Ενα από τα θύματα της πρόσφατης τρομοκρατικής επίθεσης των τζιχαντιστών στα γραφεία της σατιρικής εφημερίδας «Charlie Hebdo» ήταν και ο Γάλλος οικονομολόγος Μπερνάρ Μαρί. Καθηγητής σε Πανεπιστήμιο του Παρισιού, μελετητής και θαυμαστής του Μαρξ και του Κέινς, ο Μαρί συνέβαλε με το πλούσιο συγγραφικό του έργο στην αμφισβήτηση και την κριτική ανασκευή των δογμάτων της νεοφιλελεύθερης ορθοδοξίας. Η ακόλουθη συνέντευξη του Μπερνάρ Μαρί δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο του 2013 στην περιοδική επιθεώρηση «La Revue Socialiste».
• Η οικονομία είναι μια «δεξιά επιστήμη», όπως ισχυρίζεται ο Ελί Κοέν;
Ναι. Η οικονομία είναι μια ιδεολογία, μια φιλελεύθερη ιδεολογία, η οποία υποδεικνύει πως τα άτομα, αν τους επιτραπεί να δρουν ανεμπόδιστα, μπορούν να κάνουν την κοινωνία να λειτουργεί. Πρόκειται επομένως για μιαν επιβράβευση του εγωισμού. Η οικονομία είναι επίσης από τη φύση της αντίθετη στη συνεργασία. Ολα όσα σημαδεύονται από τη σφραγίδα της ισορροπίας και της αποτελεσματικότητας πρέπει να ιδωθούν υπό το πρίσμα του φιλελευθερισμού. Πράγμα που δικαιολογεί όσα λέγονται για την απορρύθμιση, την ευελιξία ή την εξωτερίκευση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.
• Ποια πρέπει να είναι η θέση του κοινωνικού διαλόγου και της διαπραγμάτευσης στην προσπάθεια εξόδου από την κρίση;
Η συνεργασία είναι πολύ πιο αποτελεσματική από την πάλη όλων εναντίον όλων. Αυτό μπορούμε να το αντιληφθούμε στην Ευρώπη, όπου ο οικονομικός πόλεμος ενσκήπτει από όλες τις μεριές. Πόσο μάλλον που στον πόλεμο αυτό υπάρχουν μόνο χαμένοι. Το συνεργατικό σύστημα είναι μια βαθιά σοσιαλιστική ιδέα η οποία μπορεί να αποδειχτεί απολύτως αποτελεσματική. Ο καπιταλισμός όμως αρέσκεται να καταστρέφει και να αρνείται κάθε συνεργατικό δεσμό. Είναι επομένως δύσκολο να κάνουμε έναν κοινωνικό διάλογο άξιο αυτού του ονόματος σε μια κοινωνία όπου κυριαρχεί αυτή η ιδεολογία.
Αυτό επιβεβαιώνουν ορισμένοι επιχειρηματίες, οι οποίοι δεν διστάζουν να μεταφέρουν σε άλλες χώρες τις δραστηριότητές τους, αναζητώντας αλλού την υπεραξία που δεν βρίσκουν στη χώρα τους. Αντίθετα, ο κοινωνικός διάλογος είναι μείζων μορφή συνεργασίας και οικονομικής αποτελεσματικότητας. Από αυτή την άποψη, οι μεγάλες γερμανικές επιχειρήσεις συνεργάζονται περισσότερο με τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, πράγμα που δεν κάνουν οι Γάλλοι ανταγωνιστές τους.
Στη Γαλλία, το κράτος παίζει ένα διαιτητικό ρόλο στις σχέσεις μεταξύ της εργοδοσίας και των μισθωτών, παίρνοντας το μέρος πότε του ενός και πότε του άλλου, ανάλογα με τις καταστάσεις. Από όλα αυτά πρέπει να συγκρατήσουμε ότι η έννοια της συνεργασίας γεννάει μιαν αποτελεσματική οικονομία και ότι ο κοινωνικός διάλογος είναι αναγκαίος.
• Η κερδοσκοπία σε όλες τις μορφές της καταστρέφει την πραγματική οικονομία;
Τι είναι η πραγματική οικονομία; Είναι η ισορροπία ανάμεσα σε αυτό που παράγουμε και αυτό που καταναλώνουμε. Πράγμα που σημαίνει ότι οι κρίσεις συνδέονται με υπερπαραγωγή, υπερκατανάλωση ή υποκατανάλωση αγαθών. Από τη στιγμή που επέρχεται μια ανισορροπία ανάμεσα στην παραγωγή και την κατανάλωση η οικονομία δεν πάει καλά. Ας μην ξεχνάμε τον εισοδηματία.
Μια οικονομία προσοδούχων είναι ένα σύστημα στο οποίο ένα μεγάλο μέρος του οικονομικού αποτελέσματος συγκεντρώνεται από άτομα τα οποία δεν είναι παραγωγοί πλούτου. Αυτό ισχύει για τους μετόχους, τους συνταξιούχους ή τους ιδιοκτήτες ακινήτων.
Η κερδοσκοπία μετριέται με την ικανότητα ορισμένων ατόμων να ευνοούν την πρόσοδο σε σχέση με την παραγωγή. Από δω προέρχονται οι μετεγκαταστάσεις επιχειρήσεων, τα αμοιβαία κεφάλαια υψηλού κινδύνου, οι φορολογικοί παράδεισοι. Βλέπουμε επομένως ότι η κερδοσκοπία καταστρέφει την πραγματική οικονομία στον βαθμό που δεν της επιτρέπει να παράγει. Πρόκειται για ένα στρεβλό σύστημα που δεν έχει τίποτα ωφέλιμο.
Είναι άλλωστε εντελώς παράλογο το ότι τα μισά από τα κέρδη των τραπεζών γεννιούνται από κερδοσκοπικές δραστηριότητες και το υπόλοιπο 50% προκύπτει από τους τόκους που αποδίδουν οι λογαριασμοί. Η κερδοσκοπία οφείλει την ύπαρξή της στη σημασία που αποδίδεται στην πρόσοδο. Διαφορετικά οι κερδοσκόποι, η ύπαρξη των οποίων είναι σύμφυτη με τον καπιταλισμό, δεν θα βρίσκονταν στην αγορά του χρήματος.
• Η Δεξιά έχει μιαν εναλλακτική οικονομική πολιτική σε σχέση με εκείνη της κυβέρνησης;
Οχι. Η Δεξιά δεν διαθέτει ιδέες. Η πολιτική της περιορίζεται στην απορρύθμιση, την ευελιξία στην αγορά εργασίας και τη συρρίκνωση των κοινωνικών κατακτήσεων. Αντίθετα με την ιδέα που κυριαρχεί, δεν υπάρχει φιλελεύθερη πολιτική. Αυτή η τελευταία συνοψίζεται στο laisser-faire, στον περιορισμό των καταναγκασμών και των εμποδίων στους νόμους της αγοράς. Η πολιτική αυτή είναι από τη φύση της αντίθετη στη συνεργασία.
• Η αντίθεση ανάμεσα σε υπερασπιστές του κεϊνσιανού μοντέλου και σε οπαδούς του Μίλτον Φρίντμαν βρίσκει αντίκρισμα στην κοινωνία μας;
Ναι. Αντίθετα με τον Φρίντμαν, ο Κέινς ήταν πεισμένος για την αποτελεσματικότητα των συνεργατικών συστημάτων. Αυτή η διχοτομία παραμένει περισσότερο επίκαιρη από κάθε άλλη φορά. Ο Κέινς είχε κατανοήσει ότι ήταν προτιμότερο να ρυθμίζουμε την αγορά, γιατί διαφορετικά το μέλλον θα σημαδευόταν από την αβεβαιότητα ή την κερδοσκοπία. Ο Φρίντμαν, αντίθετα, ήταν ένας πεισματώδης θιασώτης του καθαρού οικονομικού φιλελευθερισμού, στο όνομα μιας απλουστευτικής ιδεολογίας η οποία στερείται απολύτως νοήματος.
• Η σανίδα σωτηρίας της οικονομίας μας βρίσκεται στην ικανότητά μας για ανανέωση και για δημιουργία νέων πηγών πλούτου;
Το μέλλον έγκειται κυρίως στις νέες τεχνολογίες και στην πράσινη οικονομία και όχι στην αυτοκινητοβιομηχανία και στις ηλεκτρικές οικιακές συσκευές. Δεν μπορούμε πλέον να παράγουμε 10% περισσότερα αυτοκίνητα κάθε χρόνο. Πρέπει να βρούμε έναν άλλο τρόπο ύπαρξης, πιο ελκυστικό και πιο ευφυή, βασιζόμενο στα πολιτιστικά αγαθά. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης.
• Το δυτικό οικονομικό μοντέλο πνέει τα λοίσθια;
Κάθε βιομηχανική επανάσταση έχει τις ιδιαιτερότητές της. Σήμερα έχουμε φτάσει σε ένα σημείο χωρίς επιστροφή. Το αυτοκίνητο δεν είναι το μέλλον των εθνών. Επιπλέον έχουμε ένα σοβαρό πρόβλημα με τη γερμανική οικονομία. Μετά την ενοποίησή της η Γερμανία διευθύνει μόνη της το παιχνίδι. Παράγει στην Ανατολή, συναρμολογεί στη Δύση και πουλάει τα προϊόντα της στους Γάλλους. Η δομή και η οργάνωση της παραγωγής, συν το ισχυρό νόμισμα, ενισχύουν τη γερμανική οικονομία.
Αυτή είναι η καρδιά του προβλήματος. Αντίθετα με όσα πολλοί από μας νόμιζαν, η είσοδος στο ευρώ δεν κατέληξε στην προσχώρηση σε μιαν ομοσπονδιακή Ευρώπη. Εγινε το αντίθετο. Η Ευρώπη πρέπει να ανασυγκροτηθεί πολιτικά.
• Δεν είναι επείγουσα ανάγκη να ξανασκεφτούμε από την αρχή και σε βάθος τη σχέση ανάμεσα στην αναζήτηση της ατομικής ευτυχίας και την πορεία των κοινωνιών;
Ναι, βέβαια. Αναμφίβολα πρέπει να ζούμε καλύτερα τη ζωή μας και όχι να τη χάνουμε κυνηγώντας το κέρδος. Νομίζω, ωστόσο, ότι ο καπιταλισμός είναι βαθιά διεστραμμένος, επειδή ποντάρει στη στέρηση, την εθελούσια δουλεία και τον αυτοέλεγχο. Δεν κάνει τους ανθρώπους ούτε ευτυχισμένους ούτε δυστυχισμένους. Είναι ένα σύστημα απόλυτης μετριότητας.
Είναι ταυτόχρονα θλιβερό, ανούσιο και στρεβλό. Χρειάζεται να διασώσουμε το κράτος πρόνοιας, βρίσκοντας ένα νέο τρόπο να ζούμε με την έξοδο μια για πάντα από την κοινωνία του κέρδους. Οι Γάλλοι δεν αγαπούν το χρήμα και έχουν δίκιο. Είναι πολύ καλό αυτό κι ας μην αρέσει στη Δεξιά.
efsyn
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου