Η ΚΡΙΣΗ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΥΣ Μετωπική σύγκρουση Γαλλίας - Γερμανίας

Του Γιώργου Καπόπουλου
kapopoulos@pegasus.gr

Χρονικό προαναγγελθέντος αδιεξόδου θυμίζουν στις αρχές του Σεπτεμβρίου οι διαπιστώσεις ότι η ποσοτική χαλάρωση της ΕΚΤ, που εξήγγειλε ο Ντράγκι στις 22 Ιανουαρίου και άρχισε να υλοποιεί την 1η Μαρτίου με 60 δισ. επιπρόσθετης ρευστότητας τον μήνα, δεν έχει πετύχει τον στόχο της, την αύξηση του πληθωρισμού γύρω στο 2%, ώστε η Ευρωζωνη συνολικά να θωρακισθεί από τον κίνδυνο ενός σπιράλ αποπληθωρισμού, μιας παρατεταμένης ύφεσης και μαζικής ανεργίας, που θα θυμίζει τη μετά το 1990 χαμένη δεκαετία της Ιαπωνίας. Προαναγγελθέν αδιέξοδο καθώς το «τύπωμα» 60 δισ. τον μήνα ακυρώνεται από το πλαφόν 3% των δημοσιονομικών ελλειμμάτων που προβλέπεται από το Δημοσιονομικό Σύμφωνο. Ετσι η πρόσθετη ρευστότητα παραμένει αναξιοποίητη λόγω της μειωμένης ζήτησης. Εννέα σχεδόν μήνες μετά την ιστορική εξαγγελία Ντράγκι γίνεται κατανοητό ότι η πολιτική της ΕΚΤ είναι ασύμβατη με την εφαρμογή των Συνθηκών, κυρίως του Δημοσιονομικού Συμφώνου. Στα παραπάνω έρχεται να προστεθεί η προοπτική ενός παγκόσμιου κύματος αποπληθωρισμού, που θα προέρχεται από τη μείωση της ανάπτυξης στις αναδυόμενες αγορές.

Τα παραπάνω δεν τα αγνοεί ο Ντράγκι και όπως έχει αποδείξει η μέχρι τώρα πορεία του δεν αγνοεί και τα όρια της παρέμβασης της ΕΚΤ. Σήμερα μπορούμε να διαβάσουμε την απόφαση για ποσοτική χαλάρωση στις αρχές του χρόνου ως μια πίεση για τη διαμόρφωση διαφορετικών πολιτικών συσχετισμών στην Ευρωζώνη τόσο ως προς τη διαχείριση της κρίσης όσο και ως προς το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας της.

Σήμερα είναι φανερό ότι Γαλλία και Γερμανία βρίσκονται σε πορεία μετωπικής σύγκρουσης ως προς το μέλλον της Ευρωζώνης, με το Παρίσι να ζητά κυβέρνηση και Βουλή του ευρώ, με άλλα λόγια διαχείριση με πολιτικά κριτήρια και μετά από πολιτική διαβούλευση, κα το Βερολίνο να ζητά αυτόματη άκαμπτη εφαρμογή του Δημοσιονομικού Συμφώνου όχι από την Επιτροπή. Αλλά από κάποιο νέο θεσμικό όργανο, που θα έχει ως μοναδική επιλογή την επιβολή κυρώσεων στους παραβάτες.

Δύο αναγνώσεις της κρίσης
Είναι φανερό ότι Γερμανία και Γαλλία διαβάζουν και ερμηνεύουν διαφορετικά την εμπειρία των τελευταίων μηνών: Στο Βερολίνο πιστεύουν ότι Γαλλία και Ιταλία στην ουσία ακύρωσαν το Δημοσιονομικό Σύμφωνο, τις πρόνοιες του οποίου είχαν παραβιάσει όταν κατέθεσαν τον περασμένο Οκτώβριο τους προϋπολογισμούς για το 2015. Το μεν Παρίσι πέτυχε διετή προθεσμία προσαρμογής, η δε Ρώμη πέτυχε να διαβασθεί ο προϋπολογισμός με ρήτρα ανάπτυξης -μη υπολογισμού δηλαδή αναπτυξιακών δαπανών- και να πιστοποιηθεί πλέον ως σύννομος και όχι παραβατικός. Στο Παρίσι και στη Ρώμη διάβασαν τη σκληρή διαπραγματευτική τακτική του Βερολίνου απέναντι στην Αθήνα και ως προειδοποίηση που αφορά το σύνολο του Νότου. Η δημοσιονομική πειθαρχία, διαμηνύει η Γερμανία, είναι υπεράνω της λαϊκής ετυμηγορίας όχι μόνον στην Ελλάδα αλλά παντού, από την Ιβηρική Χερσόνησο, την Ιταλία μέχρι και τη Γαλλία.

Ετσι βρισκόμαστε σε μια νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα, καθώς -σε αντίθεση με το παρελθόν- από τις παραμονές του Μάαστριχτ το 1991 μέχρι και την πριν από λίγους μήνες διαχείριση της κρίσης στην Ευρωζώνη δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα προοπτική γαλλογερμανικής σύνθεσης, όπως για παράδειγμα συνέβη το 2003, όταν η φεντεραλιστική άποψη της Γερμανίας και η διακρατική της Γαλλίας για το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης συνδυάσθηκαν στο σχέδιο Συνταγματικής Συνθήκης.

Μια ζητούμενη, αλλά αδύνατη σύνθεση
Στο παρελθόν, όταν ο γαλλογερμανικός άξονας λειτουργούσε ως ατμομηχανή της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, όλες οι αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις στην Ε.Ε. κατέληγαν σε συμβιβασμούς και συμψηφισμούς, το πλαίσιο των οποίων διαμόρφωνε ένας κοινός παρονομαστής ευρωπαϊκών ζωτικών συμφερόντων ανάμεσα στη Γαλλία και στη Γερμανία. Σήμερα, όλα δείχνουν ότι Παρίσι και Βερολίνο αναζητούν ανασύνταξη, συμμάχους αλλά και επικοινωνιακή προβολή για θέσεις ως προς το μέλλον της Ευρωζώνης, που δίχως υπερβολή βρίσκονται στους αντίποδες.

Οι τρεις πρώτες μέρες της εβδομάδας που είναι η πρώτη μετά τις θερινές διακοπές κύλησαν με επαναφορά της γαλλογερμανικής αντιπαράθεσης, με πρωτοβουλία της γαλλικής πλευράς: Ο υπουργός Οικονομίας της Γαλλίας Μακρόν, σε συνέντευξή του στη Suddeutsche Zeitung τη Δευτέρα 31 Αυγούστου, επανέφερε την πρόταση Ολάντ για κυβέρνηση της Ευρωζώνης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη μεταφοράς πόρων από τις πλεονασματικές στις ελλειμματικές χώρες. Μια μέρα μετά την Τρίτη 1η Σεπτεμβρίου, ο αρμόδιος επίτροπος Μοσκοβισί προσυπέγραψε την τοποθέτηση Μακρόν.

Η πρόταση Μακρόν επανέρχεται σε προτάσεις που προϋποθέτουν αλλαγή των Συνθηκών, περιλαμβανομένης της σύστασης μιας Βουλής της Ευρωζώνης. Επιπλέον προτείνει την έναρξη της σχετικής διαπραγμάτευσης μετά της εκλογές της άνοιξης και του φθινοπώρου του 2017 στη Γαλλία και στη Γερμανία αντίστοιχα και ολοκλήρωσή της το 2018 ή το 2019. Τέλος, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου ως προς το ενδεχόμενο δημιουργίας κλίματος εξέγερσης από όλους όσοι υφίστανται τις συνέπειες της κρίσης. Δεν είναι ούτε τυχαίο, ούτε συμπτωματικό που η πρώτη από καχύποπτη έως αρνητική τοποθέτηση από γερμανικής πλευράς ήλθε από τον αντικαγκελάριο, υπουργό Οικονομίας και ηγέτη των Σοσιαλδημοκρατών Γκάμπριελ, που ζήτησε από τη γαλλική πλευρά πιο συγκεκριμένες προτάσεις και τοποθετήθηκε αρνητικά στη θέσπιση νέων φόρων για την ενίσχυση ενός κοινού προϋπολογισμού της Ευρωζώνης.

Καλύτερη άμυνα, η επίθεση
Το ότι η Γαλλία πιέζει για αλλαγές στο σημερινό status quo της Ευρωζώνης δεν είναι παράδοξο, καθώς αποτελεί μια διπλή προληπτική επίθεση:

Πρώτον, είναι μια προσπάθεια διαμόρφωσης της ατζέντας της διαπραγμάτευσης για το μέλλον της Ευρωζώνης πριν γίνει πιο συγκεκριμένη η πρόταση Σόιμπλε για αφαίρεση της αρμοδιότητας τήρησης των Συνθηκών -κυρίως δηλαδή του Δημοσιονομικού Συμφώνου, που κλειδώνει την Ευρωζώνη σε μόνιμη δημοσιονομική λιτότητα- από την Επιτροπή σε όφελος μιας Ανεξάρτητης Αρχής που θα προέκυπτε από τις δομές του Eurogroup. Είναι πολύ πιθανόν η πρόταση Σόιμπλε να τεθεί προς συζήτηση με πρωτοβουλία του προέδρου του Eurogroup Ντάισελμπλουμ αμέσως μετά την έναρξη της ολλανδικής προεδρίας της 1ης Ιανουαρίου 2016.

Δεύτερον, ο χρόνος πιέζει και μόνον η δυναμική μιας συνολικής επαναδιαπραγμάτευσης για το πλαίσιο λειτουργίας της Ευρωζώνης θα μπορούσε να διασφαλίσει τον Ολάντ και το Σοσιαλιστικό Κόμμα από μια διπλή ταπεινωτική ήττα στην Προεδρική εκλογή αλλά και τις βουλευτικές εκλογές, που θα πραγματοποιηθούν την άνοιξη του 2017. Ο κίνδυνος μιας μονομαχίας Σαρκοζί - Λεπέν στον δεύτερο γύρο της Προεδρικής εκλογής είναι ορατός. Ετσι εξηγείται η στάση του Ολάντ στη δραματική Σύνοδο Κορυφής της Ευρωζώνης στις 12 - 13 Ιουλίου απέναντι στην Ελλάδα, μια αλληλεγγύη που θα έχει συνέχεια και δεν θα περιορισθεί στη χώρα μας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Ολάντ και ο Βαλς εύχονται την ήττα Ραχόι και Κοέλιο, στην Ισπανία και στην Πορτογαλία, και θεωρούν δεδομένη τη στήριξη της Ιταλίας του Ρέντσι.

Μεταρρυθμίσεις
Ταμπού ή συνειδητή επιλογή;

Ο υπουργός Οικονομίας της Γαλλίας Μακρόν έριξε διαφορετικό φως στις μεταρρυθμίσεις και τις διαρθρωτικές αλλαγές που πιέζεται να πραγματοποιήσει η χώρα του από το Βερολίνο και τις Βρυξέλλες για να περιορισθούν οι δημόσιες δαπάνες και να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα. Τις συνέδεσε ευθέως με την ταυτόχρονη εγκατάλειψη από τη Γερμανία των ταμπού που υπάρχουν στη χώρα σε σχέση με την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και κυρίως σε ό,τι αφορά τη μεταφορά πόρων εντός μιας Νομισματικής Ενωσης.

Πρόκειται, όμως, για ταμπού, ιδεοληψίες και εμμονές της πολιτικής ελίτ της Γερμανίας σε ενά μοντέλο ευρωπαϊκής οικοδόμησης που δεν θα είναι τίποτε άλλο παρά η αναγωγή σε ευρωπαϊκή κλίμακα του μεταπολεμικού μοντέλου δημοσιονομικής διαχείρισης που εφαρμόσθηκε πρώτα στη Δυτική και στη συνέχεια στην Ενιαία Γερμανία;

Από την καθιέρωση του ευρώ την 1η Ιανουαρίου του 1999 και κυρίως μετά την έναρξη της κρίσης στην Ευρωζώνη την άνοιξη του 2010, με την κρίση δανεισμού της Αθήνας, η Γερμανία, με εργαλείο την πίεση και τον έλεγχο της προσαρμογής των εταίρων της στην Ευρωζώνη στο δικό της δημοσιονομικό μοντέλο, έχει εγκαθιδρύσει μια πλήρη και αδιαμφισβήτητα κυριαρχία.

Μια κυριαρχία που αρχίζει να αμφισβητείται στον βαθμό που η Γαλλία και οι υπόλοιπες χώρες του Νότου της Ευρωζώνης την βλέπουν πλέον ως ασύμβατη με την κοινωνική και πολιτική τους σταθερότητα.

imerisia