Του Παντελή Σαββίδη
Η πρώτη κρυφή παράμετρος βρίσκεται στην ασυμμετρία των τριών εταίρων. Η Σαουδική Αραβία εισφέρει κεφάλαια, ενεργειακό βάρος και πολιτική επιρροή. Η Τουρκία διαθέτει αμυντική βιομηχανία, UAV, πυραυλικά και ηλεκτρονικά συστήματα, παραγωγική ικανότητα και επιχειρησιακή εμπειρία. Το Πακιστάν προσθέτει μεγάλες ένοπλες δυνάμεις, στρατιωτικούς θεσμούς και το ειδικό βάρος μιας πυρηνικής δύναμης. Η ουσία της συμφωνίας, επομένως, πιθανόν βρίσκεται λιγότερο στην κοινή συμμετοχή σε πολέμους και περισσότερο στη μεταφορά τεχνολογίας, στις επενδύσεις, στις συμπαραγωγές, στην εκπαίδευση, στην ανταλλαγή πληροφοριών και στην αντιπυραυλική άμυνα. Και σε μια λογική αποτροπής.
Η δεύτερη παράμετρος είναι η σαουδαραβική στρατηγική διαφοροποίηση. Το Ριάντ δεν εγκαταλείπει την αμερικανική ομπρέλα· δημιουργεί πρόσθετα επίπεδα ασφάλειας ώστε να μην εξαρτάται αποκλειστικά από αυτήν. Ταυτόχρονα, δεν επιθυμεί ρήξη με τα ΗΑΕ, την Ινδία ή ακόμη και το Ισραήλ. Η ίδια η Σαουδική Αραβία είναι κρίσιμος κρίκος του σχεδιαζόμενου Οικονομικού Διαδρόμου Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC). Η Μέκκα, συνεπώς, δεν είναι ευθέως «αντι-IMEC». Είναι εργαλείο που επιτρέπει στο Ριάντ να συμμετέχει σε περισσότερες από μία αρχιτεκτονικές ισχύος.
Η συμφωνία διαβάζεται ως προσπάθεια να εμποδιστούν δύο αντίπαλες μεταξύ τους δυνάμεις —το Ιράν και το Ισραήλ— να καθορίσουν μόνες τους τη μελλοντική τάξη της περιοχής. Αυτό δεν σημαίνει ότι δημιουργείται ενιαίο μέτωπο πολέμου εναντίον τους. Η Τουρκία και το Πακιστάν διατηρούν λειτουργικές σχέσεις με την Τεχεράνη και δεν θέλουν στρατιωτική σύγκρουση μαζί της. Το Πακιστάν μάλιστα μπορεί να λειτουργεί ως δίαυλος επικοινωνίας. Αντίστοιχα, η Σαουδική Αραβία επιθυμεί να περιορίσει την ισραηλινή μονομερή ισχύ χωρίς να αποκλείει μελλοντικές διευθετήσεις.
Ο πραγματικός στόχος είναι η δημιουργία «τρίτου πόλου»: ενός συνασπισμού αρκετά ισχυρού ώστε να αρνείται τόσο στο Ιράν όσο και στο Ισραήλ περιφερειακό μονοπώλιο, χωρίς να δεσμεύεται ότι θα πολεμήσει οποιοδήποτε από τα δύο. Γι’ αυτό η συμφωνία είναι ταυτόχρονα ισχυρή πολιτικά και ελαστική επιχειρησιακά.
Η απουσία της Αιγύπτου δεν ισοδυναμεί με αποκλεισμό ή ρήξη. Το Κάιρο συμμετείχε στις προηγούμενες διαβουλεύσεις και θα εξακολουθήσει να συνεργάζεται με τους τρεις. Απέφυγε όμως τη δεσμευτική ένταξη για λόγους που αποκαλύπτουν τη στρατηγική κουλτούρα του.
Πρώτον, η Αίγυπτος διεκδικεί αυτονομία κινήσεων και πρωταγωνιστικό αραβικό ρόλο. Δεν επιθυμεί να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο «ισλαμικό» σύστημα ασφαλείας, στο οποίο δύο μη αραβικές δυνάμεις —Τουρκία και Πακιστάν— θα έχουν κεντρική θέση και το Ριάντ την πολιτική πρωτοβουλία.
Δεύτερον, η ένταξη θα μπορούσε να την παγιδεύσει στις αντιθέσεις τρίτων: Πακιστάν–Ινδίας, Σαουδικής Αραβίας–Ιράν, Σαουδικής Αραβίας–ΗΑΕ ή ακόμη και σε μια ελληνοτουρκική ή κυπροτουρκική κρίση. Το Κάιρο δεν θέλει να εξομαλύνει τις σχέσεις του με την Άγκυρα εις βάρος των δεσμών του με Αθήνα και Λευκωσία.
Η επιλογή του είναι: συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία χωρίς ρήξη με τα ΗΑΕ, προσέγγιση με την Τουρκία χωρίς εγκατάλειψη Ελλάδας και Κύπρου, σχέσεις με το Πακιστάν χωρίς υπονόμευση της Ινδίας και επαφές με το Ιράν χωρίς απομάκρυνση από τον αραβικό Κόλπο.
Στην περιοχή διακρίνονται πλέον δύο δίκτυα. Το πρώτο είναι το θεσμοποιημένο αμυντικό τρίγωνο Σαουδικής Αραβίας–Τουρκίας–Πακιστάν. Το δεύτερο είναι ένα πιο «ήπιο» πλέγμα Ινδίας–ΗΑΕ–Ισραήλ, με συνδέσεις προς Ελλάδα και Κύπρο μέσω του IMEC, της ενέργειας, της τεχνολογίας και της αμυντικής συνεργασίας. Δεν πρόκειται για δύο καθαρά αντίπαλα μπλοκ: η Σαουδική Αραβία πατά και στα δύο, ενώ η Αίγυπτος επιδιώκει να συνομιλεί με όλους.
https://www.anixneuseis.gr/
