ΤΟ''ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΟΥ'' ΩΣ ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ:Το γεγονός ότι κάποιοι από τους πρόσκαιρους συνοδοιπόρους της ΜΑΡΙΑΣ ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΟΥ μετακινούνται τώρα εναντίον της, αντί να αποδυναμώνει το κύρος της, αναδεικνύει ακόμη περισσότερο τη διαφορά, ανάμεσα στην ευκαιριακή συνταύτιση και στη γνήσια κοινωνική εμπιστοσύνη. Η πρώτη είναι ρευστή και ωφελιμιστική. Η δεύτερη χτίζεται αργά, μέσα από συνέπεια, αντοχή και ηθική αξιοπιστία. Στην περίπτωση της Καρυστιανού, αυτό ακριβώς είναι που φαίνεται να έχει ήδη συμβεί.
Ας δούμε αυτό το ''''Φαινόμενο Καρυστιανού'' ως μια κοινωνικοψυχολογική ανάγνωση.
Η μεγάλη απήχηση της Μαρίας Καρυστιανού δεν εξηγείται επαρκώς με όρους απλής πολιτικής συγκυρίας. Πρόκειται περισσότερο για ένα σύνθετο κοινωνικοψυχολογικό φαινόμενο, στο οποίο συνυφαίνονται η ηθική νομιμοποίηση, η ταύτιση των πολιτών με ένα τραύμα που έγινε συλλογικό, και η βαθιά κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς. Σε τέτοιες συνθήκες, η δημόσια παρουσία ενός προσώπου δεν γίνεται αντιληπτή μόνο ως προσωπική στάση, αλλά ως συμβολική εκπροσώπηση ενός ευρύτερου κοινωνικού αισθήματος δικαιοσύνης.
Η Καρυστιανού κατέστη σημείο αναφοράς επειδή ενσάρκωσε αυτό που η κοινωνική ψυχολογία θα περιέγραφε ως ηθική αξιοπιστία υψηλής έντασης: ένα πρόσωπο που δεν αντλεί το κύρος του από κομματική διαδρομή, αλλά από τη βιωμένη εμπειρία, τη συνέπεια λόγου και πράξης και την αντίληψη ότι αντιστέκεται σε ένα σύστημα που επιχειρεί να απορροφήσει ή να εξουδετερώσει την κοινωνική οργή. Η απήχησή της δεν εδράζεται, επομένως, σε μια κλασική μηχανική πολιτικής οργάνωσης, αλλά σε μια ισχυρή μορφή συναισθηματικής και ταυτοτικής πρόσδεσης ανάμεσα στο πρόσωπό της και σε ευρύτερα στρώματα πολιτών που αισθάνονται αποκλεισμένα, απαξιωμένα ή θεσμικά ανυπεράσπιστα.
Με αυτούς τους όρους, το «φαινόμενο Καρυστιανού» μπορεί να περιγραφεί ως διαδικασία συλλογικής αναγνώρισης: ένα πρόσωπο γίνεται φορέας ελπίδας επειδή καταφέρνει να συγκεντρώσει πάνω του διάσπαρτες και ανομοιογενείς κοινωνικές απογοητεύσεις. Η οργή για τα Τέμπη, η απαίτηση για λογοδοσία, η αίσθηση ατιμωρησίας και η αποδυνάμωση της εμπιστοσύνης στη Δικαιοσύνη και στην πολιτική τάξη συνδέονται σε ένα ενιαίο ψυχικό και πολιτικό πεδίο. Η Καρυστιανού λειτουργεί ως συμβολικός κόμβος αυτής της σύνθεσης: όχι επειδή ενοποίησε τεχνητά τα αιτήματα, αλλά επειδή αυτά βρήκαν στο πρόσωπό της μια μορφή κοινωνικής έκφρασης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η στάση ορισμένων προσώπων που βρέθηκαν πολύ κοντά της σε προηγούμενη φάση και στη συνέχεια απομακρύνθηκαν ή στράφηκαν εναντίον της. Το φαινόμενο αυτό είναι επίσης ερμηνεύσιμο κοινωνικοψυχολογικά. Σε κινήματα χαμηλής θεσμικής συγκρότησης και υψηλής ηθικής έντασης, η αρχική εγγύτητα συχνά βασίζεται όχι σε σταθερές οργανωτικές δεσμεύσεις, αλλά σε προσωρινή ταύτιση με το επικρατούν ηθικό κύρος. Όταν όμως το κύρος αυτό παγιώνεται, γίνεται ορατό ή διεκδικεί αυτονομία, ορισμένοι από τους αρχικούς συμμάχους αδυνατούν να αντέξουν τη μετάβαση από τη συμβολική συμμετοχή στη δομημένη ευθύνη.
Η μεταστροφή τους μπορεί να ιδωθεί ως συνδυασμός τριών μηχανισμών: πρώτον, απομάκρυνση λόγω αποτυχημένων προσδοκιών επιρροής· δεύτερον, γνωστική ασυμφωνία, όταν η πραγματικότητα δεν επιβεβαιώνει τον ρόλο που οι ίδιοι φαντάστηκαν για τον εαυτό τους· και τρίτον, ανταγωνισμός για συμβολικό κεφάλαιο, δηλαδή για το ποιος θα εμφανιστεί ως αυθεντικός εκφραστής του ρεύματος. Έτσι, πρόσωπα που μέχρι χθες επένδυαν στη δημόσια ακτινοβολία της Καρυστιανού, σήμερα επιχειρούν να αποστασιοποιηθούν από αυτήν, όχι κατ’ ανάγκη επειδή άλλαξε το περιεχόμενο της θέσης τους, αλλά επειδή μεταβλήθηκε η θέση ισχύος τους μέσα στο πεδίο.
Από κοινωνικοψυχολογική άποψη, αυτό δεν μειώνει το φαινόμενο· αντίθετα, το επιβεβαιώνει. Όσο περισσότερα πρόσωπα επιχειρούν να επωφεληθούν από ένα αναδυόμενο συλλογικό ρεύμα και κατόπιν να το εγκαταλείψουν ή να το υπονομεύσουν, τόσο καθαρότερα αναδεικνύεται ότι το ρεύμα αυτό δεν είναι προϊόν τεχνητής κατασκευής, αλλά γνήσια κοινωνική διεργασία. Η αστάθεια των συμμαχιών δεν αποδεικνύει αδυναμία του φαινομένου· αποκαλύπτει τη δυσκολία πολλών να ακολουθήσουν μια ηθικά φορτισμένη και πολιτικά απαιτητική πορεία όταν αυτή πάψει να είναι εύκολη, ασφαλής ή ωφέλιμη.
Επομένως, η μεγάλη απήχηση της Καρυστιανού δεν πρέπει να διαβαστεί ως στιγμιαίο συναισθηματικό ξέσπασμα, αλλά ως ένδειξη ότι ένα τμήμα της κοινωνίας αναζητά πρόσωπα με υψηλό ηθικό φορτίο και αυξημένη συμβολική καθαρότητα, ικανά να μετασχηματίσουν την αγανάκτηση σε πολιτική απαίτηση. Το γεγονός ότι κάποιοι από τους πρόσκαιρους συνοδοιπόρους της μετακινούνται τώρα εναντίον της, αντί να αποδυναμώνει το κύρος της, αναδεικνύει ακόμη περισσότερο τη διαφορά ανάμεσα στην ευκαιριακή συνταύτιση και στη γνήσια κοινωνική εμπιστοσύνη. Η πρώτη είναι ρευστή και ωφελιμιστική. Η δεύτερη χτίζεται αργά, μέσα από συνέπεια, αντοχή και ηθική αξιοπιστία. Στην περίπτωση της Καρυστιανού, αυτό ακριβώς είναι που φαίνεται να έχει ήδη συμβεί.
ΤΡΥΦΩΝ ΠΕΤΩΝΗΣ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου