 |
| Ένα γιγαντιαίο Πάντα κοιτάζει την Γαλλίδα Πρώτη Κυρία Brigitte Macron καθώς εκείνη επισκέπτεται το Ερευνητικό Κέντρο Chengdu για την Αναπαραγωγή των Γιγαντιαίων Πάντα. |
Αρθρο του Xianda Huang*
Όταν ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ταξίδεψε στην Κίνα στις αρχές Δεκεμβρίου για την τέταρτη επίσημη επίσκεψή του, η υποδοχή του ξεκίνησε με τις αναμενόμενες τυπικότητες: Δεξίωση με κόκκινο χαλί στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού στο Πεκίνο και συνομιλίες υψηλού επιπέδου με τον Πρόεδρο Σί Τζινπίνγκ για το εμπόριο, την τεχνολογία και την Ουκρανία.
Η καθοριστική εικόνα όμως αυτού του διπλωματικού ταξιδιού δεν έλαβε χώρα στην πρωτεύουσα, αλλά σε απόσταση μεγαλύτερη των 1.600 χιλιομέτρων, στο Τσενγκντού της επαρχίας Σιτσουάν. Εκεί, ο Σι φιλοξένησε τον Μακρόν σε μια σπάνια περίπτωση «αδέσμευτης διπλωματίας», ενός όρου που χρησιμοποιείται από τα κινεζικά μέσα ενημέρωσης για να περιγράψει ένα χαλαρό και άτυπο στυλ πολιτικής πρακτικής.
Απομακρυνόμενος από τα άκαμπτα πρωτόκολλα του Πεκίνου, ο Σι οδήγησε προσωπικά τον Μακρόν μέσα από τα καλυμμένα με ομίχλη βουνά του Σιτσουάν. Η βόλτα είχε μεγάλη σημασία: Σηματοδότησε την πρώτη φορά που ο Σι φιλοξένησε έναν ξένο ηγέτη σε μια τόσο άτυπη συνάντηση περιήγησης εκτός πρωτεύουσας, με ένα δρομολόγιο που συμπεριελάμβανε το σύστημα άρδευσης Ντουτζιανγκιάν, μια επίσκεψη στην εθνική ομάδα πινγκ πονγκ της Κίνας και την Ερευνητική Βάση Αναπαραγωγής Γιγαντιαίων Πάντα στο Τσενγκντού.
Η παγκόσμια προσοχή παραμένει, προφανώς, στραμμένη σε «δύσκολα» ζητήματα – στους εμπορικούς δασμούς, στον πόλεμο στην Ουκρανία και στην πυρηνική ενέργεια. Αλλά, ως ιστορικός πολιτισμού της σύγχρονης Κίνας, πιστεύω ότι η χορογραφία αυτής της επίσκεψης προσφέρει ένα ζωτικό παράθυρο στη διπλωματική στρατηγική του Πεκίνου. Προβάλλοντας πράγματα όπως οι αρχαίες πλωτές οδοί και το πινγκ πονγκ, η Κίνα αναπτύσσει ένα εκλεπτυσμένο είδος πολιτιστικής πολιτικής που έχει σχεδιαστεί για να «μαλακώσει» ένα γεωπολιτικό τοπίο που «σκληραίνει» όλο και περισσότερο.
Η αμοιβαιότητα της «οικείας διπλωματίας»
Η επιλογή του Σί να φιλοξενήσει τον Μακρόν στο Τσενγκντού δεν ήταν τυχαία, αλλά μια προσεκτικά επιμελημένη πράξη διπλωματικής αμοιβαιότητας. Τον Απρίλιο του 2024, ο Μακρόν είχε προσκαλέσει τον Σι στην ιδιωτική του εξοχική κατοικία στα γαλλικά Πυρηναία Όρη, μια χειρονομία που αποσκοπούσε στην ενίσχυση της μεταξύ τους προσωπικής οικειότητας.
Κατά τη διάρκεια του τελευταίου τους περιπάτου, ο Σί φέρεται να αναφέρθηκε στην προηγούμενη συνάντησή τους, λέγοντας στον Μακρόν: «Πέρυσι με προσκάλεσες στην πατρίδα σου στα Άνω Πυρηναία. Πιστεύω ότι αυτή η επίσκεψη θα εμβαθύνει περαιτέρω την κατανόησή σου για την Κίνα».
Υποδεχόμενος τον Μακρόν στην Σιτσουάν, ο Σί ανταπέδωσε την χάρη, προσδίδοντας προσωπική χροιά στην μεταξύ τους σχέση. Αυτό αντανακλά μια μετατόπιση της κινεζικής διπλωματίας από μια νοοτροπία «Λύκου – Πολεμιστή», που ορίζεται από την αντιπαράθεση και τη ρητορική επιθετικότητα, προς μια πιο σχεσιακή προσέγγιση με βασικούς Ευρωπαίους εταίρους. Επενδύοντας χρόνο σε αυτό το είδος επίσκεψης στην επαρχία, το Πεκίνο σηματοδοτεί ότι βλέπει τη Γαλλία όχι μόνο ως εμπορικό εταίρο, αλλά ως ένα έθνος άξιο για μία βαθιά, προσωπική εμπλοκή.
Αυτή η προσέγγιση είναι ιδιαίτερα σημαντική σε μια εποχή που οι εμπορικές εντάσεις μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ παραμένουν υψηλές, καθώς το Πεκίνο βλέπει όλο και περισσότερο την Ευρωπαϊκή Ένωση ως κρίσιμο στοιχείο της ευρύτερης στρατηγικής του για την αντιμετώπιση των προσπαθειών περιορισμού του, των οποίων ηγείται η Ουάσινγκτον.
Διακυβέρνηση με τις ροές
Το βασικό αντικείμενο της πολιτισμικής περιοδείας του Μακρόν στην Κίνα ήταν το σύστημα άρδευσης Ντουτζιανγκιάν, ένα χαρακτηρισμένο Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO που κατασκευάστηκε τον 3ο αιώνα π.Χ. Πρόκειται για το παλαιότερο υδραυλικό έργο στον κόσμο που είναι ακόμα εν λειτουργία και δεν διαθέτει φράγματα.
Το Ντουτζιανγκγιάν είναι κάτι περισσότερο από ένα τουριστικό αξιοθέατο: Αποτελεί έναν φυσικό συμβολισμό της κινεζικής πολιτικής φιλοσοφίας. Σε αντίθεση με τα σύγχρονα φράγματα που συγκρατούν το νερό, το Ντουτζιανγκγιάν το διαχειρίζεται διαιρώντας την ροή του. Ενσαρκώνει την ταοϊστική αρχή του wu wei (της μη – δράσης) και τη μεταφορά του Σί «το να κυβερνάς το νερό σημαίνει να κυβερνάς τη χώρα».
Παρουσιάζοντας αυτό το συγκεκριμένο αξιοθέατο στον Μακρόν, ο Σί του προσέφερε ένα λεπτό μάθημα πολιτικής τέχνης: Η μεταφορά υπονοεί έναν τρόπο διακυβέρνησης που βασίζεται στην ισορροπία, στην προσαρμοστικότητα και στην συνεργασία με τις φυσικές δυνάμεις αντί της αντιμετώπισής τους κατά μέτωπο.
Στο πλαίσιο των τεταμένων διεθνών σχέσεων, το μήνυμα προς τη Γαλλία ήταν σαφές: Η συνεργασία δεν πρέπει να περιορίζεται από άκαμπτα δυαδικά στοιχεία μεταξύ Ανατολής και Δύσης, ούτε να διαμορφώνεται από τη λογική του περιορισμού. Αντίθετα, θα πρέπει να ακολουθεί τη φυσική ροή αμοιβαίων συμφερόντων – που κυμαίνονται από το εμπόριο και τη δράση για το κλίμα έως τις πολιτιστικές και εκπαιδευτικές ανταλλαγές.
Διπλωματία του πινγκ πονγκ 2.0
Εάν το αρδευτικό σύστημα Ντουτζιάνγκιαν αντιπροσώπευσε την αρχαία σοφία, η επίσκεψη στο Γυμναστήριο της Επαρχίας Σιτσουάν έφερε τη διπλωματία στη σύγχρονη, δυναμική αρένα του αθλητισμού.
Το πινγκ πονγκ κατέχει μια μυθική θέση στην κινεζική διπλωματική ιστορία. Η αρχική «διπλωματία του πινγκ πονγκ» στις αρχές της δεκαετίας του 1970 βοήθησε να λιώσει ο πάγος μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών, ανοίγοντας το δρόμο για την ιστορική επίσκεψη του Προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον το 1972. Όπως υποστηρίζει ο ιστορικός Πιτ Μίλγουντ στο βιβλίο του «Απίθανοι Διπλωμάτες», αυτές οι αθλητικές ανταλλαγές προσέφεραν ένα πολιτικά ασφαλές και δημόσια αποδεκτό περιβάλλον μέσω του οποίου και οι δύο χώρες θα μπορούσαν να αρχίσουν να σηματοδοτούν μια σημαντική αλλαγή στις τους διπλωματικές σχέσεις.
Στις 5 Δεκεμβρίου, ο Μακρόν αξιοποίησε αυτή την κληρονομιά όταν επισκέφθηκε τον χώρο διεξαγωγής του Παγκοσμίου Κυπέλλου Μικτών Ομάδων ITTF 2025 και συμμετείχε σ’ έναν αυτοσχέδιο αγώνα. Συνεργαζόμενος με τους Γάλλους παίκτες Φελίξ Λεμπρούν και Πρίθικα Παβάντε εναντίον των Κινέζων πρωταθλητών Γουάνγκ Τσουτσίν και Σουν Γινγκσά, ο Μακρόν συμμετείχε σε μια ανάλαφρη συγκέντρωση που έγινε viral στα κινεζικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης (σ. Π/Β: επισήμως δεν υπήρξε νικητής, ούτε σκορ).
Σε μια εποχή όπου οι διπλωματικές αλληλεπιδράσεις είναι συχνά προγραμματισμένες με κάθε λεπτομέρεια και αυστηρές, αυτές οι στιγμές εξανθρωπίζουν την «άλλη πλευρά» για το εγχώριο κοινό, δημιουργώντας μια δεξαμενή δημόσιας καλής θέλησης από την οποία μπορούν να αντλήσουν οι ηγέτες όταν πλοηγούνται σε δύσκολους πολιτικούς συμβιβασμούς.
Ήπια ισχύς με γούνα
Ενώ οι δύο ηγέτες θερμαίναν τις σχέσεις τους κοντά σε ρακέτες, η Μπριζίτ Μακρόν, η πρώτη κυρία της Γαλλίας, ασχολήθηκε με το πιο ανθεκτικό εργαλείο της Σινικής ήπιας ισχύος: το γιγαντιαίο Πάντα.
Η «διπλωματία των Πάντα» αποτελεί σήμα κατατεθέν της εξωτερικής πολιτικής του Πεκίνου από τη δεκαετία του 1950. Ο δανεισμός αυτών των ζώων αποτελεί βαρόμετρο πολιτικής θερμότητας. Η ανάκλησή τους, ενδεχομένως να σηματοδοτήσει ένα ρίγος.
Η Πρώτη Κυρία της Γαλλίας επισκέφθηκε στην Ερευνητική Βάση Αναπαραγωγής Γιγαντιαίων Πάντα του Τσενγκντού τον «Γιουάν Μενγκ». Όντας το πρώτο Πάντα που γεννήθηκε στη Γαλλία, από γονείς δανεικούς από την Κίνα, ο Γιουάν Μενγκ αποτελεί ζωντανό σύμβολο της διμερούς σχέσης μεταξύ Γαλλίας και Κίνας. Η Μπριζίτ Μακρόν – η νονά του Πάντα- βοήθησε στη διευκόλυνση της επιστροφής του Γιουάν Μενγκ στην Κίνα μαζί με τους γονείς του τον Νοέμβριο του 2025.
Μετά την επίσκεψη της Μπριζίτ Μακρόν, η ανακοίνωση μιας νέας συμφωνίας για την αποστολή δύο ακόμη Πάντα στη Γαλλία έως το 2027 χρησίμευσε ως ένα απτό αποτέλεσμα της συνόδου κορυφής.
Τα όρια της πολιτιστικής διπλωματίας: Τι σημαίνουν τα υδραγωγεία, το πινγκ πονγκ και τα Πάντα;
Οι επικριτές ενδεχομένως να απορρίψουν αυτά τα γεγονότα ως απλές επιδείξεις αβρότητας – ένα βελούδινο γάντι που κρύβει τη βάναυση γροθιά της realpolitik. Πράγματι, ένα φιλικό παιχνίδι πινγκ πονγκ δεν επιλύει τις ανησυχίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τις κινεζικές κρατικές επιδοτήσεις, ούτε γεφυρώνει το χάσμα σχετικά με τη στάση της Κίνας στον πόλεμο στην Ουκρανία.
Ωστόσο, η απόρριψη της πολιτιστικής διάστασης της διπλωματίας αγνοεί τον τρόπο με τον οποίο η Κίνα αντιμετωπίζει την διπλωματία. Για το Πεκίνο, η «φιλική ατμόσφαιρα» είναι συχνά προϋπόθεση για την πρόοδο σε ουσιαστικά πολιτικά ζητήματα.
Η συνάντηση Σί -Μακρόν στο Τσενγκντού σηματοδότησε επίσης μια βελτίωση της κινεζικής ήπιας ισχύος, καθώς αυτή απομακρύνεται από την μαχητική ρητορική των τελευταίων ετών προς μια στρατηγική που προκρίνει θερμότερους δεσμούς με βασικές ευρωπαϊκές δυνάμεις όπως η Γαλλία.
Παρότι ο πολιτισμός δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη σκληρή διπλωματία, αυτή η συγκεκριμένη επίσκεψη του Προέδρου Μακρόν καταδεικνύει ότι το 2025, ο δρόμος προς την πολιτική συναίνεση στο Πεκίνο μπορεί κάλλιστα να διασχίσει τα καταλύματα των πάντα και τα γήπεδα του πινγκ πονγκ.
Αυτή η μακροπρόθεσμη πρόθεση συμπυκνώθηκε στον αποχαιρετισμό των ηγετών στο Ντουτζιανγκιάν. Καθώς χώριζαν οι δρόμοι τους, ο Σί αστειεύτηκε: «Την επόμενη φορά, θα δούμε κάποιο άλλο μέρος». Η άμεση απάντηση του Μακρόν — «Φυσικά, σίγουρα» — υπονοεί ότι αυτή η πολιτιστική διπλωματία έχει σχεδιασθεί σαν μια συνεχής προσπάθεια.
*Υποψήφιος διδάκτωρ των Ασιατικών Γλωσσών και Πολιτισμών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου