις ανθρώπων.
Παράγουν έναν τρόπο ζωής που η πόλη προσπαθεί σήμερα να ξαναβρεί.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα χωριά μας δεν έχουν πολιτισμό.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχουμε μάθει να τον βλέπουμε.
Έχουμε μάθει να μετράμε τον πολιτισμό με αριθμό εκδηλώσεων.
Πόσες συναυλίες έγιναν;
Πόσα πανηγύρια;
Πόσες θεατρικές παραστάσεις;
Πόσα χρήματα δόθηκαν;
Και κάπως έτσι, φτάσαμε να θεωρούμε πολιτιστική πολιτική το να στήνουμε μια σκηνή στην πλατεία τον Αύγουστο.
Όμως ο πολιτισμός δεν είναι η σκηνή.
Είναι αυτό που μένει όταν η σκηνή αποσυναρμολογείται.
Και εδώ ακριβώς πρέπει να αλλάξει η λογική μας.
Δεν χρειαζόμαστε στα χωριά μας περισσότερες εκδηλώσεις για μία βραδιά.
Χρειαζόμαστε παραγωγή πολιτισμού 365 ημέρες τον χρόνο.
Ένα χωριό μπορεί να δημιουργήσει το δικό του αρχείο μνήμης.
Το δικό του ψηφιακό μουσείο.
Τη δική του συλλογή προφορικών μαρτυριών.
Τη δική του πολιτιστική διαδρομή.
Το δικό του βιβλίο.
Το δικό του ντοκιμαντέρ.
Το δικό του φεστιβάλ ιστορίας.
Το δικό του εργαστήριο για παιδιά.
Να πάρει μια παλιά φωτογραφία και να τη μετατρέψει σε αφήγημα.
Ένα εγκαταλειμμένο μονοπάτι σε πολιτιστική διαδρομή.
Μια συνταγή σε γαστρονομική κληρονομιά.
Μια ξεχασμένη ιστορία σε ντοκιμαντέρ.
Ένα παλιό πανηγύρι σε ζωντανό πολιτιστικό γεγονός.
Αυτό είναι παραγωγή πολιτισμού.
Και έχει κάτι ακόμη πιο σημαντικό.
Παράγει λόγο για να επιστρέψουν οι άνθρωποι.
Γιατί ο επισκέπτης δεν επιστρέφει μόνο για να δει ένα όμορφο τοπίο.
Επιστρέφει όταν αισθανθεί ότι ένας τόπος έχει ψυχή και ιστορία.
Και η ψυχή ενός χωριού δεν βρίσκεται στα κτίριά του.
Βρίσκεται στους ανθρώπους του.
Στις αφηγήσεις τους.
Στις μνήμες τους.
Στα πράγματα που κάνουν χωρίς να καταλαβαίνουν ότι είναι πολιτισμός.
Ίσως, λοιπόν, πρέπει να κάνουμε κάτι απλό αλλά επαναστατικό:
Να σταματήσουμε να πηγαίνουμε στα χωριά για να τους προσφέρουμε πολιτισμό και να αρχίσουμε να πηγαίνουμε στα χωριά για να ανακαλύψουμε τον πολιτισμό που ήδη παράγουν.
Να ακούσουμε.
Να καταγράψουμε.
Να αναδείξουμε.
Να εκπαιδεύσουμε τα παιδιά να γίνουν οι αυριανοί αφηγητές του τόπου τους.
Και τότε θα συμβεί κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια πολιτιστική εκδήλωση.
Η μνήμη θα γίνει γνώση.
Η γνώση θα γίνει αφήγημα.
Το αφήγημα θα γίνει εμπειρία.
Η εμπειρία θα γίνει επισκεψιμότητα.
Και η επισκεψιμότητα μπορεί να γίνει οικονομική ζωή.
Εκεί βρίσκεται η πραγματική αναπτυξιακή δύναμη του πολιτισμού.
Όχι στα πυροτεχνήματα μιας βραδιάς.
Στη διάρκεια.
Στη συνέχεια.
Στην ικανότητα ενός τόπου να παράγει κάτι που δεν υπήρχε πριν.
Και γι' αυτό η αναζωογόνηση των χωριών δεν είναι μόνο θέμα δρόμων, υποδομών και επιδοτήσεων.
Είναι και θέμα αυτοπεποίθησης.
Να πει το χωριό:
«Δεν είμαι ένας ξεχασμένος τόπος.
Έχω ιστορία.
Έχω ανθρώπους.
Έχω πολιτισμό.
Και μπορώ να παράγω το αύριο μου.»
Αν θέλουμε πραγματικά να ξαναζωντανέψουν τα χωριά, ας μην τα αντιμετωπίζουμε σαν άδειες πλατείες που πρέπει να γεμίσουν.
Ας τα αντιμετωπίσουμε σαν εργοστάσια πολιτισμού που έχουν μείνει χωρίς ανθρώπους.
Και ας ανοίξουμε ξανά τις πόρτες τους.
Όχι μόνο τον Αύγουστο.
365 ημέρες τον χρόνο.
Γιατί το χωριό δεν είναι το τέλος του δρόμου.
Μπορεί να γίνει η αρχή ενός άλλου δρόμου.
Ενός δρόμου όπου ο πολιτισμός δεν έρχεται από κάπου αλλού.
Γεννιέται εδώ.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ευκαιρία των χωριών μας:
Να πάψουν να ζητούν να τους θυμηθούν.
Να δημιουργήσουν κάτι που κανείς δεν θα μπορεί να ξεχάσει.
Γιάννης Λάσκαρης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου