Levent Kenez / Στοκχόλμη
Nordic Monitor
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απηύθυνε αυτή την εβδομάδα μία από τις πιο αυστηρές προειδοποιήσεις του για την Κύπρο των τελευταίων μηνών, λέγοντας στους βουλευτές ότι οποιαδήποτε προσπάθεια υπονόμευσης των δικαιωμάτων της Τουρκίας ή των Τουρκοκυπρίων στην ανατολική Μεσόγειο θα προκαλέσει μια «πολύ σαφή» και «πολύ σκληρή» απάντηση.
Οι δηλώσεις έγιναν έπειτα από μια σειρά διπλωματικών, στρατιωτικών και γεωπολιτικών εξελίξεων που έχουν αυξήσει την ανησυχία στην Άγκυρα σχετικά με αυτό που οι Τούρκοι αξιωματούχοι αντιλαμβάνονται ως μεταβαλλόμενη ισορροπία γύρω από την Κύπρο και την ευρύτερη ανατολική Μεσόγειο.
Η άμεση αφορμή ήταν μια συμφωνία αμυντικής συνεργασίας που υπεγράφη μεταξύ της Γαλλίας και της Κυπριακής Δημοκρατίας στις 8 Ιουνίου 2026. Η συμφωνία επεκτείνει τον στρατιωτικό συντονισμό, τη συνεργασία στην αμυντική βιομηχανία, τις κοινές ασκήσεις και τις ανταλλαγές προσωπικού μεταξύ των δύο χωρών, εμβαθύνοντας μια σχέση που αναπτύσσεται σταθερά τα τελευταία χρόνια.
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας, στις 11 Ιουνίου 2026, υποστήριξε ότι η συμφωνία κινδυνεύει να μεταβάλει την υφιστάμενη ισορροπία ασφαλείας στο νησί και τόνισε ότι η Τουρκία παραμένει προσηλωμένη στην προστασία των συμφερόντων των Τουρκοκυπρίων ως ένα από τα εγγυήτρια κράτη του νησιού. Το καθεστώς αυτό απορρέει από τις συνθήκες του 1960, οι οποίες έδωσαν στην Τουρκία, την Ελλάδα και το Ηνωμένο Βασίλειο περιορισμένα δικαιώματα και ευθύνες επί της Κύπρου. Ωστόσο, η γαλλοκυπριακή συμφωνία ήταν μόνο η τελευταία σε μια αλληλουχία εξελίξεων που έχουν προσελκύσει την προσοχή της Άγκυρας.
Η Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου —το ψευδοκράτος, μια αυτοανακηρυχθείσα αποσχιστική οντότητα— περιγράφεται στο πακέτο βοήθειας της Άγκυρας για το 2026 ως προωθημένη θέση στην ευρύτερη περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας της Τουρκίας, συμπεριλαμβανομένων των εντάσεων που αφορούν το Ισραήλ:
Document
Τους τελευταίους μήνες, η Κύπρος έχει επιταχύνει τη διπλωματική της δραστηριοποίηση με χώρες της Κεντρικής Ασίας, τις οποίες η Τουρκία παραδοσιακά θεωρούσε μέρος της στενότερης πολιτικής και πολιτιστικής της σφαίρας. Η τάση αυτή έγινε ιδιαίτερα εμφανής κατά την επίσκεψη του Κύπριου προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη στο Καζακστάν, όπου τιμήθηκε με μία από τις υψηλότερες κρατικές διακρίσεις της χώρας από τον πρόεδρο Κασίμ-Ζομάρτ Τοκάγιεφ.
Η τελετή είχε συμβολική σημασία που ξεπερνούσε τις διμερείς σχέσεις. Ο Τοκάγιεφ εξήρε τη διεθνή θέση της Κύπρου και εξέφρασε τη στήριξή του στην επέκταση της συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών. Η επίσκεψη συνέπεσε επίσης με προσπάθειες εμβάθυνσης της διπλωματικής εκπροσώπησης και των οικονομικών δεσμών μεταξύ Καζακστάν και Κύπρου.
Για την Άγκυρα, η εικόνα αυτή ήταν δύσκολο να αγνοηθεί. Οι Τούρκοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής έχουν περάσει χρόνια προωθώντας στενότερο συντονισμό μεταξύ των τουρκικών κρατών και ενθαρρύνοντας τη στήριξη προς τη βόρεια Κύπρο σε περιφερειακούς οργανισμούς. Η ανάδυση θερμότερων σχέσεων μεταξύ αρκετών πρωτευουσών της Κεντρικής Ασίας και της Κύπρου παρακολουθείται, επομένως, στενά από Τούρκους αξιωματούχους.
Το ζήτημα αποκτά πρόσθετη ευαισθησία επειδή ακολουθεί την επιτυχημένη προσπάθεια της Τουρκίας το 2022 να εξασφαλίσει καθεστώς παρατηρητή για τη βόρεια Κύπρο στον Οργανισμό Τουρκικών Κρατών. Από τότε, αρκετές κυβερνήσεις της Κεντρικής Ασίας έχουν ταυτόχρονα ενισχύσει τις επαφές τους με την Ευρωπαϊκή Ένωση και διευρύνει τη συνεργασία τους με τη διεθνώς αναγνωρισμένη Κυπριακή Δημοκρατία.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου στο κέντρο, ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης αριστερά και ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης παραχωρούν κοινή συνέντευξη Τύπου μετά από τριμερή συνάντηση στην Ιερουσαλήμ, στις 22 Δεκεμβρίου 2025.
Η διπλωματική δυναμική δεν περιορίστηκε στο Καζακστάν. Η Κύπρος έχει εντείνει την προσέγγισή της σε όλη την Κεντρική Ασία, επιδιώκοντας να οικοδομήσει πολιτικές και οικονομικές συνεργασίες σε μια περίοδο κατά την οποία και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διευρύνουν την παρουσία τους στην περιοχή. Το αποτέλεσμα ήταν ένα πιο ενεργό κυπριακό διπλωματικό προφίλ σε έναν χώρο όπου η Τουρκία παραδοσιακά απολάμβανε σημαντική επιρροή.
Την ίδια στιγμή, μια άλλη τάση έχει αρχίσει να διαμορφώνεται στην ανατολική Μεσόγειο. Οι σχέσεις μεταξύ Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου συνέχισαν να εμβαθύνονται μέσω της αμυντικής συνεργασίας, των ενεργειακών έργων και των περιφερειακών πρωτοβουλιών ασφαλείας. Οι τρεις χώρες έχουν αναπτύξει ολοένα και στενότερους στρατηγικούς δεσμούς την τελευταία δεκαετία, διατηρώντας τακτικές πολιτικές και στρατιωτικές διαβουλεύσεις.
Η σχέση αυτή απέκτησε πρόσθετη σημασία μετά τον πόλεμο στη Γάζα και την ευρύτερη περιφερειακή αστάθεια που εμπλέκει το Ιράν και το Ισραήλ. Η Κύπρος έχει αναδειχθεί σε κόμβο υλικοτεχνικής υποστήριξης για ανθρωπιστικές επιχειρήσεις και προσπάθειες περιφερειακού συντονισμού, ενώ ευρωπαϊκές χώρες έχουν αυξήσει τη στρατιωτική τους παρουσία στο νησί.
Οι γαλλικές στρατιωτικές αναπτύξεις στην Κύπρο τα τελευταία χρόνια αντανακλούσαν αυτή την ευρύτερη μετατόπιση. Το Παρίσι έχει περιγράψει τις δραστηριότητές του ως συμβολή στην περιφερειακή σταθερότητα και ως υποστήριξη των επιχειρησιακών αναγκών στην ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Ο τουρκικός στρατηγικός σχεδιασμός, ωστόσο, αντιμετωπίζει ολοένα και περισσότερο την Κύπρο μέσα από το πρίσμα ενός ευρύτερου περιφερειακού ανταγωνισμού ασφαλείας. Μια συμφωνία συνεργασίας που υπεγράφη νωρίτερα φέτος μεταξύ της Τουρκίας και της βόρειας Κύπρου αντανακλούσε αυτή τη λογική με ασυνήθιστα ρητούς όρους.

Ο πρόεδρος του Καζακστάν Κασίμ-Ζομάρτ Τοκάγιεφ δεξιά απένειμε το Τάγμα Ντοστίκ —Φιλίας— Α΄ Τάξεως στον πρόεδρο της Κύπρου Νίκο Χριστοδουλίδη, στις 3 Ιουνίου 2026, στην Αστάνα.
Το έγγραφο συνέδεε τις εξελίξεις στο νησί με ένα ευρύ τόξο γεωπολιτικών εντάσεων που εκτείνεται από τη Γάζα και τη Συρία έως το Ιράν, την ανατολική Μεσόγειο και την Κεντρική Ασία. Υποστήριζε ότι η Κύπρος δεν θα πρέπει πλέον να αντιμετωπίζεται ως μια απομονωμένη διαφορά, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου ανταγωνισμού που αφορά τη στρατιωτική τοποθέτηση, τις θαλάσσιες οδούς, τους ενεργειακούς πόρους και την περιφερειακή επιρροή.
Σχεδόν το ήμισυ του πακέτου τουρκικής οικονομικής βοήθειας που διατέθηκε στη βόρεια Κύπρο για το 2026 προορίστηκε για δαπάνες που σχετίζονται με την άμυνα, γεγονός που καταδεικνύει τον αυξανόμενο ρόλο που διαδραματίζουν οι παράμετροι ασφαλείας στην προσέγγιση της Άγκυρας απέναντι στο νησί.
Η συμφωνία παρουσίαζε επίσης τη βόρεια Κύπρο ως στρατηγικό εταίρο, το μέλλον του οποίου συνδέεται ολοένα και περισσότερο με ευρύτερες περιφερειακές δυναμικές. Το έγγραφο συνέδεε την Κύπρο με συγκρούσεις και ανταγωνισμούς που εκτείνονται από τη Γάζα και το Ιράν έως την ανατολική Μεσόγειο, αντανακλώντας την εντεινόμενη αντίληψη της Άγκυρας ότι το νησί έχει καταστεί μέρος μιας ευρύτερης περιφερειακής αντιπαράθεσης, στην οποία οι εντάσεις με το Ισραήλ αποτελούν ολοένα και σημαντικότερο παράγοντα.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα τελευταία σχόλια του Ερντογάν φάνηκαν να έχουν σχεδιαστεί όχι μόνο ως αντίδραση στη γαλλοκυπριακή αμυντική συμφωνία, αλλά και ως απάντηση σε μια ευρύτερη αλληλουχία εξελίξεων που οι Τούρκοι αξιωματούχοι θεωρούν ότι περιορίζουν τα περιθώρια ελιγμών της Άγκυρας γύρω από την Κύπρο.
Αξιοσημείωτο είναι ότι ο Ερντογάν απέφυγε να κατονομάσει άμεσα τη Γαλλία στις δηλώσεις του, παρά τον χρονισμό της τοποθέτησής του. Η παράλειψη αυτή έρχεται ενώ η Άγκυρα και το Παρίσι συνεχίζουν τις συζητήσεις για πιθανή αμυντική συνεργασία, συμπεριλαμβανομένων ανανεωμένων συνομιλιών που αφορούν το αντιαεροπορικό σύστημα SAMP/T.
Η πιθανότητα προόδου σε αυτό το σχέδιο έχει αναδειχθεί ενόψει της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ, που θα πραγματοποιηθεί στις 7-8 Ιουλίου 2026 στην Άγκυρα, όπου τα μέλη της Συμμαχίας αναμένεται να επικεντρωθούν στις ευρωπαϊκές αμυντικές δυνατότητες, την περιφερειακή ασφάλεια και τις στρατιωτικές προμήθειες. Η δημόσια στοχοποίηση της Γαλλίας ονομαστικά θα κινδύνευε να δημιουργήσει πρόσθετες τριβές σε μια στιγμή κατά την οποία οι δύο κυβερνήσεις διερευνούν πεδία πρακτικής συνεργασίας, παρά τις μακροχρόνιες διαφωνίες τους στην ανατολική Μεσόγειο.
Ο χρονισμός είναι επίσης σημαντικός, διότι η Τουρκία έχει επιδιώξει να αποφύγει μεγάλες αντιπαραθέσεις με συμμάχους του ΝΑΤΟ πριν από τη σύνοδο, ενώ συνεχίζει να υπερασπίζεται τις θέσεις της στο Κυπριακό, στη θαλάσσια δικαιοδοσία και στα ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αριστερά αγκαλιάζει τον πρόεδρο της Κύπρου Νίκο Χριστοδουλίδη κατά την άφιξή του στη στρατιωτική βάση της Πάφου στην Κύπρο, στις 9 Μαρτίου 2026.
Τους τελευταίους μήνες, η Άγκυρα έχει ακολουθήσει μια προσεκτική στρατηγική εξισορρόπησης. Τούρκοι αξιωματούχοι έχουν διατηρήσει τον διάλογο με Ευρωπαίους εταίρους, έχουν εργαστεί για τη βελτίωση των σχέσεων με αρκετούς περιφερειακούς παράγοντες και έχουν συνεχίσει τις συζητήσεις για την αμυντική βιομηχανία με χώρες των οποίων οι πολιτικές στο Κυπριακό συχνά αποκλίνουν έντονα από τις θέσεις της Τουρκίας.
Στο εσωτερικό, η Κύπρος παραμένει ένα από τα λίγα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής που μπορούν να δημιουργήσουν ευρεία πολιτική συναίνεση. Τουρκικές κυβερνήσεις διαφορετικών πολιτικών καταβολών έχουν ιστορικά αντιμετωπίσει την προστασία των Τουρκοκυπρίων ως βασικό εθνικό συμφέρον, ενώ οι εξελίξεις στο νησί εξακολουθούν να παρακολουθούνται στενά από την κοινή γνώμη.
Το ζήτημα θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσθετη πολιτική σημασία καθώς η Τουρκία πλησιάζει σε μελλοντικούς εκλογικούς κύκλους. Θέματα που αφορούν την εθνική κυριαρχία, τα θαλάσσια δικαιώματα και την Κύπρο παραδοσιακά βρίσκουν απήχηση στους ψηφοφόρους πέρα από ιδεολογικές γραμμές.
Οι πρόσφατες συζητήσεις γύρω από τη θαλάσσια πολιτική έχουν προσθέσει ακόμη μία διάσταση. Οι τουρκικές αρχές έχουν καθυστερήσει ορισμένες πρωτοβουλίες που συνδέονται με διεκδικήσεις θαλάσσιας δικαιοδοσίας, καθώς ευρύτερες διπλωματικές προτεραιότητες, συμπεριλαμβανομένων παραμέτρων που σχετίζονται με το ΝΑΤΟ, τίθενται σε προτεραιότητα.
Συνολικά, η γαλλοκυπριακή αμυντική συμφωνία, η διευρυνόμενη εμπλοκή της Κεντρικής Ασίας με την Κύπρο, η τιμητική διάκριση του Χριστοδουλίδη από το Καζακστάν και η συνεχιζόμενη σύγκλιση μεταξύ Ισραήλ, Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση μιας αντίληψης στην Άγκυρα ότι το στρατηγικό περιβάλλον γύρω από το νησί αλλάζει.
Nordic Monitor
https://www.anixneuseis.gr/