Δευτέρα, 1 Αυγούστου 2016

Η ανατίναξη των Εθνικών πλοίων στον ναύσταθμο του Πόρου από τον Ανδρέα Μιαούλη (1η Αυγούστου 1831)


Ιωάννης Καποδίστριας
Από την πρώτη στιγμή που ήρθε στο Ναύπλιο στις 11 Ιανουαρίου 1828, ο Ιωάννης Καποδίστριας κυβέρνησε συγκεντρωτικά και αυταρχικά αναστέλλοντας όλα τα προηγούμενα "συντάγματα" και "πολιτεύματα" και όλους τους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς που υπολειτουργούσαν ως τότε. Τυπικά ως κυβέρνηση λειτουργούσε το "Πανελλήνιο", του οποίου τα στελέχη δεν ήταν αιρετά, αλλά ορίζονταν στην συντριπτική τους πλειοψηφία από τον ίδιο τον Καποδίστρια και ήταν μέλη του "Ρωσικού κόμματος". Η εσωτερική αυταρχική πολιτική του Καποδίστρια έθιγε ευθέως τα προνόμια και τα κληρονομικά δικαιώματα των μεγάλων οικογενειών προκρίτων, όπως αυτά είχαν παγιωθεί κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, αλλά και των ισχυρών οπλαρχηγών που είχαν αποκτήσει πολιτική ισχύ κατά την διάρκεια του πολέμου της Ανεξαρτησίας. Ταυτόχρονα μείωνε την ισχύ των 2 άλλων κομμάτων, του "Αγγλικού" και του "Γαλλικού", θίγοντας έτσι ευθέως τα συμφέροντα των 2 αυτών υπερδυνάμεων στον Ελλαδικό χώρο που αντίστοιχα στήριζαν τα κόμματα αυτά.
Πολύ σύντομα σχηματίστηκε μια ισχυρή αντιπολίτευση στον κυβερνήτη με κύριες συνιστώσες τους Ρουμελιώτες οπλαρχηγούς υπό τον Ιωάννη Κωλλέτη (μετέπειτα "γαλλικό" κόμμα), τους Μανιάτες που καθοδηγούνταν από την οικογένεια του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και τέλος η Ύδρα των Κουντουριώτιδων (μετέπειτα "αγγλικό κόμμα) που αποτελούσε και την ισχυρότερη αντικυβερνητική εστία. Το κοινό αίτημα της αντιπολίτευσης ήταν να λειτουργήσει ξανά το σύνταγμα της Τροιζήνας και να εκλεγούν πληρεξούσιοι για μια νέα εθνοσυνέλευση. Ουσιαστικά ο Καποδίστριας είχε απομονωθεί πολιτικά αλλά είχε ως βασικούς συμμάχους τους ισχυρότερους οπλαρχηγούς της Πελοποννήσου όπως τον Κολοκοτρώνη και τον Νικηταρά αλλά και τις Σπέτσες με τον Κανάρη.

Μέσα στο 1831 η αντιπαράθεση Καποδίστρια - "Σύνταγματικών" έλαβε μια Ευρωπαϊκή χροιά καθώς σε διεθνές επίπεδο υπήρχε ένταση στις σχέσεις της Ρωσίας με την Αγγλία και την Γαλλία λόγω των διεθνών επιπλοκών στα Ιταλικά κρατίδια στο Βέλγιο και στην Πολωνία. Οι "Συνταγματικοί" θεώρησαν πως η διεθνής συγκυρία τους ευνοούσε και έτσι ξέσπασε στην Μάνη στα τέλη του 1830 μια ισχυρή εξέγερση, η οποία νικήθηκε γρήγορα από τους κυβερνητικούς με τον Κανάρη να συλλαμβάνει τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη ως βασικό υποκινητή και να τον φυλακίζει στο Ναύπλιο. Τον Μάιο του 1831 οι Υδραίοι διώχνουν τις κυβερνητικές αρχές από το νησί τους και την

Εμμανουήλ Τομπάζης
διακυβέρνηση του αναλαμβάνει μια επταμελής επιτροπή ( μέλη της ήταν οΔημήτριος Βούλγαρης, οΑλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο Γεώργιος Κουντουριώτης, ο Β. Μπουντούρης, ο Ν. Οικονομου, ο Α. Κριεζής και ο Μανώλης Τομπάζης). Το ίδιο συνέβη και στην Σύρο που ήταν σταθερή σύμμαχος της Ύδρας. Η δημοτικότητα του Καποδίστρια είχε μειωθεί ραγδαία, αλλά το σημαντικότερο όλων ήταν ότι υπήρχαν ισχυρές ενδείξεις ότι Αγγλία και Γαλλία υπέθαλπταν μυστικά τους αντικυβερνητικούς.
Ο Καποδίστριας δεν έμεινε αδρανής, αλλά κινήθηκε μεθοδικά να αντιμετωπίσει την κατάσταση που είχε διαμορφωθεί και υπονόμευε την εξουσία του και τις προσπάθειες του. Αρχικώς απείλησε την ηγεσία των νησιών που είχαν αποστατήσει ότι δεν θα τους παρείχε ταξιδιωτικά έγγραφα για τα εμπορικά πλοία τους και έτσι θα αδυνατούσαν να συνεχίσουν τις εμπορικές τους δραστηριότητες. Αμέσως μετά εξασφάλισε την (έστω ρηματική) στήριξη των τριών μεγάλων δυνάμεων στην κυβέρνηση του. Τέλος ανέθεσε στον Κανάρη να επανεξοπλίσει τα πανίσχυρα πλοία του Ελληνικού στόλου που είχαν λάβει μέρος στην επανάσταση και εκείνη την εποχή βρίσκονταν αγκυροβολημένα στο λιμάνι του Πόρου. Με τα πλοία αυτά σκόπευε να επιβάλλει σκληρό αποκλεισμό στα εξεγερμένα νησιά ώστε τελικώς να επιβάλλει εκ νέου την εξουσία της κυβέρνησης του. Στον Πόρο βρίσκονταν τα ακόλουθα αξιόλογα πλοία:
α.. Η φρεγάτα ΕΛΛΑΣ ήταν το ωραιότερο πλοίο του Στόλου, μεγάλο τρικάταρτο και ταχυκίνητο ιστιοφόρο, με εκτόπισμα 2.300 τόνων, οπλισμό 32 πυροβόλα και 32 καρρονάδες (μεγάλα βραχύκαννα πυροβόλα πάνω σε τροχήλατη βάση). Είχε ναυπηγηθεί στη Ν. Υόρκη για λογαριασμό της Ελλ. Κυβέρνησης με τη συνδρομή διαφόρων χορηγών, μεταξύ των οποίων και κάποιων ομογενών της εποχής στην Αμερική και στοίχισε 750.000 δολάρια. Έφθασε στην Ελλάδα τον Νοέμβριο του 1828 και συμμετείχε στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εναντίον των Τούρκων τα τελευταία χρόνια του Αγώνα.

η φρεγάτα "Ελλας" και η ατμοκίνητη "Καρτερία"
β. Η ατμοκορβέτα ΚΑΡΤΕΡΙΑτο πρώτο ελληνικό τροχήλατο ατμόπλοιο με 4 ιστούς και βοηθητική ιστιοφορία ημιολίας.Είναι το πρώτο ατμόπλοιο στον Κόσμο που έλαβε μέρος σε πολεμική επιχείρηση, στις αρχές του 1827 στον Παγασητικό. Είχε 2 ατμομηχανές 85 ίππων για πρόωση και οπλισμό 4 πυροβόλα και 4 καρρονάδες. Ναυπηγήθηκε στην Αγγλία το 1825, με επιμέλεια και προσωπική οικονομική συνδρομή από τον φιλέλληνα Βρετανό αξιωματικό Ναυτικού Φρανκ Άστιγξ. Προσέφερε μεγάλες υπηρεσίες στις τελευταίες επιχειρήσεις του Αγώνα, οργώνοντας κυριολεκτικά τις Ελληνικές θάλασσες μαζί με τη φρεγάτα «ΕΛΛΑΣ» και φθάνοντας μέχρι και την Αλεξάνδρεια για επιδρομική ενέργεια στον Αιγυπτιακό Στόλο.
γ. Η κορβέτα ΥΔΡΑ, τρικάταρτη με οπλισμό 26 πυροβόλων, ήταν λάφυρο πολέμου από τον Αιγυπτιακό στόλο του Ιμπραήμ και κατελήφθη από τον Κόχραν το 1827.
δ. Η κορβέτα ΝΗΣΟΣ ΣΠΕΤΣΩΝ, πρώην ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ της Μπουμπουλίνας, με μεγάλη πολεμική δράση στην Επανάσταση, ήταν τρικάταρτο ιστιοφόρο με οπλισμό 26 πυροβόλων. Αγοράστηκε από την Κυβέρνηση το 1828.
ε. Ο ιστορικός πάρων (μπρίκι) ΑΘΗΝΑ, πρώην ΑΡΗΣ του Αναστασίου Τσαμαδού, πλοίο με μεγάλη πολεμική δράση στην Επανάσταση, έγινε γνωστό με τη θρυλική διάσπαση του αποκλεισμού του Ναβαρίνου από τον Τουρκοαιγυπτιακό Στόλο του Ιμπραήμ, στις 26 Απριλίου 1825. Είχε ναυπηγηθεί στη Βενετία το 1807, ήταν δρύινο, εκτοπίσματος 350 τον. Με οπλισμό 2 πυροβόλα και 10 καρρονάδες. Επιβίωσε για εκατό ολόκληρα χρόνια μετά την Επανάσταση και, λόγω αδυναμίας συντήρησης του, ανατινάχτηκε τιμητικά με βομβαρδισμό στις 25 Μαρτίου του 1921 στον όρμο Ελευσίνας κατά τις εκδηλώσεις εκατονταετηρίδας από το ’21.
στ. Η ατμοκορβέτα ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ που ναυπηγήθηκε στην Αγγλία και πήρε μέρος στις τελευταίες επιχειρήσεις του Αγώνα το φθινόπωρο του 1828 με το ΕΛΛΑΣ και το ΚΑΡΤΕΡΙΑ.
Η επταμελής επιτροπή στην Ύδρα πληροφορήθηκε την πρόθεση του Καποδίστρια να κινητοποιήσει τον στόλο εναντίον της και μετά από σύσκεψη με την δημογεροντία της Ύδρας (Ορλάνδος, Κουντουριώτης, Μπουντούρης κτλ) αποφάσισε να δράσει κεραυνοβόλα ώστε να τον προλάβει: επιφόρτισε τον Αντώνη Κριεζή με μια μικρή δύναμη να καταλάβει τον ναύσταθμο του Πόρου και τα πλοία που ναυλοχούσαν εκεί. Ο Κριεζής κατέλαβε τον ναύσταθμο και τα πληρώματα όπως και οι κυβερνήτες των πλοίων "ΕΛΑΣ", "ΎΔΡΑ" και "ΚΑΡΤΕΡΙΑ" προσχώρησαν αμέσως στο πλευρό των "συνταγματικών". Μετά την επιτυχία αυτή οι "συνταγματικοί" αποφάσισαν να κάνουν ένα πιο αποφασιστικό βήμα: στις 16 Ιουλίου 1931 έφτασε στον Πόρο ο Ανδρέας Μιαούλης με 200 ναύτες και ολοκλήρωσε την κατάληψη των πλοίων με τις "Σπέτσες" του Κανάρη. Ο ίδιος ο Κανάρης τήρησε

Ο Ρώσος ναύαρχος Ricord
ουδέτερη στάση, ενώ στις 22 Ιουλίου οι δυνάμεις του Μιαούλη είχαν καταλάβει πλέον και την ενδοχώρα του νησιού του Πόρου. Οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι που βρίσκονταν στο νησί αποχώρησαν, ενώ οι πλοίαρχοι Ιωσήφ Φάλαγγας της "Καρτερίας" και Γ. Σαχίνης της "Ύδρας" προσχώρησαν στους κινηματίες. Ο πλοίαρχος Σαχτούρης, διοικητής του ναυστάθμου, τήρησε ουδέτερη στάση και αποτέλεσε τον σύνδεσμο μεταξύ κυβερνητικών και "συνταγματικών". Οι κάτοικοι του Πόρου συντάχθηκαν στην συντριπτική τους πλειοψηφία με ενθουσιασμό στο πλευρό των ναυτών του Μιαούλη, με τον τοπικό οπλαρχηγό Χριστόδουλο Μέξη να προσχωρεί στους κινηματίες.
Η αναίμακτη κατάληψη του Πόρου και του συνόλου του Ελληνικού στόλου ενίσχυσε σημαντικά την θέση της Ύδρας, καθώς φάνηκε πως οι "συνταγματικοί" είχαν πλέον ισχυρά ερείσματα. Ο Καποδίστριας όμως δεν πτοήθηκε καθώς γνώριζε πως λόγω της ακινησίας τους τα πλοία δεν μπορούσαν να μετακινηθούν αμέσως. Αντέδρασε αμέσως στέλνοντας ισχυρό απόσπασμα τακτικού στρατού υπό τον Π. Διαμαντίδη που κατέλαβε την απέναντι ακτή (ύψωμα Γαλατά) από το νησί του Πόρου, δύο Ρωσικά πλοία απέκλεισαν το βόρειο στόμιο του νησιού, ενώ απέστειλε επιστολές στους ξένους πρέσβεις από τους οποίους ζητούσε αρωγή για την συντριβή της "πειρατικής" αυτής ενέργειας. Η κλιμάκωση της κρίσης δεν άργησε.Περίπου 1.000 οπλίτες υπό τον Νικήτα Σταματελόπουλο παρουσιάστηκαν στην απέναντι από τον Πόρο ακτή, ενώ έκανε και την επιβλητική (αλλά και απειλητική) εμφάνιση του στην περιοχή ο Ρωσικός στόλος της Μεσογείου υπό τον ναύαρχο Ricord (φρεγάτα "Πρίγκιπας Λόβιτς", βρίκια "Τηλέμαχος" και "Οδυσσεύς" και κλήβερ "Λούγγρο"). Ακολούθησε συνάντηση μεταξύ Μιαούλη και Ricord κατά την οποία ο Υδραίος ναύαρχος δήλωσε πως δεν σκόπευε να αντιπαρατεθεί με τον Ρωσικό στόλο, αλλά και δεν σκόπευε να παραδώσει τα παρακρατημένα πλοία μέχρι να γίνουν ελεύθερες εκλογές για νέα Εθνοσυνέλευση.
Στις 23 Ιουλίου κατέφθασαν αντιπρόσωποι της Αγγλίας (Lyons αργότερα Άγγλος πρεσβευτής περιβόητος για την ανθελληνική του στάση) και της Γαλλίας (Lalande) που προσπάθησαν να φέρουν τις δύο παρατάξεις σε συμβιβασμό, κάτι όμως που στάθηκε αδύνατο, καθώς οι Υδραίοι αρνούνταν να παραδώσουν τα πλοία και να χάσουν το πλεονέκτημα που είχαν αποκτήσει. Όταν οι δύο εκπρόσωποι αποχώρησαν για να μεταβούν στον Καποδίστρια για διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν τα μικροεπεισόδια μεταξύ Ricord - Μιαούλη. Αρχικώς ο Ricord εξασφάλισε την άδεια του Μιαούλη να πλεύσουν δύο Ρωσικά πλοία ("Τηλέμαχος" και "Λούγγρο") στο Νότιο στόμιο του λιμανιού δήθεν επειδή θα αποχωρούσαν. Όταν όμως τα δύο πλοία πλησίασαν την επίμαχη περιοχή ξεκίνησαν να παρενοχλούν τα πλοιάρια που εφοδίαζαν τον Μιαούλη με νερό και τρόφιμα. Ο Μιαούλης έστειλε αντιπρόσωπο γιαδιαπραγματεύσεις, αλλά αυτός δεν έγινε δεκτός, αντιθέτως τον προειδοποίησαν πως όποιο πλοιάριο
πλησίαζε Ρωσικό καράβι θα βυθιζόταν. Οι κυβερνητικοί προσπάθησαν να αποβιβάσουν στρατεύματα στον Πόρο, αλλά εμποδίστηκαν από τα πλοία των στασιαστών "ΣΠΕΤΣΕΣ", "ΕΛΛΑΣ" και "ΥΔΡΑ". Ακολούθησε στις 28 Ιουλίου εμπλοκή Ρωσικών πλοίων με τις "ΣΠΕΤΣΕΣ" κατά την οποία σημειώθηκαν απώλειες εκατέρωθεν. Οι Ρώσοι όμως πλησίασαν απειλώντας να καταλάβουν το
καράβι αναγκάζοντας τους στασιαστές υπό τον υδραίο Λάζαρο Πινότζη να το ανατινάξουν, αφού το εγκατέλειψαν εγκαίρως.
Η ανατίναξη αυτή όμως έβλαψε τους "συνταγματικούς" καθώς τους παρουσίασε ως στασιαστές που καταστρέφουν τον εθνικό στόλο, ενώ και οι περισσότεροι Ποριώτες μετά την συμπλοκή με τον Ρωσικό στόλο εγκατέλειψαν τον Μιαούλη στις 29 Ιουλίου. Ο Μιαούλης αναγκάστηκε να αποσπάσει ναύτες από τις φρουρές των πλοίων για να ενισχύσει τις θέσεις του στην ξηρά,αλλά έτσι βρέθηκε σε απελπιστική κατάσταση και ζήτησε επειγόντως ενισχύσεις από την Ύδρα. Εν τω μεταξύ στο Ναύπλιο η κοινή γνώμη είχε ξεσηκωθεί κατά των στασιαστών, ο Ρώσος πρέσβης ζητούσε ηθική αποζημίωση για την μείωση που είχε υποστεί η χώρα του, ενώ ο ευνοημένος από τις τελευταίες εξελίξεις Καποδίστριας με ανακοίνωση του προανήγγειλε την αυστηρή τιμωρία των αυτουργών. Η τραγωδία έβαινε γοργά προς την λύση της. Στις 30 Ιουλίου οι κυβερνητικοί αποβίβασαν στρατιωτικές δυνάμεις στο νησί υπό τον Σουλιώτη Γεώργιο Μαλάμο. Ακολούθησαν σκληρές μάχες στις οποίες ηττήθηκαν οι κινηματίες, σκοτώθηκε ο Μέξης και οι κυβερνητικοί κατέλαβαν την πόλη του Πόρου. Την 1η Αυγούστου ο Ricord αποφάσισε να πιέσει περαιτέρω τον Μιαούλη και του διεμήνυσε ότι σε περίπτωση που δεν απέσυρε τα πλοία του από το Νότιο στόμιο του λιμανιού θα διέτασσε επίθεση. Ο Μιαούλης μέσω του Γάλλου ναυάρχου Valliante του απάντησε πως σε μια τέτοια περίπτωση θα ανατίνασσε όλο τον Ελληνικό στόλο. Ο Valliante προσπάθησε να συγκρατήσει τον Ricord προειδοποιώντας ότι ο Μιαούλης εννοούσε πάντα αυτά που έλεγε.
Ο Ricord δίστασε μπροστά στην κρισιμότητα της απόφασης, υποχώρησε ελαφρώς και απαίτησε μόνο τα πλοία του Μιαούλη να επιτρέψουν την αποβίβαση 150 ανδρών του τακτικού στρατού στον Πόρο. Ο Μιαούλης όμως το πρωί της μοιραίας Κυριακής της 1ης Αυγούστου, αρνήθηκε κατηγορηματικά ανανεώνοντας τις απειλές του, ενώ απέσυρε τα πληρώματα από τα πλοία και τοποθέτησε εκρηκτικά. Ο Valliante προσπάθησε απεγνωσμένα να εμποδίσει τον Ricord, αλλά ο τελευταίος είχε πειστεί από Έλληνες αξιωματούχους της καποδιστριακής παράταξης (Καλλέργης κτλ) ότι ο Μιαούλης δεν θα πραγματοποιούσε την απειλή του. Έτσι έλαβε την μοιραία απόφαση να στείλει το αποβατικό τμήμα

Κωνσταντίνος Κανάρης
των 150 ανδρών συνοδευόμενο από όλο τον ρωσικό στόλο. Ο Μιαούλης σε κακή ψυχολογική κατάσταση εγκαταλειμμένος από τους Υδραίους και παρά τις αντιρρήσεις του Κριεζή δεν δίστασε και προέβη στην ανήκουστη, πράξη της οποίας ο απόηχος κηλίδωσε το ένδοξο όνομα του: ανατίναξε αμέσως το υπέροχο δίκροτο "ΕΛΛΑΣ" με τα 64 πυροβόλα, την κορβέτα "ΎΔΡΑ", ενώ άναψε το φυτίλι και στο ατμοκίνητο "ΚΑΡΤΕΡΙΑ" το οποίο σώθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή χάρις τον Μυκονιάτη ναύτη Γ. Γαλασίδη.
Ακολούθησε η ανατίναξη του φρουρίου Χέιδεκ που επίσης είχε υπονομευθεί με εκρηκτικά από τον Υδραίο ναύαρχο. Ο Μιαούλης με τους υπόλοιπους Υδραίους αποχώρησε αμέσως από τον Πόρο και επέστρεψε στην Ύδρα όπου του έγινε θριαμβευτική υποδοχή. Όλοι οι Υδραίο συνέταξαν και υπέγραψαν μια διακήρυξη στην οποία αναλάμβαναν όλοι μαζί από κοινού την ευθύνη για την ανατίναξη του στόλου. Στην όμορφη πόλη του Πόρου που είχε μείνει άθικτη από τις καταστροφές της επανάστασης του 1821 έγιναν ανήκουστες λεηλασίες στις περιουσίες των πολιτών από κυβερνητικούς στρατιώτες που βρήκαν ευκαιρία για λαφυραγωγία, ενώ έγιναν βιασμοί και ξυλοδαρμοί.
Ο Κανάρης ενημέρωσε τον Καποδίστρια για την ανατίναξη των δυο πλοίων, αναθεματίζοντας τους δράστες. Ο αποτροπιασμός της ευρύτερης κοινής γνώμης ήταν μεγάλος και σε αυτή την ευνοϊκή για αυτόν συγκυρία, ο Καποδίστριας προκήρυξε εκλογές για να συγκληθεί νέα Εθνοσυνέλευση στο Άργος. Η ανατίναξη των Εθνικών πλοίων στον Πόρο εξέθεσε την αντικαποδιστριακή αντιπολίτευση στα μάτια του Ελληνικού λαού και ενίσχυσαν εκ νέου το γόητρο του Καποδίστρια. Τα αγεφύρωτα μίση όμως έφεραν και την νέα τραγωδία που σφράγισε την συγκεκριμένη ιστορική περίοδο: την δολοφονία του Καποδίστρια στις 27 Σεπτεμβρίου έξω από τον ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στον Πόρο.
Ι. Β. Δ.
Πηγές
Ανάργυρος Φαγκρίδας, Το αντικαποδιστριακό κίνημα του Πόρου και η καταστροφή των Εθνικών πλοίων, περιοδικό "Στρατιωτική Ιστορία, εκδόσεις "Περισκόπιο"
Κωστής Βαρφής, Πόρος 1831 - Το κίνημα και οι πρωταγωνιστές του, εκδόσεις Φιλλιπότη 
istorikathemata.com

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου