Γιατί φοβούνται ένα μνημείο;

Η ανάρτηση του πρωθυπουργού για τον Άγνωστο Στρατιώτη και η ανάθεση

της προστασίας τουστο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, όπως έγραψε, ανέδειξε

τους φόβους των κυρίαρχων του πολιτικού συστήματος της χώρας μπροστά

στο ενδεχόμενο της δημιουργίας ενός λαϊκού κινήματος. Από ποιούς θα

προστατεύει τον Άγνωστο Στρατιώτη το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας; Σε

ποιούς ανήκει; Ο Άγνωστος Στρατιώτης δεν είναι φετίχ. Συνδέει το παρελθόν

με το παρόν και εμπνέει τους πολίτες. Διότι συμβολίζει τις θυσίες του λαού για

την υπεράσπιση της πατρίδας, όταν η θυσία αυτή έχασε τον ονομαστικό της

χαρακτήρα και ο πόλεμος έγινε ολοκληρωτικός με εκατόμβες νεκρών με τα

μέσα μαζικής καταστροφής, αρχής γενομένης από τον Μεγάλο πόλεμο του

1914. Γιαυτό το μνημείο προσέλαβε αυτή την ονομασία. Ανήκει λοιπόν στον

λαό, είναι χώρος λαϊκός. Ο λαός μαζί με τους νεκρούς του. Ποιός τόλμησε να

βανδαλίσει το μνημείο ώστε να χρήζει προστασίας; Η κατάλυση του χώρου

μπροστά στον Άγνωστο αποτελεί πράξη αντιδημοκρατική, έρχεται μάλιστα να

τον μετατρέψει σε εστία έντασης, διότι οι πολίτες θα διεκδικήσουν τον χώρο

τους ως χώρο έκφρασης. Στοχεύει προφανώς εν όψει της έναρξης της δίκης

για τα Τέμπη το αυθόρμητο λαϊκό κίνημα που φάνηκε να αναζωπυρώνεται με

την απεργία πείνας του Πάνου Ρούτσι.

Όμως τα μηνύματα από την ανάρτηση του πρωθυπουργού θα πρέπει να

ληφθούν σοβαρά υπόψη. Διότι πρόκειται για απόφαση του ενός, του

πρωθυπουργού, φωτογραφίζοντας τον τρόπο λειτουργίας του πολιτικού

συστήματος της χώρας. Αποφασίζει πάντα ο ένας αποδομώντας την έννοια

του "κυρίαρχου λαού που ως κυρίαρχος αποτελεί κοσμητικό επίθετο. «Η ίδια

λέξη, διαπίστωνε ο Τζόρτζο Αγκάμπεν υπογραμμίζοντας την εγγενή

αμφισημία της έννοιας του λαού, καλύπτει τόσο το συνταγματικό πολιτικό

υποκείμενο όσο και την τάξη που, ντε φάκτο αν όχι ντε γιούρε, αποκλείεται

από την πολιτική». Γιαυτό ο Χανς Κέλσεν σημείωνε ότι είναι σαφές ότι καμία

από τις υφιστάμενες αντιπροσωπευτικές λεγόμενες δημοκρατίες δεν είναι

πραγματικά αντιπροσωπευτική". Στη χώρα μας όλα αυτά παίρνουν την

ακραία τους μορφή. Γιαυτό θα πρέπει να απαιτήσουμε ως "κυρίαρχος λαός η

αναθεώρηση του Συντάγματος που επίκειται, να μη γίνει για να παραμείνουν

όλα ίδια, π.χ. με το άρθρο 16 που ήδη έχει καταλυθεί ή με το άρθρο 86 ώστε

αλλάζοντας να παραμείνει επί της ουσίας ίδιο όπως μας προϊδεάζουν όσα

συμβαίνουν με αφορμή τα Τέμπη και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Την εποχή

που η τεχνολογία επιτρέπει να αποφασίζουμε όλοι για όλα, είναι δυνατό να

εκχωρείται η ψήφος ως λευκή επιταγή, είναι δυνατό ο ένας να κυβερνά έναν

ολόκληρο λαό ερήμην του; Η αναθεώρηση του Συντάγματος πρέπει να είναι

ουσιαστική προς την πλευρά μιας αμεσότερης Δημοκρατίας. Η εκθετική

εξέλιξη της τεχνολογίας το επιτρέπει, οι δημοκρατικοί θεσμοί το απαιτούν

Ο Άγνωστος Στρατιώτης είναι εκεί για να συνομιλεί με τους απογόνους του

διότι αποτελεί σύμβολο διαχρονικό, είναι εκεί για να εμπνέει τους νέους. Ο

πρόεδρος της Δημοκρατίας κατά τη συνομιλία που είχε με τον πρωθυπουργό

την επομένη της ανάρτησής του, εξέφρασε την άποψη ότι ο ιδεώδης τρόπος

να εξετάσουμε το θέμα, πώς θέλουμε να είναι το Μνημείο του Αγνώστου

Στρατιώτη, είναι να το αποστειρώσουμε από την τρέχουσα πολιτική

επικαιρότητα Πρόκειται για τη στείρα αντίληψη του ιστορικισμού που

ασπάζονται μερικοί ιστορικοί. αυτούς, η ιστορία είναι μια αποκομμένη

ήπειρος, μια οριστικά τελειωμένη διαδικασία: μια συσσώρευση άψυχων

στοιχείων, έτοιμων να ταξινομηθούν χρονολογικά, να αρχειοθετηθούν και να

αποτεθούν σε ένα μουσείο Απέναντι σε αυτή την αντίληψη αντιπαρατίθεται

μια αντίληψη της ιστορίας θεμελιωμένη πάνω στην ιδέα μιας ανοιχτής

διαχρονικότητας: Το παρελθόν δεν εγκαταλείπει ποτέ το παρόν κι αυτά τα δύο

δεν μπορούν να διαχωριστούν. Το παρελθόν παραμένει εντός μας και, κατά

συνέπεια μπορεί να επανενεργοποιηθεί. Τίποτα δεν χάνεται οριστικά. Γιαυτό

οι εορτασμοί των επετείων, με τον τρόπο που εορτάζονται, επιχειρούν να

απομονώσουν το παρελθόν από τις δυνατότητες του παρόντος.

Όμως το να αφυπνίσει κανείς το παρελθόν - να αφυπνίσουμε τους νεκρούς",

να αποχτήσουμε μια γόνιμη σχέση μαζί τους και να αναγνωρίσουμε μια

ενεργή παρουσία τους στην κοινωνία μας - δεν είναι εύκολο πράγμα.

Σύμφωνα με τον Βάλτερ Μπένγιαμιν, Εβραίο φιλόσοφο που επέλεξε την

αυτοκτονία μπροστά στη σύλληψή του από τους ναζί, να ενεργοποιήσουμε

και πάλι το παρελθόν σήμαινε να αλλάξουμε το παρόν, επομένως ήταν 

αυτόν ένα εγγενώς πολιτικό έργο.

Γιατί τους τρομάζει ο Άγνωστος Στρατιώτης; Τί φοβούνται; Φοβούνται εκείνη

της στιγμή που ο Μπένγιαμιν ονομάζει επίκαιρο χρόνο", δηλαδή εκείνη την

ιδιαίτερη στιγμή όπου "η ανάμνηση ξεπηδάει ... τη στιγμή του κινδύνου όταν

το παρελθόν επανεργοποιείται και αλληλεπιδρά με το παρόν για να

σχηματίσει μαζί του ένα είδος συναστρίας, για να πραγματώσουν τις ελπίδες

των νικημένων έτσι ώστε να δώσουν μια νέα ζωή στις επιθυμίες και στις

προσδοκίες τους.

Μακροδημόπουλος Δημήτρης