Το Δοκίμιο που Δεν Θέλουμε να Διαβάσουμε
Αυτό είναι ένα σύντομο δοκίμιο, αλλά μην αφήσετε το μήκος του να σας ξεγελάσει. Ίσως να είναι ένα από τα πιο προσωπικά αντιπαραθετικά πράγματα που έχω γράψει εδώ και πολύ καιρό, επειδή αφορά κάτι που βρίσκεται ακριβώς μπροστά στον καθένα μας, κάτι που συναντάμε στον καθρέφτη κάθε πρωί και μετά συμφωνούμε σιωπηλά να μην το συζητήσουμε.
Το εκδηλώνουμε κάθε μέρα, μέχρι που μας γίνεται τόσο συνηθισμένο που μας δίνει την αίσθηση ότι είναι κάτι έμφυτο — σαν να γεννηθήκαμε απλώς έτσι και να μην υπάρχει τίποτα να κάνουμε.
Αυτό για το οποίο μιλάω είναι η δυαδικότητα. Η διπλή ζωή.
Ο δημόσιος εαυτός και ο ιδιωτικός εαυτός, τόσο αποξενωμένοι ο ένας από τον άλλον που το άτομο που ζει μέσα τους μόλις που μπορεί να αναγνωρίσει τον έναν από τον άλλον. Δεν μιλάμε εδώ για πολυπλοκότητα, ή για απόχρωση, ή για την κανονική ανθρώπινη εμπειρία του να φοράμε διαφορετικά καπέλα σε διαφορετικά δωμάτια. Μιλάμε για κάτι βαθύτερο και πιο επικίνδυνο: τη συστηματική απόκρυψη αυτού που πραγματικά είμαστε, μια παράσταση τόσο αδιάκοπη και τόσο εξασκημένη που τελικά χάνουμε το νήμα πίσω στο δικό μας αυθεντικό κέντρο.
Ο Καρλ Γιουνγκ το ονόμασε «Σκιά» — αυτή η απέραντη, μη αναγνωρισμένη περιοχή του εαυτού όπου εξορίζουμε όλα όσα ντρεπόμαστε, όλα όσα μας έχουν πει ότι είναι απαράδεκτα, όλα όσα θα προτιμούσαμε να μην δει ο κόσμος. Και η προειδοποίησή του ήταν σαφής: αυτό που αρνούμαστε να κατέχουμε μέσα μας, το προβάλλουμε στους άλλους ή το θάβουμε ζωντανό μέσα μας μέχρι να δηλητηριάσει όλα όσα αγγίζει. «Κάποιος δεν φωτίζεται», έγραψε ο Γιουνγκ, «φανταζόμενος μορφές φωτός, αλλά κάνοντας το σκοτάδι συνειδητό». Αυτή είναι η δουλειά που οι περισσότεροι από εμάς περνάμε τη ζωή μας αποφεύγοντας.
Θέλω να μιλήσω για αυτή την αποφυγή σήμερα. Θέλω να μιλήσω για το πόσο μας κοστίζει — ατομικά, ιατρικά, πνευματικά και συλλογικά. Και θέλω να το κάνω αυτό μέσα από το πρίσμα πραγματικών ανθρώπων που γνώρισα και αγάπησα, επειδή αυτό δεν είναι μια αφαίρεση. Έχει ένα πρόσωπο. Έχει ένα όνομα. Καταλήγει σε βάσανα που δεν χρειαζόταν να συμβούν.
Ο Συσσωρευτής και ο Θεραπευτής: Αυτό που Αρνούμαστε να Αφήσουμε να Πέσει
Αν έχετε παρακολουθήσει ποτέ ένα ντοκιμαντέρ για τη συσσώρευση αντικειμένων, θα έχετε παρατηρήσει κάτι σταθερό: οι άνθρωποι που γεμίζουν τα σπίτια τους από το δάπεδο μέχρι την οροφή με αντικείμενα που δεν θα χρησιμοποιήσουν ποτέ σχεδόν πάντα υποφέρουν από κατάθλιψη. Τα παιδιά τους μπαίνουν μέσα, συγκλονισμένα και συντετριμμένα, και κάνουν τη μόνη ερώτηση που τους βγάζει νόημα: Γιατί; Και μετά βοηθούν στο καθάρισμα, και για μια στιγμή φαίνεται σαν μια σημαντική ανακάλυψη. Αυτό που σχεδόν ποτέ δεν δείχνουν τα ντοκιμαντέρ είναι η επίσκεψη παρακολούθησης, ένα ή δύο χρόνια αργότερα, επειδή η απάντηση είναι σχεδόν πάντα η ίδια: όλα έχουν επιστρέψει. Κάθε κομμάτι τους.
Αυτό το μοτίβο — αυτή η υποτροπή — δεν είναι αποτυχία της θέλησης. Είναι η υπογραφή κάτι πολύ βαθύτερου. Η σωματική συσσώρευση είναι η εξωτερική έκφραση της συναισθηματικής συσσώρευσης. Αυτά τα άτομα δεν συλλέγουν εφημερίδες. Συλλέγουν ανεπεξέργαστο τραύμα. Συσσωρεύουν ανεπίλυτη θλίψη, ανέκφραστη οργή, ανεπίγνωστη προδοσία, πόνο από εμπειρίες που δεν μεταβολίστηκαν και δεν απελευθερώθηκαν ποτέ.
Οι αρχαίοι Στωικοί το καταλάβαιναν αυτό ξεκάθαρα. Ο Μάρκος Αυρήλιος, ο οποίος ηγήθηκε μιας αυτοκρατορίας μέσα από πολέμους, επιδημίες και προσωπικές απώλειες που θα είχαν συντρίψει τους περισσότερους ανθρώπους, έγραφε στα προσωπικά του ημερολόγια αυτό που δεν θα έλεγε ποτέ δημόσια: «Έχεις εξουσία πάνω στο μυαλό σου, όχι πάνω στα εξωτερικά γεγονότα. Συνειδητοποίησε το αυτό και θα βρεις δύναμη». Δεν μιλούσε σε στρατηγούς ή γερουσιαστές. Μιλούσε στον εαυτό του. Υπενθυμίζοντας στον εαυτό του, καθημερινά, ότι η εσωτερική ζωή είναι η μόνη ζωή που μπορούμε πραγματικά να κυβερνήσουμε. Ο συσσωρευτής έχει παραχωρήσει πλήρως αυτή την εσωτερική διακυβέρνηση.
«Η πιο συνηθισμένη μορφή απελπισίας είναι να μην είσαι αυτός που είσαι.» — Σόρεν Κίρκεγκωρ
Ο Κίρκεγκωρ το έβλεπε αυτό ως τη θεμελιώδη πνευματική κρίση της εποχής του, και δεν είναι λιγότερο η κρίση και η δική μας. Όταν περνάμε τη ζωή μας ερμηνεύοντας έναν εαυτό που δεν είναι ο αυθεντικός μας εαυτός — όταν επενδύουμε όλη μας την ενέργεια στην εικόνα και όχι στην πραγματικότητα — βιώνουμε αυτό που ονόμαζε «ασθένεια προς θάνατο»: όχι βιολογικό θάνατο, αλλά τον αργό θάνατο του εαυτού που δεν βιώνεται. Η φίλη μου ζούσε αυτή την ασθένεια. Την έντυνε όμορφα και την έφερνε σε κάθε συνάντηση. Αλλά ήταν εκεί, με τη μορφή κάθε αδιάβαστης εφημερίδας στοιβαγμένης μέχρι το ταβάνι.
Οι Μηχανισμοί της Διπλής Ζωής
Να τι έχω καταλάβει μετά από δεκαετίες εργασίας με ανθρώπους που ζουν σε δυαδικότητα, και πιστέψτε με, αυτοί είμαστε οι περισσότεροι από εμάς. Η αρχιτεκτονική της διπλής ζωής βασίζεται σε μια θεμελιώδη παρανόηση σχετικά με την ενέργεια: πιστεύουμε ότι μπορούμε να κατοικούμε σε δύο αντίθετες καταστάσεις ταυτόχρονα. Δεν μπορούμε.
Μπορείς να είσαι χαρούμενος ή λυπημένος. Μπορείς να είσαι θετικός ή αρνητικός. Μπορείς να είσαι ευγενικός ή αγενής, γενναιόδωρος ή συγκρατημένος, παρών ή απόντος. Αλλά δεν μπορείς να είσαι και τα δύο ταυτόχρονα. Η μία ενέργεια είναι πάντα κυρίαρχη και η άλλη είναι δευτερεύουσα. Και όποια ενέργεια έχεις επιτρέψει να γίνει κυρίαρχη — είτε μέσω σκόπιμης καλλιέργειας είτε μέσω ετών παθητικής συνήθειας — θα υπαγορεύσει την υφή και το νόημα κάθε στιγμής της ζωής σου.
Το πρόβλημα είναι ότι επενδύουμε τεράστια πολυπλοκότητα στην απόκρυψη της ενέργειας που πραγματικά κυριαρχεί. Αναπτύσσουμε ολόκληρα συστήματα ορθολογισμού. Κατακτούμε τις δικαιολογίες. Κατασκευάζουμε αφηγήσεις που κάνουν τη δυσλειτουργία μας να μοιάζει με φιλοσοφία. Παίρνουμε την αποφυγή μας και την μετονομάζουμε σε διακριτικότητα. Παίρνουμε τον φόβο μας και τον ονομάζουμε σοφία. Παίρνουμε την άρνησή μας να αλλάξουμε και την ονομάζουμε συνέπεια. Γινόμαστε, στη γλώσσα της υπαρξιακής φιλοσοφίας, αυτό που ο Ζαν-Πολ Σαρτρ ονόμασε «κακή πίστη» - η κατάσταση του να εξαπατούμε τον εαυτό μας σχετικά με τη φύση της δικής μας ελευθερίας, του να προσποιούμαστε ότι δεν έχουμε επιλογή ενώ στην πραγματικότητα έχουμε επιλέξει, επανειλημμένα και σκόπιμα, να μην αλλάξουμε.
Και ο δημόσιος εαυτός - ο ακτιβιστής, ο φωτογράφος, ο δημιουργός της κοινότητας - παρείχε ένα διαφορετικό είδος συντόμευσης: το αίσθημα του νοήματος, της συνάφειας, του ότι σε χρειάζονται, σε βλέπουν και σε εκτιμούν. Μπορείς να κατακτήσεις την τέχνη του να δίνεις σκοπό σε έναν σκοπό, χωρίς να δίνεις τίποτα στον εαυτό σου. Μπορείς να είσαι πλήρως ενδυναμωμένος στην υπηρεσία των άλλων, ενώ παράλληλα να είσαι εντελώς ανίσχυρος στην προσωπική σου ζωή. Αυτή είναι μια από τις πιο σαγηνευτικές και τελικά καταστροφικές μορφές που παίρνει η δυαδικότητα, επειδή φαίνεται τόσο ενάρετη εξωτερικά.
«Αυτός που έχει έναν λόγο για να ζει, μπορεί να αντέξει σχεδόν οποιοδήποτε πώς.» - Φρίντριχ Νίτσε
Ο Νίτσε είχε δίκιο σχετικά με το γιατί. Υπάρχει όμως μια διαφθορά αυτής της επίγνωσης που είναι διαθέσιμη σε όσους από εμάς δεν είμαστε ακόμη έτοιμοι να κάνουμε την βαθιά εσωτερική δουλειά: βρίσκουμε ένα εξωτερικό γιατί - έναν σκοπό, ένα κίνημα, μια κοινότητα - και το χρησιμοποιούμε για να αποφύγουμε να βρούμε το δικό μας. Γινόμαστε πολεμιστές για δικαιοσύνη στον κόσμο ενώ ασκούμε βαθιά αδικία εναντίον του εαυτού μας. Ο σκοπός γίνεται μια υπέροχη κρυψώνα. Και είμαστε πάντα, πάντα, δεμένοι και τραβηχτοί πίσω από τον άλυτο εαυτό που αφήσαμε πίσω μας.
Η φυλή των αρουραίων και οι νεκροί αρουραίοι της
Επιτρέψτε μου να σας προσφέρω ένα άλλο πορτρέτο της δυαδικότητας, επειδή αυτή η συγκεκριμένη συνθήκη δεν ανήκει μόνο σε ακτιβιστές ή συσσωρευτές. Ελάτε μαζί μου σε οποιοδήποτε μεγάλο χρηματοοικονομικό κέντρο σε αυτή τη χώρα και θα σας δείξω μια άλλη εκδοχή του ίδιου ακριβώς φαινομένου.
Γνωρίζω ανθρώπους που εργάζονται στη Γουόλ Στριτ ή που εργάζονται στον εταιρικό κόσμο με τα υψηλά διακυβεύματα που αντιπροσωπεύει η Γουόλ Στριτ. Και για ένα άτομο, δεν υπάρχει χρόνος στο πρόγραμμά του για τον εαυτό του. Κάθε ώρα έχει κατακλυστεί από τις απαιτήσεις μιας ζωής που οργανώνεται γύρω από την υπερνίκηση της ανασφάλειας μέσω της συσσώρευσης εξωτερικής επιβεβαίωσης. Προχωρούν. Βγάζουν χρήματα. Δεν αφιερώνουν χρόνο για να απολαύσουν αυτό για το οποίο έχουν δουλέψει. Οι φιλίες τους ατροφούν επειδή οι φιλίες απαιτούν παρουσία και η παρουσία είναι το μόνο πράγμα που δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά. Η υγεία τους διαβρώνεται. Έτσι πηγαίνουν στο γυμναστήριο το βράδυ - όχι με χαρά, όχι με καμία αίσθηση της ομορφιάς ή της ικανότητας του σώματος, αλλά με ζοφερή, χωρίς χαρά, μηχανική αποφασιστικότητα, τρέχοντας σε διάδρομο σαν να κυνηγούν τους ίδιους δαίμονες που προσπαθούν να ξεφύγουν.
Ντύνονται με τον τρόπο που πρέπει. Διατηρούν το διαμέρισμα ή το σπίτι που λέει τα σωστά πράγματα στους σωστούς ανθρώπους. Παίρνουν το λάπτοπ τους για ύπνο. Η τελευταία πράξη πριν τον ύπνο είναι ένα τελευταίο email, δείχνοντας σε κάποιον ή σε κανέναν συγκεκριμένα ότι προσπαθούν περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον. Ξυπνούν και το κάνουν ξανά.
Ποιο είναι το τελικό στάδιο της κούρσας των αρουραίων; Νεκροί αρουραίοι.
Έχουμε δεκάδες εκατομμύρια Αμερικανούς των οποίων η αίσθηση νοήματος και συνάφειας εξαρτάται εξ ολοκλήρου από την εξωτερική απόδοση. Και η πιο σκληρή ειρωνεία είναι ότι γνωρίζουν, σε κάποια γωνιά του εαυτού τους, ότι δεν είναι αληθινό. Ο χειρουργός που είναι «ο καλύτερος που υπάρχει» γνωρίζει ότι η φήμη του είναι αυτό που κρατάει τον τρόμο μακριά. Το στέλεχος που είναι «το άτομο στο οποίο απευθύνεται» γνωρίζει ότι την ημέρα που θα σταματήσει να εργάζεται, το τηλέφωνο θα σταματήσει να χτυπάει. Είναι όλα - όλα αυτά - μια πολύ ακριβή, πολύ εξαντλητική μορφή απόκρυψης.
Ο Ραλφ Γουόλντο Έμερσον είδε αυτή την τάση να ριζώνει στην αμερικανική κουλτούρα τον δέκατο ένατο αιώνα και έγραψε με επιτακτική ακρίβεια γι' αυτήν. Την ονόμασε συμμόρφωση — όχι απλώς κοινωνική συμμόρφωση, αλλά τη βαθύτερη συμμόρφωση του εαυτού με την ίδια του την απόδοση, τον τρόπο που αρχίζουμε να ζούμε για την επιδοκιμασία των άλλων και όχι για την αλήθεια της δικής μας εμπειρίας. «Το να είσαι ο εαυτός σου σε έναν κόσμο που προσπαθεί συνεχώς να σε κάνει κάτι άλλο», έγραψε, «είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα». Είχε δίκιο τότε. Έχει περισσότερο δίκιο τώρα.
Η Κυριαρχία της Δυσλειτουργίας
Υπάρχει μια άλλη κατηγορία που θέλω να ονομάσω, επειδή είναι ίσως η πιο ψυχολογικά εξελιγμένη από όλες τις μορφές που παίρνει η δυαδικότητα, και επειδή μπορεί να είναι πραγματικά δύσκολο να αναγνωριστεί απ' έξω. Μιλάω για ανθρώπους που έχουν κατακτήσει τη δυσλειτουργία τους τόσο πλήρως που την έχουν μετατρέψει σε ταυτότητα, κοινωνικό ρόλο και αξίωση στην προσοχή και τους πόρους των άλλων ανθρώπων.
Ξέρεις αυτό το άτομο. Όλοι το γνωρίζουμε. Όλα είναι ένα παράπονο. Όλα είναι μια πληγή. Κάθε εμπειρία γίνεται απόδειξη του πόσο άδικα έχει αντιμετωπιστεί, πόσο μοναδικά έχει υποφέρει, πώς ο κόσμος έχει συνωμοτήσει εναντίον του με τρόπους που δεν έχει συνωμοτήσει εναντίον κανενός άλλου. Και οι άνθρωποι γύρω του - οι φίλοι, οι σύντροφοι, τα μέλη της οικογένειας - επιλέγονται ακριβώς επειδή θα ανεχθούν και μάλιστα θα ενθαρρύνουν αυτή την παράσταση, επειδή έχουν τους δικούς τους λόγους για να είναι απαραίτητοι, τις δικές τους αντισταθμιστικές ικανοποιήσεις στον ρόλο του αιώνιου σωτήρα.
Κανένα υγιές άτομο δεν θέλει να βρίσκεται γύρω από αυτή τη νοοτροπία επ' αόριστον. Κανένα ισορροπημένο άτομο δεν θέλει να βυθίζεται σε συνεχείς ενοχές και παράπονα. Και ιδού το βιολογικό γεγονός: τα γονίδιά σας στην πραγματικότητα αλλάζουν εν μέρει ως απάντηση στο συναισθηματικό περιβάλλον στο οποίο κατοικείτε. Το ανοσοποιητικό σας σύστημα ανταποκρίνεται στο χρόνιο στρες των τοξικών σχέσεων και των τοξικών συναισθηματικών προτύπων. Η επιστήμη της επιγενετικής έχει επιβεβαιώσει αυτό που μας έλεγαν οι μεγάλες πνευματικές παραδόσεις πολύ πριν υπάρξει η επιστήμη: γινόμαστε η ενέργεια των περιβαλλόντων στα οποία επιλέγουμε να παραμείνουμε.
Ο Βίκτορ Φρανκλ επέζησε από τα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου — επέζησε από το Άουσβιτς, επέζησε από την απώλεια σχεδόν όλων όσων αγαπούσε, επέζησε από εμπειρίες που θα έπρεπε να είχαν εξαφανίσει κάθε λόγο να συνεχίσει. Και αυτό που βρήκε σε αυτά τα στρατόπεδα δεν ήταν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι ο πόνος μας κάνει θύματα, αλλά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι ο πόνος, όταν ασκείται σωστά, μπορεί να μας κάνει ελεύθερους. Έγραψε: «Ανάμεσα στο ερέθισμα και την αντίδραση υπάρχει ένας χώρος. Σε αυτόν τον χώρο βρίσκεται η δύναμή μας να επιλέξουμε την αντίδρασή μας. Στην αντίδρασή μας βρίσκεται η ανάπτυξή μας και η ελευθερία μας». Το άτομο που έχει κατακτήσει τη δυσλειτουργία του έχει καταρρεύσει εντελώς αυτόν τον χώρο. Έχει αποφασίσει, έστω και ασυνείδητα, ότι δεν υπάρχει επιλογή. Και αυτή η απόφαση — αυτή είναι η πραγματική φυλακή.
«Ανάμεσα στο ερέθισμα και την αντίδραση υπάρχει ένας χώρος. Σε αυτόν τον χώρο βρίσκεται η δύναμή μας να επιλέξουμε την αντίδρασή μας. Στην αντίδρασή μας βρίσκεται η ανάπτυξή μας και η ελευθερία μας.» — Βίκτορ Φρανκλ
Σκεφτείτε, επίσης, τι έχουμε δει στο Χόλιγουντ, στην Ουάσινγκτον, στους διαδρόμους κάθε ιδρύματος όπου συγκεντρώνεται η εξουσία και η κουλτούρα της σιωπής έχει καλλιεργηθεί σαν σοδειά. Όλοι γνώριζαν για τον Χάρβεϊ Γουάινσταϊν. Ούτε μια φήμη, ούτε μια υποψία - ένα γεγονός που κυκλοφορούσε σε ιδιωτικές συνομιλίες για δεκαετίες. Όλοι γνώριζαν για τα μοτίβα κακοποίησης σε αμέτρητες άλλες υποθέσεις που έχουν έρθει έκτοτε στο φως. Και ο λόγος που κανείς δεν είπε τίποτα - ο λόγος που η σιωπή κράτησε για τόσο καιρό - είναι ότι αυτοί οι άνθρωποι ζούσαν τη δική τους δυαδικότητα. Έλεγαν ότι πίστευαν στην αξιοπρέπεια και τη δικαιοσύνη, και εξαργύρωναν τις επιταγές και παρευρίσκονταν στα πάρτι και κρατούσαν το στόμα τους κλειστό. Αυτή είναι δυαδικότητα σε θεσμικό επίπεδο. Και όταν τελικά σπάει - όπως συμβαίνει πάντα - οι ίδιοι άνθρωποι που δεν είπαν τίποτα λένε ξαφνικά: «Λοιπόν, όλοι ξέραμε».
Η γυναίκα στο μετρό της Νέας Υόρκης, να καίγεται μέχρι θανάτου, ενώ εκατοντάδες άνθρωποι στέκονταν και παρακολουθούσαν. Ούτε ένας δεν την πέταξε παλτό. Ούτε ένας δεν παρενέβη. Και αυτοί δεν είναι τέρατα. Αυτοί είναι άνθρωποι που έχουν τόσο πλήρως ομαλοποιήσει την καταστολή της αυθεντικής ηθικής τους παρόρμησης - που έχουν τόσο πλήρως αποσυνδέσει τις δηλωμένες αξίες τους από την πραγματική τους συμπεριφορά - που τη στιγμή της πραγματικής κρίσης, τίποτα δεν γεφυρώνει το χάσμα.
Σταμάτα να προσποιείσαι. Είσαι αυτό που κάνεις. Όχι αυτό που σκοπεύεις, όχι αυτό που πιστεύεις, όχι αυτό που λες στους φίλους σου ή δημοσιεύεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό που κάνεις — όταν κανείς δεν σε παρακολουθεί, όταν οι κάμερες είναι κλειστές, όταν η συνάντηση τελειώνει και η πόρτα κλείνει — αυτός είσαι.
Ένα Έθνος που Ζει σε Δύο Μυαλά
Τώρα θέλω να το αναβαθμίσω. Επειδή η δυαδικότητα δεν είναι απλώς μια προσωπική παθολογία. Είναι συλλογική. Και έχουμε χτίσει ολόκληρα κοινωνικά, πολιτικά και θεσμικά συστήματα γύρω από αυτήν.
Ο μέσος Αμερικανός λέει ότι δεν θέλει να πεθάνει πρόωρα και μετά κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να πεθάνει πρόωρα. Λένε ότι νοιάζονται για την υγεία τους και μετά γεμίζουν το καλάθι αγορών τους με πράγματα που δεν είναι τρόφιμα. Λένε ότι νοιάζονται για την κοινότητα και μετά περνούν τα βράδια τους μόνοι, μπροστά σε οθόνες που έχουν σχεδιαστεί για να τους κρατούν κατακερματισμένους, αντιδραστικούς και απομονωμένους. Λένε ότι νοιάζονται για τη δημοκρατία και μετά επιτρέπουν στον εαυτό τους να τους ωθούν, εκλογή μετά την εκλογή, να επιλέγουν ανάμεσα σε δύο εκδοχές της ίδιας θεμελιώδους προδοσίας των δημοκρατικών αξιών.
Είμαι καλός Δημοκράτης. Είμαι καλός Ρεπουμπλικάνος. Είμαι καλός συντηρητικός. Είμαι καλός φιλελεύθερος. Αυτές είναι οι αυτοδιαχειριζόμενες ετικέτες ανθρώπων που έχουν αποφασίσει ότι η ταυτότητα είναι ευκολότερη από ό,τι νομίζουν, ότι το να ανήκεις σε μια φυλή υποκαθιστά την ανάπτυξη γνήσιων πεποιθήσεων. Και καθεμία από αυτές τις ετικέτες, στην τρέχουσα πολιτική μας πραγματικότητα, απαιτεί από τον κάτοχό της να εκτελεί μια συγκλονιστική καθημερινή πράξη γνωστικής ασυμφωνίας - να εξετάζει τι πραγματικά γίνεται στο όνομα των αξιών του και να το αποκαλεί κάτι που δεν είναι.
Όταν υποστηρίζετε έναν πόλεμο, οποιονδήποτε πόλεμο, χωρίς γνήσια ηθική εξέταση του ανθρώπινου κόστους για πραγματικούς ανθρώπους σε πραγματικούς τόπους, ζείτε σε δυαδικότητα. Όταν υπερασπίζεστε τη δικαιοσύνη αφηρημένα, ενώ συμμετέχετε σε συστήματα αδικίας στο συγκεκριμένο - όταν επικαλείστε τα δικαιώματα των περιθωριοποιημένων και μετά αποστρέφετε το βλέμμα σας από 50 εκατομμύρια Αμερικανούς που βρίσκονται σε επισιτιστική ανασφάλεια, από πάνω από δύο εκατομμύρια άστεγα παιδιά, από τα 20 εκατομμύρια οικογένειες που έχασαν τα σπίτια τους το 2008 χωρίς καμία ουσιαστική παρέμβαση από την κυβέρνηση που διέσωσε τις τράπεζες - ζείτε σε δυαδικότητα.
Ο φιλόσοφος Ιμμάνουελ Καντ πρότεινε αυτό που ονόμασε κατηγορική προσταγή: να ενεργείς μόνο σύμφωνα με αρχές που θα ήσουν πρόθυμος να δεις να γίνονται καθολικός νόμος. Αναρωτήσου αν οι επιλογές σου, οι σιωπές σου, οι συμμορίες σου, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως καθολικοί νόμοι χωρίς να δημιουργήσουν έναν κόσμο στον οποίο θα ήθελες να ζεις. Τα περισσότερα από αυτά που κάνουμε, ατομικά και συλλογικά, αποτυγχάνουν καταστροφικά σε αυτή τη δοκιμασία. Και το ξέρουμε. Γι' αυτό εργαζόμαστε τόσο σκληρά για να μην κοιτάμε.
Ο Θορώ, καθισμένος στη μικρή του καλύβα δίπλα στη λίμνη Γουόλντεν, έκανε κάτι που οι περισσότεροι από εμάς έχουμε μάθει να θεωρούμε εκκεντρικό: προσπαθούσε να δει καθαρά. «Πήγα στο δάσος», έγραψε, «επειδή ήθελα να ζήσω συνειδητά, να αντιμετωπίσω μόνο τα ουσιώδη γεγονότα της ζωής και να δω αν μπορούσα να μάθω τι είχε να διδάξει, και όχι, όταν θα πέθαινα, να ανακαλύψω ότι δεν είχα ζήσει». Αυτή η πρόταση θα έπρεπε να έχει τη δύναμη μιας διάγνωσης. Επειδή η ανακάλυψη, στο τέλος, ότι κάποιος δεν έχει ζήσει - ότι κάποιος έχει ζήσει μια ζωή αντί να την κατοικήσει - είναι η συγκεκριμένη θλίψη της διπλής ζωής. Είναι αυτό που άκουσα στη σιωπή του φίλου μου που πέθανε στα εξήντα ένα του χρόνια.
«Οι περισσότεροι άντρες ζουν μια ζωή γεμάτη σιωπή και απελπισία και πηγαίνουν στον τάφο με το τραγούδι ακόμα μέσα τους.» - Χένρι Ντέιβιντ Θορό
Αυτό το τραγούδι. Αυτό που έχεις ακόμα μέσα σου. Αυτό που φύλαγες για τη σωστή στιγμή, την ασφαλέστερη στιγμή, τη στιγμή που θα έχεις επιλύσει αρκετή από την εσωτερική σύγκρουση για να την αφήσεις επιτέλους να βγει. Αυτή η στιγμή δεν έρχεται από μόνη της. Πρέπει να την επιλέξεις. Πρέπει να την επιλέξεις σήμερα, και αύριο, και τη μεθεπόμενη μέρα. Επειδή η δυαδικότητα είναι μια καθημερινή πρακτική αποφυγής, και η αυθεντικότητα - η πραγματική, διαρκής, δαπανηρή αυθεντικότητα - πρέπει να είναι μια καθημερινή πρακτική θάρρους.
Βία, απόσπαση της προσοχής και η κουλτούρα της αδράνειας
Μια κοινωνία που έχει χάσει τη σύνδεσή της με την αυθεντική της εμπειρία χρειάζεται ολοένα και πιο ακραία ερεθίσματα για να νιώσει οτιδήποτε. Έχουμε χτίσει μια κουλτούρα θεάματος - τηλεοπτικών ριάλιτι βασισμένων στην ταπείνωση και τη σύγκρουση, αθλητικών ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων που έχουν ομαλοποιήσει τη σωματική βία ως μορφή κοινοτικού δεσμού, πολιτικού θεάτρου που υποκαθιστά την οργή με τη συμμετοχή. Παρακολουθούμε ανθρώπους να πληγώνουν ο ένας τον άλλον και το αποκαλούμε ψυχαγωγία. Παρακολουθούμε θεσμούς να απογοητεύουν απλούς ανθρώπους και το αποκαλούμε είδηση. Κυκλώνουμε μέσα από την οργή και την απάθεια με την αποτελεσματικότητα μιας μηχανής.
Ο Πλάτωνας το περιέγραψε αυτό στην Πολιτεία μέσα από την αλληγορία του σπηλαίου: κρατούμενοι αλυσοδεμένοι ώστε να μπορούν να βλέπουν μόνο τις σκιές στον τοίχο μπροστά τους, μπερδεύοντας τις σκιές με την πραγματικότητα, και όταν ένας κρατούμενος απελευθερώνεται και βλέπει τον ήλιο, στην αρχή τυφλώνεται και μετά επιστρέφει στο σπήλαιο όπου οι άλλοι πιστεύουν ότι έχει τρελαθεί. Το σπήλαιο είναι άνετο. Οι σκιές είναι οικείες. Ο ήλιος είναι υπερβολικά έντονος.
Έχουμε ενημερώσει το σπήλαιο. Τώρα οι σκιές είναι υψηλής ευκρίνειας και έχουν επιμεληθεί αλγοριθμικά για να μεγιστοποιήσουν την εμπλοκή. Οι κρατούμενοι δεν είναι αλυσοδεμένοι από σίδερο. Είναι αλυσοδεμένοι από την αόρατη αρχιτεκτονική πλατφορμών που έχουν σχεδιαστεί για να συγκρατούν την προσοχή εις βάρος της αντανάκλασης. Και το άτομο που γυρίζει μακριά από την οθόνη και αναζητά τον ήλιο - για πραγματική σχέση, για γνήσια κοινότητα, για το αργό, άβολο, αναντικατάστατο έργο του να είναι κανείς παρών στη ζωή του - αντιμετωπίζεται με καχυποψία ή οίκτο ή απλώς με ακατανοησία.
Είμαστε, όπως είπα, ένα έθνος σε κακή κατάσταση. Όχι ανεπανόρθωτα. Όχι μόνιμα. Αλλά πραγματικά, μετρήσιμα, με συνέπεια. Και δεν θα αλλάξουμε τίποτα, ούτε ένα διαρθρωτικό πρόβλημα, ούτε μια συστημική αδικία, ούτε έναν αποτυχημένο θεσμό, μέχρι αρκετοί από εμάς να είμαστε πρόθυμοι να αναγνωρίσουμε τον δικό μας ρόλο στη δυσλειτουργία, τη δική μας καθημερινή συμβολή στη συλλογική απόδοση του να είμαστε κάτι που δεν είμαστε.
Ο Δρόμος Μέσα
Τι κάνουμε, λοιπόν; Δεν θα σας δώσω μια λίστα με δέκα βήματα. Θα σας δώσω μια αρχή και θα σας εμπιστευτώ να την εφαρμόσετε με όλη την ευφυΐα που διαθέτετε, αλλά μπορεί να μην τη χρησιμοποιείτε με συνέπεια.
Ξεκινήστε με ειλικρίνεια. Όχι την εκτελεσμένη ειλικρίνεια που προσφέρουμε στην εξομολόγηση ή στη θεραπεία ή στις στιγμές που θέλουμε να αναγνωριστεί η αυτογνωσία μας. Πραγματική ειλικρίνεια. Το είδος που δεν απαιτεί ακροατήριο.
Να είστε ειλικρινείς για το τι τρώτε και αν αυτό θρέφει τα κύτταρά σας ή τα τιμωρεί. Να είστε ειλικρινείς για το τι παρακολουθείτε και αν αυτό διευρύνει ή συστέλλει τη συνείδησή σας. Να είστε ειλικρινείς για την παρέα που κάνετε και αν αυτοί οι άνθρωποι σας καλούν να δείτε τον καλύτερο εαυτό σας ή σας επιβεβαιώνουν στις χειρότερες συνήθειές σας. Να είστε ειλικρινείς για το τι ισχυρίζεστε ότι πιστεύετε και τι πραγματικά κάνετε. Κρατήστε αυτά τα δύο πράγματα το ένα δίπλα στο άλλο και κοιτάξτε την απόσταση μεταξύ τους χωρίς να διστάσετε.
Έπειτα, ξεκινήστε, μία επιλογή τη φορά, για να μειώσετε αυτή την απόσταση. Όχι τέλεια. Όχι μόνιμα. Όχι με το είδος της αυτοδραματοποιημένης μεταμόρφωσης που δημιουργεί μια καλή ιστορία σε ένα δείπνο. Ήσυχα, επίμονα, καθημερινά. Αντικαταστήστε ένα αρνητικό με ένα θετικό. Πείτε μια αλήθεια που κρύβετε από τον εαυτό σας. Επιλέξτε μια σχέση που σας τραβάει προς την ολότητα αντί για μια που σας κρατάει άνετα στον κατακερματισμό.
Το μεγάλο Ινδουιστικό κείμενο, η Μπαγκαβάντ Γκίτα, περιέχει την εξής οδηγία: «Κίνητρό σου ας είναι οι σωστές πράξεις, όχι ο καρπός που προέρχεται από αυτές». Κάνε το σωστό επειδή είναι σωστό, όχι επειδή θα αναγνωριστεί ή θα ανταμειφθεί. Δράσε από το αυθεντικό σου κέντρο επειδή αυτό είσαι ή αυτό επιλέγεις να γίνεις. Όχι για την επίδειξη. Όχι για τον σκοπό. Όχι για τα χειροκροτήματα. Για το αμετάκλητο γεγονός της δικής σου ανθρώπινης φύσης.
«Το καθήκον σου δεν είναι να αναζητάς την αγάπη, αλλά απλώς να αναζητάς και να βρίσκεις όλα τα εμπόδια μέσα σου που έχεις χτίσει εναντίον της.» - Ρούμι
Ο Ρούμι καταλάβαινε την εσωτερική ζωή με την ακρίβεια ενός χειρουργού και την τρυφερότητα ενός γονέα. Τα εμπόδια είναι πραγματικά. Χτίστηκαν για λόγους - για να σε προστατεύσουν από τον πόνο, από την απογοήτευση, από τις ιδιαίτερες απώλειες και προδοσίες που περιέχει κάθε ανθρώπινη ζωή. Έκαναν τη δουλειά τους. Αλλά έχουν σταματήσει προ πολλού να σε υπηρετούν. Και η δουλειά τώρα δεν είναι να βρεις κάτι έξω από τον εαυτό σου που θα κάνει τελικά τη ζωή να νιώθει ολοκληρωμένη. Η δουλειά είναι να διαλύσεις, προσεκτικά και θαρραλέα, αυτό που έχτισες με φόβο, έτσι ώστε αυτό που είσαι να μπορεί επιτέλους να αναπνεύσει.
Μην προσπαθείς να σώσεις τον κόσμο πριν φροντίσεις τον εαυτό σου. Ξέρω ότι αυτό ακούγεται εγωιστικό σε όσους έχουν χτίσει την ταυτότητά τους γύρω από την ανιδιοτέλειά τους. Δεν είναι εγωιστικό. Είναι η θεμελιώδης αλήθεια κάθε σοβαρής πνευματικής παράδοσης που έχει αναπτυχθεί ποτέ από ανθρώπους. Δεν μπορείς να χύνεις από ένα άδειο δοχείο. Δεν μπορείς να φέρεις φως από ένα μέρος που είναι σκοτεινό. Δεν μπορείς να αποτελέσεις πρότυπο ολότητας για τα παιδιά σου, ή την κοινότητά σου, ή τους σκοπούς στους οποίους πιστεύεις, αν είσαι διασπασμένος και το κρύβεις.
Ο ψυχολόγος Άμπραχαμ Μάσλοου αφιέρωσε την καριέρα του μελετώντας όχι τι πάει στραβά με τους ανθρώπους, αλλά τι πάει σωστά — μελετώντας τους ανθρώπους που, με κάθε λογικό μέτρο, ευημερούσαν. Το ονόμασε αυτοπραγμάτωση: τη διαδικασία του να γίνεις όσο το δυνατόν πληρέστερα αυτό που είσαι ικανός να είσαι. Και διαπίστωσε, ξανά και ξανά, ότι οι αυτοπραγματούμενοι άνθρωποι μοιράζονται ένα σύνολο χαρακτηριστικών: νιώθουν άνετα με την πραγματικότητα, ακόμα και όταν είναι άβολη. Έχουν μια βαθιά αποδοχή του εαυτού τους και των άλλων. Είναι αυθόρμητοι, δημιουργικοί και πραγματικά αυτόνομοι στις αξίες τους. Έχουν αυτό που ονόμασε «κορυφές εμπειρίες» — στιγμές βαθιάς χαράς και σύνδεσης που δεν κατασκευάζονται ή εκτελούνται, αλλά απλώς προκύπτουν από την εμπειρία του να είσαι πλήρως παρών στη ζωή σου.
Αυτό είναι διαθέσιμο σε εσάς. Όχι ως μια μακρινή φιλοδοξία, όχι ως ανταμοιβή για κάποια μελλοντική εκδοχή του εαυτού σας που επιτέλους τα έχει κάνει όλα σωστά, αλλά τώρα, στη συνηθισμένη υφή μιας συνηθισμένης ημέρας, αν είστε πρόθυμοι να φέρετε σε αυτό τον πλήρη, ανυπεράσπιστο εαυτό σας.
Μια τελευταία λέξη
Η φίλη μου έφυγε. Εξήντα ενός ετών. Η φωτογραφία που τραβήχτηκε ένα μήνα πριν πεθάνει δεν της έμοιαζε σχεδόν καθόλου. Αλλά τη θυμάμαι όπως ήταν όταν την πρωτογνώρισα - τη λάμψη, το χιούμορ, τη ζεστασιά, τον τρόπο που άλλαζε ένα δωμάτιο όταν έμπαινε μέσα. Όλα αυτά ήταν αληθινά. Δεν ήταν η ερμηνεία. Ήταν το άτομο. Και η τραγωδία δεν είναι ότι είχε σκοτάδι δίπλα σε αυτό το φως - όλοι έχουμε. Η τραγωδία είναι ότι ποτέ δεν επέτρεψε σε αυτές τις δύο πραγματικότητες να συναντηθούν, ποτέ δεν έφερε τον ιδιωτικό εαυτό σε συνομιλία με τον δημόσιο, ποτέ δεν άφησε το φως να αγγίξει το σκοτάδι που το χρειαζόταν περισσότερο.
Έχεις μια επιλογή που εκείνη δεν έκανε πλήρως. Μπορείς να την κάνεις σήμερα.
Το ενενήντα τοις εκατό του αμερικανικού πληθυσμού, κατά την εκτίμησή μου, ζει κάπου στο φάσμα της δυαδικότητας. Αυτό δεν είναι καταδίκη. Είναι μια διάγνωση, και οι διαγνώσεις είναι η αρχή της θεραπείας, όχι το τέλος της ελπίδας. Το γεγονός ότι ακούτε, το γεγονός ότι είστε εδώ, το γεγονός ότι κάποιο μέρος σας αναγνωρίζει αυτό που περιγράφω και αισθάνεται την αναγνώριση ως δυσφορία και όχι ως απόρριψη - αυτή είναι η αρχή.
Γνώθι σαυτόν. Είναι η παλαιότερη διδασκαλία στη δυτική φιλοσοφική παράδοση, χαραγμένη πάνω από την είσοδο του Μαντείου των Δελφών, και ο Σωκράτης στοιχημάτισε τη ζωή του σε αυτήν. Να μην γνωρίζεις τη φήμη σου. Να μην γνωρίζεις το εμπορικό σου σήμα. Να μην γνωρίζεις πώς φαίνεσαι στους άλλους. Γνώθι σαυτόν - τον πραγματικό εαυτό, αυτόν που βρίσκεται κάτω από την παράσταση, αυτόν που ζει μέσα σου αυτή τη στιγμή, περιμένοντας.
Πήγαινε να το βρεις. Φέρσου του με την ίδια γενναιοδωρία, φροντίδα και πάθος που έχεις δώσει τόσο απλόχερα σε σκοπούς, σε σχέσεις, στον κόσμο έξω από εσένα. Έχεις κερδίσει αυτή τη γενναιοδωρία. Αξίζεις αυτή τη φροντίδα.
Και μετά, από εκείνο το γειωμένο και ειλικρινές μέρος, πήγαινε να κάνεις κάτι καλό στον κόσμο. Θα εκπλαγείς από το τι γίνεται δυνατό.
«Η ζωή χωρίς εξέταση δεν αξίζει να τη ζεις.» - Σωκράτης
*
Κάντε κλικ στο κουμπί κοινοποίησης παρακάτω για να στείλετε/προωθήσετε αυτό το άρθρο μέσω email. Ακολουθήστε μας στο Instagram και στο X και εγγραφείτε στο κανάλι μας στο Telegram . Μη διστάσετε να αναδημοσιεύσετε άρθρα της Global Research με την κατάλληλη αναφορά.
Ο Δρ. Γκάρι Νουλ είναι ο παρουσιαστής της μακροβιότερης δημόσιας ραδιοφωνικής εκπομπής της χώρας για την εναλλακτική και διατροφική υγεία και πολυβραβευμένος σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ, συμπεριλαμβανομένου του πρόσφατου Last Call to Tomorrow. Συνεισφέρει τακτικά στο Global Research.
https://www.globalresearch.ca/
