Όταν τον Φεβρουάριο του 2022 τα ρωσικά τανκς πέρασαν τα ουκρανικά σύνορα, η δυτική αφήγηση ήταν άμεση και αδιαπραγμάτευτη: μια απρόκλητη επίθεση, ένας αυταρχικός ηγέτης, μια κυρίαρχη χώρα που δέχεται εισβολή. Η αφήγηση αυτή είχε τη δική της αλήθεια. Αλλά είχε και τις δικές της σιωπές.
Γιατί ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν ξεκίνησε το 2022. Ξεκίνησε πολύ νωρίτερα σε αίθουσες συνεδριάσεων στις Βρυξέλλες, σε κτίρια της CIA στην Ουάσιγκτον, σε πλατείες του Κιέβου όπου ξένα χέρια άναβαν προσεκτικά μια φωτιά που δεν σχεδίαζαν να σβήσουν μόνοι τους.
Το 2004, η λεγόμενη Πορτοκαλί Επανάσταση παρουσιάστηκε στον κόσμο ως αυθόρμητη λαϊκή έκφραση. Αυτό που δεν παρουσιάστηκε εξίσου καθαρά ήταν η εκτεταμένη εμπλοκή δυτικών κυβερνήσεων, ΜΚΟ και υπηρεσιών στη χρηματοδότηση και οργάνωση των κινημάτων που έφεραν στην εξουσία φιλοδυτικές δυνάμεις. Αποδεδειγμένα, όχι ως θεωρία συνωμοσίας: το National Endowment for Democracy και άλλοι αμερικανικοί φορείς επένδυσαν εκατομμύρια δολάρια στη διαμόρφωση του ουκρανικού πολιτικού τοπίου.
Δέκα χρόνια αργότερα, το 2014, η ιστορία επαναλήφθηκε με μεγαλύτερη ένταση. Ο εκλεγμένος πρόεδρος Βίκτορ Γιανουκόβιτς ανατράπηκε μέσα από μαζικές διαδηλώσεις στη πλατεία Μαϊντάν. Η δυτική κοινή γνώμη είδε εικόνες λαϊκής εξέγερσης. Λιγότερο ορατή ήταν η διαρροή της τηλεφωνικής συνομιλίας της Αμερικανίδας υφυπουργού Εξωτερικών Βικτόρια Νούλαντ, στην οποία συζητούσε ανοιχτά ποιος θα αναλάμβανε την εξουσία στη νέα ουκρανική κυβέρνηση εβδομάδες πριν η κυβέρνηση αυτή σχηματιστεί.
Το 2019, ένας κωμικός ηθοποιός με μηδενική πολιτική εμπειρία κέρδισε τις προεδρικές εκλογές με ένα παράλογα εκπληκτικά υψηλό ποσοστό σε μια χώρα που μόλις είχε διέλθει από πέντε χρόνια βαθιάς πολιτικής αναταραχής και ξένης παρέμβασης. Το βασικό του εκλογικό μήνυμα ήταν σαφές: διάλογος, διπλωματία, τερματισμός της σύγκρουσης στο Donbas.
Αυτό το μήνυμα εγκαταλείφθηκε σταδιακά και συστηματικά μετά την εκλογή του. Οι διαπραγματεύσεις του Μινσκ που προέβλεπαν αυτονομία για τις ανατολικές περιοχές δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. Η ένταξη στο ΝΑΤΟ αναγορεύτηκε σε εθνικό στόχο. Η γλωσσική και πολιτιστική αντιπαράθεση με τις ρωσόφωνες περιοχές εντάθηκε.
Πολλοί αναλυτές όχι φιλορώσοι, αλλά δυτικοί ακαδημαϊκοί όπως ο Τζον Μίρσαϊμερ του Πανεπιστημίου του Σικάγο είχαν προειδοποιήσει επανειλημμένα: η προώθηση της Ουκρανίας προς το ΝΑΤΟ δεν θα έφερνε σταθερότητα. Θα φέρνε πόλεμο. Οι προειδοποιήσεις αγνοήθηκαν.
Όταν τελικά ξέσπασε ο πόλεμος, οι κυρώσεις που επέβαλε η Δύση στη Ρωσία παρουσιάστηκαν ως αναγκαία απάντηση. Αυτό που δεν συζητήθηκε εξίσου ανοιχτά ήταν ποιος πληρώνει πραγματικά τον λογαριασμό.
Η Γερμανία, που είχε χτίσει ολόκληρη τη βιομηχανική της πολιτική γύρω από φθηνό ρωσικό αέριο, βρέθηκε ξαφνικά να αγοράζει υγροποιημένο φυσικό αέριο από τις ΗΠΑ σε πολλαπλάσιες τιμές. Βιομηχανίες που λειτουργούσαν για γενιές σταμάτησαν ή μετακινήθηκαν. Η ενεργειακή φτώχεια σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αυξήθηκε δραματικά.
Ο μέσος Έλληνας, ο μέσος Γερμανός, ο μέσος Ιταλός δεν αποφάσισε τίποτα από όλα αυτά. Δεν σχεδίασε τις επεκτάσεις του ΝΑΤΟ, δεν χρηματοδότησε τις επαναστάσεις, δεν αγνόησε τις συμφωνίες του Μινσκ. Κι όμως αυτός πλήρωσε στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, στον λογαριασμό του ρεύματος, στην αγοραστική δύναμη που σμίκρυνε μήνα με τον μήνα.
Την ίδια περίοδο που η Ευρώπη μετράει τις πληγές της από τον πόλεμο στην Ουκρανία, σε άλλη μια γωνιά του πλανήτη διαδραματίζεται ένα παράδοξο που η διεθνής κοινότητα αντιμετωπίζει με εκπληκτική ηρεμία: οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν βρίσκονταν σε προχωρημένες διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά και ταυτόχρονα η περιοχή βυθίζεται σε μια στρατιωτική κλιμάκωση που απειλεί να τινάξει στον αέρα κάθε ελπίδα για σύντομη αποκλιμάκωση.
Οι διαπραγματεύσεις για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα είχαν μια μακρά και επώδυνη ιστορία. Η συμφωνία JCPOA του 2015 είχε αποτελέσει σπάνιο παράδειγμα πολυμερούς διπλωματίας μια ισορροπία που επιτεύχθηκε ύστερα από χρόνια διαπραγματεύσεων μεταξύ Ιράν, ΗΠΑ, Ευρώπης, Ρωσίας και Κίνας. Το 2018, η αποχώρηση των ΗΠΑ υπό τον Τραμπ ακύρωσε μονομερώς αυτή την ισορροπία και άνοιξε έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας.
Όταν ξεκίνησαν εκ νέου οι διαπραγματεύσεις, το Ιράν είχε προχωρήσει σημαντικά στον εμπλουτισμό ουρανίου. Η πίεση για συμφωνία ήταν αμοιβαία. Και για μια στιγμή, η διπλωματία φαινόταν να έχει ξανά προοπτική.
Οι στρατιωτικές εντάσεις μεταξύ Ισραήλ και Ιράν δεν είναι καινούριες. Αλλά η χρονική σύμπτωση της κλιμάκωσης με τις διπλωματικές διαπραγματεύσεις δεν μπορεί να αγνοηθεί από κανέναν σοβαρό αναλυτή. Κάθε φορά που η διπλωματία πλησιάζει σε αποτέλεσμα, κάτι συμβαίνει: μια επίθεση, μια δολοφονία, μια στρατιωτική επιχείρηση που ανατρέπει την κατάσταση.
Το Ισραήλ δεν έκρυψε ποτέ την αντίθεσή του σε οποιαδήποτε συμφωνία με το Ιράν που δεν θα συνέτριβε πλήρως το πυρηνικό του πρόγραμμα. Κάθε διπλωματική προσέγγιση Τεχεράνης-Ουάσιγκτον αντιμετωπίστηκε ως υπαρξιακή απειλή όχι μόνο στρατιωτική, αλλά γεωπολιτική. Μια ομαλοποίηση των σχέσεων ΗΠΑ-Ιράν θα αναδιάτασσε ολόκληρη την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.
Και υπάρχουν δυνάμεις εντός και εκτός της περιοχής για τις οποίες αυτή η ισορροπία πρέπει να παραμείνει ακριβώς ως έχει.
. Κάθε κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή μεταφράζεται αυτόματα σε άνοδο των τιμών πετρελαίου. Τα στενά του Ορμούζ από τα οποία διέρχεται το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου μετατρέπονται σε γεωπολιτικό όπλο.
Αρκεί η αβεβαιότητα.
Και η αβεβαιότητα έχει τιμή που πληρώνεται στα πρατήρια καυσίμων της Αθήνας, του Βερολίνου, της Λισαβόνας. Από ανθρώπους που δεν γνωρίζουν πού βρίσκονται τα στενά του Ορμούζ και δεν έχουν κανένα λόγο να ενδιαφέρονται για τις γεωπολιτικές φιλοδοξίες κανενός.
Ουκρανία και Μέση Ανατολή. Δύο συγκρούσεις, δύο διαφορετικές γεωγραφίες, δύο διαφορετικά σύνολα παικτών. Και όμως το ίδιο ακριβώς μοτίβο: η διπλωματία υπονομεύεται την κατάλληλη στιγμή, η στρατιωτική κλιμάκωση ακολουθεί με μαθηματική ακρίβεια, και ο λογαριασμός καταλήγει στον ίδιο πάντα αποδέκτη.
Τον πολίτη που δεν ψήφισε κανέναν πόλεμο.
Τον εργαζόμενο που βλέπει τον μισθό του να αγοράζει λιγότερα κάθε μήνα.
Την οικογένεια που επιλέγει ανάμεσα σε θέρμανση και φαγητό.
Αυτοί δεν καθορίζουν γεωπολιτικές ισορροπίες. Δεν σχεδιάζουν επεμβάσεις. Δεν αποφασίζουν κυρώσεις. Απλώς ζουν ή προσπαθούν να ζήσουν μέσα στις συνέπειες αποφάσεων που πάρθηκαν χωρίς αυτούς και εναντίον τους.
Οι πόλεμοι έχουν πάντα χορηγούς. Σπάνια όμως οι χορηγοί κάθονται στο ίδιο τραπέζι με αυτούς που πληρώνουν.
Υπάρχει μια αδήριτη οικονομική αλήθεια που τα δελτία ειδήσεων σπάνια αναφέρουν: κάθε φορά που κάποιος χάνει εισόδημα, κάποιος άλλος το κερδίζει. Οι πόλεμοι δεν αποτελούν εξαίρεση. Αντίθετα, αποτελούν ίσως την πιο αποδοτική μηχανή μεταφοράς πλούτου που έχει επινοήσει η σύγχρονη οικονομία.
Τον Ιανουάριο του 2022 εβδομάδες πριν ξεκινήσει η ρωσική εισβολή ο διευθύνων σύμβουλος της Raytheon Greg Hayes μιλούσε σε επενδυτές με εξαιρετική ειλικρίνεια. Ανέφερε ότι η παγκόσμια αστάθεια δημιουργεί «ευκαιρίες» για την εταιρεία του, επισημαίνοντας ειδικά τις «εντάσεις στην Ανατολική Ευρώπη» και δηλώνοντας ότι αναμένει «κάποιο όφελος» από αυτές.
Η πρόβλεψή του επαληθεύτηκε με μαθηματική ακρίβεια.
Η Lockheed Martin ξεκίνησε το 2022 με αποτίμηση 98 δισεκατομμυρίων δολαρίων και έκλεισε τη χρονιά στα 127 δισεκατομμύρια το υψηλότερο επίπεδο στην ιστορία της. Η Raytheon εκτοξεύτηκε από τα 128 στα 155 δισεκατομμύρια.
Ένας επενδυτής που τοποθετούσε 10.000 δολάρια στις πέντε μεγαλύτερες αμερικανικές αμυντικές εταιρείες την παραμονή της εισβολής, είχε 11.277 δολάρια ένα χρόνο αργότερα. Ο ίδιος επενδυτής που τοποθετούσε το ίδιο ποσό στον S&P 500 είχε 9.495 δολάρια δηλαδή έχασε.
Ο πόλεμος ήταν κακός για τους πάντες. Εκτός από αυτούς που πουλούν τα όπλα.
Η Ευρώπη πλήρωσε διπλό τίμημα: πρώτα με τον πληθωρισμό, και μετά με το φυσικό αέριο. Οι αμερικανικές εξαγωγές LNG στην Ευρώπη αυξήθηκαν κατά 137% το 2022 σε σχέση με το 2021, φτάνοντας τα 35 δισεκατομμύρια δολάρια σε έσοδα μόνο στους πρώτους εννέα μήνες του χρόνου, έναντι 8,3 δισεκατομμυρίων την αντίστοιχη περίοδο του 2021.
Το αμερικανικό LNG ήταν σχεδόν τέσσερις φορές ακριβότερο στην Ευρώπη σε σχέση με το ρωσικό αέριο που αντικατέστησε. Οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη έφτασαν σχεδόν τα 100 δολάρια ανά μονάδα τον Αύγουστο του 2022 έναντι μέσου όρου 3,86 δολαρίων την περίοδο 2019-2020
Αυτή η διαφορά , πολλαπλάσιες τιμές ενέργειας , δεν εξαφανίστηκε στον αέρα. Μεταφέρθηκε στα τιμολόγια ρεύματος, στο κόστος παραγωγής, στο καλάθι της νοικοκυράς.
Ακόμα πιο αποκαλυπτικό είναι τι γίνεται μετά τον πόλεμο ή καλύτερα, τι σχεδιάζεται ενώ ο πόλεμος ακόμα μαίνεται.
Τον Νοέμβριο του 2022, ο πρόεδρος Ζελένσκι υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με τη BlackRock τη μεγαλύτερη εταιρεία διαχείρισης κεφαλαίων στον κόσμο με στόχο τη «δημιουργία ευκαιριών για δημόσιους και ιδιώτες επενδυτές» στην ανοικοδόμηση της ουκρανικής οικονομίας.
Το σχέδιο προβλέπει κινητοποίηση έως και 800 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε επενδύσεις για την επόμενη δεκαετία, με τη BlackRock να διαχειρίζεται την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων. Οι συνολικές εκτιμώμενες ανάγκες ανοικοδόμησης ανέρχονται σε 524 δισεκατομμύρια δολάρια σχεδόν τριπλάσιο το ΑΕΠ της Ουκρανίας.
Η ερώτηση που προκύπτει μόνη της: ποιος χρηματοδοτεί αυτή τη συμφωνία; Η απάντηση βρίσκεται στα φορολογικά έσοδα των δυτικών δημοκρατιών και κυρίως στις τσέπες των Αμερικανών φορολογούμενων, που ήδη το 2022 είχαν χρηματοδοτήσει τη στρατιωτική προσπάθεια με 13 δισεκατομμύρια δολάρια. Ο λογαριασμός των δυτικών πολιτών πληρώνει τη BlackRock για να σχεδιάσει πώς θα επενδύσει η BlackRock στην Ουκρανία.
Ο κύκλος που δεν κλείνει ποτέ
Υπάρχει μια αδιόρατη αλλά τέλεια αρχιτεκτονική σε αυτό το σύστημα:
Οι αμυντικές εταιρείες πουλούν όπλα και κερδίζουν. Οι ενεργειακές εταιρείες πουλούν ακριβό αέριο και κερδίζουν. Τα hedge funds αγοράζουν το χρέος χωρών υπό πίεση και κερδίζουν. Οι εταιρείες ανοικοδόμησης σχεδιάζουν ήδη τα συμβόλαια και θα κερδίσουν.
Και στην άλλη πλευρά αυτής της εξίσωσης: ο Γερμανός εργάτης που έχασε τη δουλειά του όταν η βιομηχανία του μετακόμισε λόγω ακριβής ενέργειας. Ο Έλληνας συνταξιούχος που επιλέγει ανάμεσα σε φάρμακα και θέρμανση. Ο Ιταλός νοικοκύρης που βλέπει τον λογαριασμό ρεύματος να τριπλασιάζεται.
Κανείς από αυτούς δεν κάθισε σε κανένα τραπέζι. Κανείς δεν ρωτήθηκε. Κανείς δεν υπέγραψε τίποτα.
Αλλά όλοι πληρώνουν.
Υπάρχει μια λέξη που απουσιάζει σχεδόν πάντα από τις αναλύσεις γεωπολιτικών συγκρούσεων: συναίνεση.
Κανείς δεν ρώτησε τον Έλληνα εργαζόμενο αν θέλει να επεκταθεί το ΝΑΤΟ προς ανατολάς. Κανείς δεν ρώτησε τον Γερμανό συνταξιούχο αν θέλει να αντικαταστήσει το ρωσικό αέριο με αμερικανικό σε τετραπλάσια τιμή. Κανείς δεν ρώτησε τον Ισπανό νοικοκύρη αν συμφωνεί να χρηματοδοτήσει με τους φόρους του τη BlackRock για να σχεδιάσει την ανοικοδόμηση μιας χώρας που καταστρέφεται με τα δικά του χρήματα.
Οι αποφάσεις πάρθηκαν αλλού.
Και όμως, το σύστημα έχει τη δική του λογική μια λογική που δεν είναι ούτε τυχαία ούτε αδέξια. Είναι μια τέλεια, αυτοτροφοδοτούμενη μηχανή: δημιουργείς αστάθεια, πουλάς όπλα για να τη διαχειριστείς, πουλάς ενέργεια για να αντισταθμίσεις τις κυρώσεις, αγοράζεις το χρέος που δημιουργείται από την κρίση, και τέλος αγοράζεις την ανοικοδόμηση αυτού που ισοπεδώθηκε.
Ο κύκλος είναι πλήρης. Και κερδοφόρος.
Αυτό που παραμένει εκτός κύκλου αυτό που η μηχανή δεν υπολογίζει είναι το ανθρώπινο κόστος. Όχι ως αφηρημένη ηθική αρχή, αλλά ως συγκεκριμένη οικονομική πραγματικότητα: κάθε ευρώ που φεύγει από τον λογαριασμό ενός ευρωπαίου πολίτη για ακριβή ενέργεια, για πληθωρισμό, για φόρους που χρηματοδοτούν βοήθεια που χρηματοδοτεί εταιρείες αυτό το ευρώ δεν γυρνάει.
Δεν πηγαίνει σε νοσοκομεία. Δεν πηγαίνει σε σχολεία. Δεν πηγαίνει σε συντάξεις.
Πηγαίνει εκεί που πάνε πάντα τα χρήματα σε καιρό πολέμου: στους λίγους που ήξεραν εκ των προτέρων ότι ο πόλεμος θα γίνει.
Η διεθνής κοινότητα μιλά για ειρήνη. Οι αγορές μιλούν για κέρδη. Και ο απλός πολίτης στην Αθήνα, στο Βερολίνο, στη Ρώμη, στη Μαδρίτη μαθαίνει τι αποφασίστηκε για λογαριασμό του μόνο όταν ανοίγει τον λογαριασμό του ρεύματος.
Ο πόλεμος δεν τελειώνει όταν σωπαίνουν τα όπλα.
Τελειώνει όταν πληρωθεί ο λογαριασμός.
Και αυτόν τον λογαριασμό, ξέρουμε ήδη ποιος θα τον πληρώσει.
Άλλωστε, όπως είχε πει και ο Noam Chomsky, η δημοκρατία λειτουργεί μέσα από την "κατασκευή συναίνεσης". Για να δεχτεί ένας λαός να θυσιάσει το βιοτικό του επίπεδο, πρέπει να πιστέψει ότι δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική. Τις περισσότερες φορές σε τέτοιες κρίσεις οι εναλλακτικές αγνοούνται σκόπιμα. Αυτό μετατρέπει τον πολίτη από "συμμέτοχο" σε "θύμα" και ένας θυμωμένος πολίτης ας το θυμόμαστε αυτό, παραμένει πάντα ο πιο απρόβλεπτος παράγοντας στην κάλπη.
Απαγορεύεται η αναδημοσίευση αν προστεθεί, αφαιρεθεί ή αλλοιωθεί τμήμα του κειμένου ή του ονοματεπωνύμου του συγγραφέα του άρθρου.
https://enaasteri.blogspot.com/
