Οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία έχουν επανέλθει δυναμικά στο προσκήνιο της διεθνούς διπλωματίας. Την ώρα που ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump ετοιμάζεται να προσφέρει στους Ρώσους το «Deal του Αιώνα» για να αποσυρθούν από τα κεκτημένα τους στο Donbass, το ρωσικό μέσο Tsargrad προβαίνει σε αποκαλύψεις για το παρασκήνιο των επαφών.
Κάθε πλευρά έχει θέσει το δικό της τίμημα για τον τερματισμό της σύγκρουσης και μέχρι στιγμής οι απαιτήσεις αυτές δεν έχουν συγκλίνει. Το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι ποιος θα υποχωρήσει πρώτος, αλλά τι είναι διατεθειμένη να προσφέρει η Ουάσινγκτον ώστε η συνέχιση του πολέμου να καταστεί λιγότερο συμφέρουσα από μια συμφωνία. Το έτερο ερώτημα είναι το κατά πόσο οι Ρώσοι είναι έτοιμοι να υποχωρήσουν από τους στρατηγικούς τους στόχους και να «πάρουν» την αμερικανική προσφορά.
Το χρονικό της επανεκκίνησης
Η αλληλουχία των γεγονότων που οδήγησαν στη νέα φάση των παρασκηνιακών διαβουλεύσεων αποκαλύπτει μια έντονη και εσπευσμένη αμερικανική πρωτοβουλία:
- Τέλη Αυγούστου: Ο διευθυντής της CIA John Ratcliffe έφτασε αιφνιδιαστικά στη Μόσχα. Εκεί συναντήθηκε με Ρώσους αξιωματούχους των υπηρεσιών πληροφοριών και, σύμφωνα με αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, διερεύνησε τη δυνατότητα ενός νέου διαπραγματευτικού σχήματος, το οποίο θα περιλάμβανε συνάντηση μεταξύ Trump, Putin και Zelensky.
- 5 Σεπτεμβρίου: Οι Steve Witkoff και Jared Kushner έφτασαν στο Κρεμλίνο, μεταφέροντας αυτό που ο ίδιος ο Trump χαρακτήρισε ως «συγκεκριμένη πρόταση» για τον τερματισμό του πολέμου. Μετά από περισσότερες από τρεις ώρες συνομιλιών με τον Putin, δεν επέστρεψαν στην Ουάσινγκτον, αλλά για πρώτη φορά κατευθύνθηκαν απευθείας στο Κίεβο, όπου συναντήθηκαν με τον Zelensky, την ομάδα του και τους συμβούλους εθνικής ασφάλειας της Βρετανίας, της Γερμανίας και της Γαλλίας.
- 8 Σεπτεμβρίου: Ο Trump είχε τηλεφωνική συνομιλία διάρκειας μίας ώρας με τον Putin.
Η αλληλουχία των γεγονότων μιλά από μόνη της: η Ουάσινγκτον είχε ουσιαστικά επανεκκινήσει τον μηχανισμό των διαδοχικών διαπραγματευτικών επαφών, έχοντας επενδύσει σημαντική προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση.
Ο Trump ψάχνει το... Deal του Αιώνα
Τα άμεσα κίνητρα του Trump είναι ξεκάθαρα: οι ενδιάμεσες εκλογές απέχουν λιγότερο από δύο μήνες και το γρήγορο τέλος του πολέμου που είχε υποσχεθεί δεν έχει έρθει.
Όπως εξήγησε ο πολιτικός επιστήμονας Ruslan Ostashko στο Tsargrad:
«Ο Trump χρειάζεται αποτελέσματα κατά τη διάρκεια της προεδρίας του, κατά προτίμηση πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές. Γι’ αυτό και επιδιώκει, όπως έχει δηλώσει, μια σημαντική εξέλιξη πριν από τον χειμώνα. Όχι επειδή οι μάχες είναι χειρότερες τον χειμώνα, αλλά επειδή η Αμερική μετρά ψήφους το φθινόπωρο. Ο πόλεμος που υποσχέθηκε ότι θα τελείωνε μέσα σε 24 ώρες και ο οποίος δεν έχει ολοκληρωθεί εδώ και ενάμιση χρόνο, τον βαραίνει σαν προσωπικό χρέος. Χρειάζεται μια υπογραφή σε οτιδήποτε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως “Συμφωνία του Αιώνα”.»
Πιο περίπλοκες, πιο διευρυμένες από ποτέ οι ρωσο-ουκρανικές διαπραγματεύσεις
Ωστόσο, ο τρέχων γύρος διαπραγματεύσεων έχει διευρύνει αισθητά την ατζέντα. Η Μόσχα και το Κίεβο συζητούν πλέον όχι μόνο για το Donbass, την κατάπαυση του πυρός και μια πιθανή σύνοδο κορυφής.
Στο τραπέζι έχουν προστεθεί επίσης:
- Τα πλήγματα στην ενεργειακή υποδομή της Ουκρανίας και στις πετρελαϊκές και ενεργειακές εγκαταστάσεις της Ρωσίας.
- Οι προμήθειες σιτηρών και οι διεθνείς αγορές.
- Οι οικονομικές κυρώσεις και η άρση τους.
- Το μέλλον των οικονομικών σχέσεων μεταξύ Ρωσίας και Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο ίδιος ο Trump, στη συνομιλία του με τον Putin, συνέδεσε το τέλος του πολέμου με την αποκατάσταση των ρωσοαμερικανικών σχέσεων και τις προοπτικές εμπορικής συνεργασίας, σαν να επιχειρούσε να δελεάσει το Κρεμλίνο. Όλα αυτά ξεπερνούν κατά πολύ μια απλή προσπάθεια του Trump να συμφιλιώσει τη Ρωσία και την Ουκρανία ενόψει των εκλογών του. Το ερώτημα πλέον είναι: γιατί χρειάζονται όλα αυτά οι Ηνωμένες Πολιτείες και γιατί ο Trump έστειλε στη Μόσχα επιχειρηματίες όπως οι Witkoff και Kushner αντί για επαγγελματίες διπλωμάτες;
Παραμονή στην Ευρώπη με... το μικρότερο δυνατό κόστος
Φυσικά, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις εκλογές. Το προσωπικό ενδιαφέρον του Trump ευθυγραμμίζεται με ευρύτερους αμερικανικούς στόχους: τη μείωση του βάρους των Ηνωμένων Πολιτειών στο ευρωπαϊκό μέτωπο, διατηρώντας παράλληλα τον έλεγχο της τελικής έκβασης, εξηγεί ο Ruslan Ostashko:
«Η Ουάσινγκτον χρειάζεται να κλείσει το ευρωπαϊκό μέτωπο, ώστε να απελευθερώσει πόρους για την Κίνα και άλλες κατευθύνσεις. Σε αυτή την εικόνα, η Ουκρανία δεν αποτελεί περιουσιακό στοιχείο, αλλά βάρος.»
Η Ευρώπη συνεχίζει να εξοπλίζεται, να αυξάνει τους στρατιωτικούς της προϋπολογισμούς και να αγοράζει αμερικανικά οπλικά συστήματα. Ωστόσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες την πιέζουν να αναλάβει ολοένα μεγαλύτερο μέρος του οικονομικού κόστους και των ευθυνών. Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον διατηρεί τον έλεγχο του ΝΑΤΟ, των στρατιωτικών βάσεων, των αμυντικών συμβολαίων και της πολιτικής επιρροής της. Το βέλτιστο σενάριο για τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι να παραμείνουν στην Ευρώπη, αλλά με μικρότερο κόστος. Υπάρχει όμως και η οικονομική διάσταση
«Δείτε ποιους στέλνει ο Trump στην Ουκρανία...»
Ο Trump για ακόμη μία φορά δεν στέλνει στον Putin παραδοσιακούς διπλωμάτες, αλλά τους Witkoff και Kushner, επιχειρηματίες. Από τη ρωσική πλευρά, ο Kirill Dmitriev εμφανίζεται ξανά δίπλα στον Putin, σημειώνει ο Ostashko:
«Παρατηρήστε ποιον έστειλε ο Trump: όχι το State Department, όχι επαγγελματίες διπλωμάτες, αλλά τους Witkoff και Kushner — έναν κατασκευαστή ακινήτων και έναν τραπεζίτη του επενδυτικού τομέα. Αυτή δεν είναι μια διπλωματική αποστολή. Πρόκειται για διαπραγματεύσεις συγχώνευσης περιουσιακών στοιχείων, όπου η Ουκρανία αποτελεί απλώς ένα στοιχείο της ατζέντας και όχι ολόκληρη την ατζέντα.»
Εάν ο πόλεμος τερματιστεί, πολλά από τα κόστη θα μπορούσαν να μετατραπούν ξανά σε περιουσιακά στοιχεία.
Στο τραπέζι η άρση των κυρώσεων
Παραχωρήσεις μπορούν να αποσπαστούν από τη Μόσχα με αντάλλαγμα την άρση των κυρώσεων. Η ανοικοδόμηση της Ουκρανίας μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε μια κερδοφόρα επένδυση για το αμερικανικό κεφάλαιο. Ο επανεξοπλισμός της Ευρώπης αποτελεί αγορά για το αμερικανικό στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα.
Ο πολιτικός επιστήμονας και διευθυντής του New Technologies Laboratory στο Expert Institute for Social Research, Alexander Asafov, επισημαίνει ότι ο Trump έχει ήδη καταστήσει σαφές το αμερικανικό ενδιαφέρον για την Ουκρανία: «Έχει ήδη παρουσιάσει τα συμφέροντά του, συμπεριλαμβανομένης της συμφωνίας για τις σπάνιες γαίες, αλλά και γενικότερα το ζήτημα της παρουσίας αμερικανικών επιχειρήσεων στην Ουκρανία.»
Ο κρίσιμος παράγοντας... Κίνα
Τέλος, υπάρχει και η Κίνα. Η Ουάσινγκτον έχει πραγματικό συμφέρον να καταστεί η Μόσχα λιγότερο εξαρτημένη από το Πεκίνο ως σχεδόν μονοπωλιακό οικονομικό και τεχνολογικό εταίρο. Ακόμη και μια μερική εξομάλυνση των σχέσεων της Ρωσίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη θα περιόριζε την έκταση της ρωσικής στροφής προς Ανατολάς — και, μαζί, τα οφέλη που αποκομίζει η Κίνα από τα προβλήματα της Ρωσίας: πρώτες ύλες σε χαμηλές τιμές, κυριαρχία στην αγορά αυτοκινήτου και άλλα.
Ο Andrey Pinchuk υπενθυμίζει τα ευρύτερα, παγκόσμια συμφέροντα που βρίσκονται πίσω από τη στρατηγική του Λευκού Οίκου: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν συμφέρον από την αναδιοργάνωση του κόσμου πάνω στις νέες αρχές μιας νέας τεχνολογικής τάξης. Παράλληλα, έχουν συμφέρον να ανταγωνίζονται έναν ακόμη αντίστοιχο γίγαντα, την Κίνα, η οποία κινείται περίπου προς την ίδια κατεύθυνση.»
Με άλλα λόγια, για τις Ηνωμένες Πολιτείες ο τερματισμός του πολέμου δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά εργαλείο. Επιτρέπει στην Ουάσινγκτον να μειώσει το βάρος που επωμίζεται στην Ευρώπη, διατηρώντας ταυτόχρονα την επιρροή της εκεί, να εξασφαλίσει νέα οικονομικά οφέλη και να απελευθερώσει πόρους για τον ανταγωνισμό με τον βασικό της αντίπαλο, την Κίνα.
Το αδιέξοδο και τα αμερικανικά ανταλλάγματα
Για να γίνει κατανοητό γιατί οι διαπραγματεύσεις αναζωπυρώθηκαν και ταυτόχρονα βάλτωσαν, αρκεί να παραμεριστεί η διπλωματική ρητορική περί «καλού και κακού» και να συγκριθούν τα πραγματικά, θεμελιώδη συμφέροντα των εμπλεκομένων.
Ο Trump θέλει γρήγορα αποτελέσματα για τους ψηφοφόρους. Η Ρωσία θέλει συνθήκη ειρήνης που θα διασφαλίζει ότι οι νέες εδαφικές κτήσεις δεν θα ανατραπούν. Και εάν η ειδική στρατιωτική επιχείρηση σταματήσει τώρα πάνω στις σημερινές γραμμές του μετώπου, η Μόσχα θέλει τουλάχιστον αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς για την Ουκρανία, άρση των κυρώσεων και αποκατάσταση των σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Κρεμλίνο θέτει πλέον ένα απολύτως «εμπορικό» ερώτημα: τι είναι διατεθειμένη να προσφέρει η Ουάσινγκτον στη Ρωσία ως αντάλλαγμα για να σταματήσει;
«Τα λεφτά το πρωί, οι καρέκλες... το βράδυ»
Εάν η Ρωσία κάνει βήματα προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, τότε και οι ΗΠΑ θα πρέπει να κάνουν συγκεκριμένα βήματα ως αντάλλαγμα, σημειώνει ο Dmitry Rodionov, διευθυντής του Center for Geopolitical Studies στο Institute for Innovative Development: «Ή, ακόμη καλύτερα, όπως λέει και ο κλασικός: τα λεφτά το πρωί, οι καρέκλες το βράδυ.»
Αυτός είναι και ο λόγος που ο Trump αναγκάζεται να συζητά με τον Putin όχι μόνο για τον τερματισμό του πολέμου, αλλά και για την αποκατάσταση των σχέσεων, το εμπόριο και την οικονομική συνεργασία. Ωστόσο, μεγάλο μέρος της αμερικανικής πρότασης διαβάζεται σαν το αντίστροφο: «οι καρέκλες το πρωί, τα λεφτά το βράδυ» — δηλαδή: «Πρώτα κάντε ειρήνη και μετά θα έρθει η εξομάλυνση»
Τα αδιέξοδα που αντιμετωπίζει ο Zelensky
Η Μόσχα δεν είναι ικανοποιημένη με αυτή τη σειρά, καθώς τα οδυνηρά διδάγματα από τις «χειρονομίες καλής θέλησης» στο Κίεβο και το Χάρκοβο δεν έχουν ξεχαστεί. Το Κίεβο, από την πλευρά του, βρίσκεται σε αδιέξοδο. Ο τερματισμός του πολέμου θα επαναφέρει στην Ουκρανία τις εκλογές και τον πολιτικό ανταγωνισμό, εξηγεί ο Alexander Asafov:
«Για τον Zelensky προσωπικά και για το καθεστώς του, κάθε βήμα προς την ειρήνη σημαίνει απώλεια χρημάτων και εξουσίας. Η πορεία προς την ειρήνη θα καταστήσει αναγκαίες τις εκλογές με εξαιρετικά περίπλοκες συνέπειες.»
Η αμερικανική προσφορά δεν έχει ακόμη φτάσει στο ελάχιστο που ζητεί η Ρωσία, ενώ η ρωσική προσφορά υπερβαίνει το μέγιστο που είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί η Ουκρανία.
«Αν αποτύχει το μεγάλο... deal, σπάστε τη συμφωνία σε κομμάτια»
Ο Ruslan Ostashko εκτιμά ότι οι Αμερικανοί χρειάζονται ταχύτητα (κατάπαυση του πυρός), ενώ η Ρωσία χρειάζεται οριστική λύση που θα αντιμετωπίζει τις βαθύτερες αιτίες της σύγκρουσης. Γι’ αυτό και οι Αμερικανοί αλλάζουν διαπραγματευτική τακτική: αναζητούν επιμέρους συμφωνίες, με πιο προφανή μια χειμερινή αποκλιμάκωση.
Μετά τη συνάντησή του με τους Witkoff και Kushner, ο Zelensky δήλωσε ότι συζητήθηκαν οι ενεργειακές εγκαταστάσεις, η ηλεκτροδότηση, οι αποστολές σιτηρών, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο — μια συμφωνία περιορισμού ζημιών με άμεσα οφέλη για όλους.
Η Ρωσία μπροστά σε στρατηγικό δίλημμα
Η Ουκρανία θα περιόριζε τον κίνδυνο ενός σκληρού χειμώνα, η Ρωσία θα μείωνε την απειλή κατά των πετρελαϊκών υποδομών της και ο Trump θα υποστήριζε ότι επανέφερε τον πόλεμο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Εάν εφαρμοστεί αυτή η μικρή συμφωνία, ανοίγει ο δρόμος για πιο σύνθετες συνομιλίες για εδάφη, κυρώσεις και εγγυήσεις ασφαλείας.
Εδώ η Μόσχα καλείται να μη χάσει τα εθνικά της συμφέροντα, υπενθυμίζει ο Andrey Pinchuk: «Ρωσικό εθνικό συμφέρον είναι η δημιουργία ενός αυτάρκους ρωσικού κόσμου και η διασφάλιση λιγότερων κινδύνων για τις επόμενες γενιές. Ο Trump υπερασπίζεται τα αμερικανικά συμφέροντα. Τα περιθώρια συμβιβασμού καθορίζονται από το κατά πόσο ο ένας συμβιβασμός δεν εμποδίζει τον άλλον.»
Η Ρωσία τραβάει κόκκινες γραμμές...
Μέχρι στιγμής, το βασικό αποτέλεσμα είναι η αποκατάσταση του διαπραγματευτικού μηχανισμού, αλλά αυτό δεν αποτελεί ακόμη συμφωνία. Μια πραγματική συμφωνία θα καταστεί δυνατή όταν οι ΗΠΑ ανοίξουν πλήρως τα χαρτιά τους με άρση κυρώσεων, πολιτικές λύσεις και δεσμεύσεις.
https://www.hellas-now.com/
