Η προπαγάνδα συνήθως συγχέεται με τα ψέματα, την εξαπάτηση και την παραπληροφόρηση. Πρόκειται για μια θεμελιώδη παρεξήγηση του τι κάνει στην πραγματικότητα η προπαγάνδα. Η προπαγάνδα δεν αφορά κυρίως την παροχή ψευδών πληροφοριών, αλλά την παράκαμψη της λογικής μέσω του χειρισμού της ασυνείδητης ομαδικής ψυχολογίας του κοινού. Ακόμη και οι αληθείς πληροφορίες μπορούν να θεωρηθούν προπαγάνδα εάν παρουσιάζονται με τρόπο που απευθύνεται σε συναισθήματα και ένστικτα και όχι σε ορθολογική σκέψη.
Η μεγαλύτερη επιτυχία της δυτικής προπαγάνδας αναμφισβήτητα ήταν η πεποίθηση του κοινού ότι η προπαγάνδα είναι κάτι που κάνουν μόνο τα αυταρχικά κράτη. Οι δυτικές δημοκρατίες, αντίθετα, υποτίθεται ότι απλώς παρέχουν πληροφορίες, προωθούν τις δημοκρατικές αξίες και εκπαιδεύουν τους πληθυσμούς τους. Αυτή η διάκριση είναι από μόνη της προϊόν προπαγάνδας, η οποία καθίσταται λιγότερο αποτελεσματική όταν οι άνθρωποι αναγνωρίζουν ότι χειραγωγούνται.
Η Επιστήμη της Κατασκευαστικής Συγκατάθεσης
Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος αποτέλεσε σημείο καμπής στην ανάπτυξη της προπαγάνδας ως επιστήμης. Εκατομμύρια άνθρωποι κινητοποιήθηκαν για πόλεμο βιομηχανικής κλίμακας, συχνά με εξαιρετικό ενθουσιασμό, επικαλούμενοι τον πατριωτισμό, τον φόβο, την εθνική ταυτότητα και την ηθική δικαιοσύνη. Η εμπειρία απέδειξε ότι η κοινή γνώμη μπορούσε να οργανωθεί και να χειραγωγηθεί με τρόπους που δεν εξαρτώνταν από ορθολογικά επιχειρήματα.
Ο Έντουαρντ Μπερνέις, ένας από τους ιδρυτές της σύγχρονης προπαγάνδας, βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στο έργο του θείου του, Σίγκμουντ Φρόιντ. Ο Φρόιντ είχε διερευνήσει πώς τα ασυνείδητα ένστικτα και η ψυχολογία των ομάδων επηρεάζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά, συχνά υπερισχύοντας των ορθολογικών ικανοτήτων του ατόμου. Ο Μπερνέις αναγνώρισε τις πολιτικές επιπτώσεις: αν τα ασυνείδητα κίνητρα των ομάδων μπορούσαν να γίνουν κατανοητά, η κοινή γνώμη θα μπορούσε επίσης να χειραγωγηθεί χωρίς να το συνειδητοποιούν οι άνθρωποι.
Έχοντας εργαστεί σε αμερικανικές προπαγανδιστικές προσπάθειες κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ο Bernays εφάρμοσε στη συνέχεια αυτές τις μεθόδους στην εμπορική διαφήμιση. Η εκστρατεία του για την προώθηση των τσιγάρων μεταξύ των γυναικών συνέδεσε το κάπνισμα με τη γυναικεία χειραφέτηση, παρουσιάζοντας τα τσιγάρα ως «φλόγες ελευθερίας». Η εκστρατεία δεν επιδίωξε να πείσει τις γυναίκες ότι το κάπνισμα ήταν ωφέλιμο. Αντίθετα, τα τσιγάρα συνδέονταν με την επιθυμία για ελευθερία και κοινωνική θέση.
Οι ίδιες αρχές εφαρμόζονται και στην πολιτική. Τα αυτοκίνητα προωθούνται συνδέοντάς τα με το κοινωνικό κύρος και την σεξουαλική ελκυστικότητα, ενώ οι πόλεμοι πωλούνται ως αγώνες για ελευθερία, δημοκρατία και πολιτισμό. Ο προπαγανδιστής δεν χρειάζεται να εφεύρει αυτά τα ιδανικά. Αντίθετα, οι γνήσιες αξίες αξιοποιούνται για να κινητοποιήσουν υποστήριξη για πολιτικές που διαφορετικά θα δυσκολεύονταν να αντέξουν στον ορθολογικό έλεγχο.
Οι εξωτερικές υποθέσεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στην προπαγάνδα, επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν ελάχιστη άμεση εμπειρία από τις χώρες και τις συγκρούσεις για τις οποίες καλούνται να έχουν ισχυρή άποψη. Η πολυπλοκότητα της διεθνούς πολιτικής περιορίζεται σε οικεία στερεότυπα, τα οποία παρέχουν νοητικές συντομεύσεις για την ερμηνεία των γεγονότων. Η πιο αποτελεσματική συντόμευση είναι να χωρίσουμε τον κόσμο σε «Εμείς» και «Αυτούς».
Η Ψυχολογία του Καλού εναντίον του Κακού
Οι άνθρωποι έχουν ισχυρά ένστικτα να ταυτίζονται με ομάδες. Η εθνικότητα, η θρησκεία, η ιδεολογία και ο πολιτισμός παρέχουν το αίσθημα του ανήκειν και την ασφάλεια, ενώ οι εξωτερικές απειλές ενισχύουν την εσωτερική αλληλεγγύη. Ο προπαγανδιστής εκμεταλλεύεται αυτά τα ένστικτα αποδίδοντας ενάρετα χαρακτηριστικά στην εσωτερική ομάδα και κακόβουλες προθέσεις στην εξωτερική ομάδα. Το «Εμείς» αντιπροσωπεύουμε την ελευθερία, τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον πολιτισμό. Το «Αυτοί» αντιπροσωπεύουν τον αυταρχισμό, την επιθετικότητα, την καταπίεση και τη βαρβαρότητα.
Αυτή η διχοτομία καθιερώνει μια ηθική ιεραρχία στην οποία τα συμφέροντά μας γίνονται παγκόσμιες αξίες, ενώ τα συμφέροντα των αντιπάλων απορρίπτονται ως παράνομα. Οι στρατιωτικές μας παρεμβάσεις είναι ανθρωπιστικές επιχειρήσεις, ενώ εκείνες των αντιπάλων είναι απρόκλητοι πόλεμοι επιθετικότητας. Οι προσπάθειές μας να επηρεάσουμε ξένες κυβερνήσεις αποτελούν προώθηση της δημοκρατίας, ενώ παρόμοιες δραστηριότητες από αντιπάλους συνιστούν παρέμβαση. Η ενημέρωσή μας είναι δημοσιογραφία, ενώ η δική τους πληροφόρηση είναι προπαγάνδα.
Καθώς τα στερεότυπα ενσωματώνονται, τα αντιφατικά στοιχεία ερμηνεύονται για να διατηρηθεί η καθιερωμένη αφήγηση. Η συμμόρφωση ανταμείβεται ως ηθική αρετή, ενώ η διαφωνία γίνεται απόδειξη συμπάθειας για τον εχθρό.
Γιατί οι δημοκρατίες εξαρτώνται από την προπαγάνδα
Η δημοκρατία βασίζεται στην αρχή ότι η κυριαρχία ανήκει στον λαό. Ο Bernays και πολλοί άλλοι από τους αρχικούς μελετητές της προπαγάνδας αναγνώρισαν επομένως ότι οι κυβερνήσεις που εξαρτώνται από τη δημόσια συναίνεση έχουν ισχυρά κίνητρα για να κατασκευάσουν αυτή τη συναίνεση. Οι αυταρχικές κυβερνήσεις μπορούν να βασίζονται εκτενέστερα στον καταναγκασμό, ενώ οι δημοκρατικές κυβερνήσεις πρέπει να πείσουν τον πληθυσμό να υποστηρίξει τις πολιτικές τους.
Ο Μπερνέις αναγνώρισε ότι η χειραγώγηση των οργανωμένων συνηθειών και απόψεων ήταν ένα σημαντικό στοιχείο της δημοκρατικής κοινωνίας. Η επέκταση της δημοκρατίας, επομένως, δεν εξάλειψε την προπαγάνδα. Αύξησε την πολιτική σημασία του επηρεασμού της κοινής γνώμης.
Ωστόσο, η προπαγάνδα απέκτησε αρνητικές συνδηλώσεις μετά τους δύο παγκόσμιους πολέμους. Ο Μπερνέις μετονόμασε το επάγγελμά του σε «δημόσιες σχέσεις», ενώ οι κυβερνήσεις υιοθέτησαν όλο και περισσότερο όρους όπως δημόσια διπλωματία, στρατηγικές επικοινωνίες και διαχείριση πληροφοριών. Οι μέθοδοι παρέμειναν οι ίδιες, αν και η γλώσσα άλλαξε.
Η ίδια η έννοια της προπαγάνδας προπαγανδίστηκε. Η προπαγάνδα έγινε κάτι που συνδέθηκε με τον αντίπαλο, ενώ οι προσπάθειές μας να διαμορφώσουμε την κοινή γνώμη παρουσιάστηκαν ως εκπαίδευση και αντικειμενική ενημέρωση. Όσο περισσότερο πείθεται ένας πληθυσμός ότι η προπαγάνδα αποτελεί αποκλειστικά πρόβλημα σε άλλες κοινωνίες, τόσο λιγότερο ικανός γίνεται να αναγνωρίσει τη χειραγώγηση εντός του δικού του πολιτικού συστήματος.
Όταν η προπαγάνδα υπονομεύει την εθνική ασφάλεια
Η προπαγάνδα μπορεί να αποτελέσει ένα αποτελεσματικό μέσο κρατικής εξουσίας. Κινητοποιεί πόρους, ενισχύει την εθνική ενότητα και ενθαρρύνει τις θυσίες για την επιδίωξη συλλογικών στόχων. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά της στην κινητοποίηση της αντιπαράθεσης δημιουργεί προβλήματα όταν οι συνθήκες αλλάζουν και η διπλωματία καθίσταται απαραίτητη. Η παρουσίαση του αντιπάλου ως κακού βοηθά στην κινητοποίηση του κοινού για πόλεμο, ωστόσο μια εφαρμόσιμη ειρήνη μέσω της διπλωματίας καθίσταται προβληματική, καθώς το κοινό θα αντισταθεί σε οποιαδήποτε αμοιβαία κατανόηση και συμβιβασμό με το «κακό».
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η αντισοβιετική προπαγάνδα βοήθησε στην κινητοποίηση των δυτικών κοινωνιών εναντίον ενός ισχυρού γεωπολιτικού αντιπάλου. Ωστόσο, τα ίδια στερεότυπα περιέπλεξαν τις προσπάθειες για την επιδίωξη ύφεσης και διαπραγματεύσεων. Όταν ο αντίπαλος παρουσιάζεται ως εγγενώς κακός, ο συμβιβασμός μετατρέπεται σε κατευνασμό. Η διπλωματία ερμηνεύεται ως αδυναμία, ενώ η αναγνώριση των ανησυχιών των αντιπάλων για την ασφάλεια καθίσταται ηθικά ύποπτη.
Η επιμονή των αντιρωσικών στερεοτύπων μετά τον Ψυχρό Πόλεμο έχει συμβάλει σε ένα πολιτικό περιβάλλον στο οποίο οι σχέσεις με τη Ρωσία ερμηνεύονται μέσω ηθικών κατηγοριών και όχι μέσω της μεταβαλλόμενης ισορροπίας δυνάμεων. Το μέσο που έχει σχεδιαστεί για την ενίσχυση της εθνικής ασφάλειας μπορεί κατά συνέπεια να καταστεί εμπόδιο για την ορθολογική εξωτερική πολιτική.
Ανάκτηση της Λογικής στη Διεθνή Πολιτική
Το πιο επικίνδυνο χαρακτηριστικό της προπαγάνδας δεν είναι ότι κάνει τους ανθρώπους να πιστεύουν ψέματα. Είναι ότι η προπαγάνδα καθιστά τους ανθρώπους λιγότερο ικανούς να αναγνωρίσουν τα όρια της δικής τους κατανόησης.
Ένας πληθυσμός που έχει πειστεί για την ηθική του ανωτερότητα γίνεται ολοένα και πιο απρόθυμος να εξετάσει τα συμφέροντα και τα κίνητρα των αντιπάλων. Οι πολιτικές διαφωνίες γίνονται δοκιμασίες πίστης, ενώ η αναζήτηση συμβιβασμού αντικαθίσταται από ιδεολογική συμμόρφωση.
Μια ορθολογική εξωτερική πολιτική απαιτεί την αναγνώριση ότι όλα τα κράτη έχουν συμφέροντα, ότι οι αντικρουόμενες ανησυχίες για την ασφάλεια πρέπει να γίνονται κατανοητές και ότι η ηθική ανωτερότητα δεν εξαλείφει την ανάγκη για διπλωματία.
Η κατανόηση ενός αντιπάλου δεν απαιτεί τη δικαιολόγηση των πράξεών του. Είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη πολιτικών ικανών να προσφέρουν μεγαλύτερη ασφάλεια. Το μεγαλύτερο εμπόδιο για την ειρήνη μπορεί επομένως να είναι η παρήγορη πεποίθηση ότι καθοδηγούμαστε από τη λογική και τις καθολικές αξίες, ενώ οι αντίπαλοί μας καθοδηγούνται από την προπαγάνδα και τις παράλογες
φιλοδοξίες.ποσπάσματα από το βιβλίο μου «Ρωσοφοβία: Προπαγάνδα στη Διεθνή Πολιτική» - https://www.amazon.com/clp/9811914672?lv=shuf&channelId=500
Η δασκάλα του Έβρου Χαρά Νικοπούλου ήταν ένα από τα τιμώμενα πρόσωπα στην καθιερωμένη ετήσια εκδήλωση προς τιμήν των προσώπων που προσέφεραν και προσφέρουν στην Ελλάδα αλλά και στην ορεινή κοινότητα Κέλλης του Δήμου Αμυνταίου.
Η Χαρά Νικοπούλου, αρνήθηκε να λάβει την τιμητική πλακέτα από τα χέρια του βουλευτή Ν.Δ. Φλώρινας, Στάθη Κωνσταντινίδη, λέγοντας: «Δεν μπορώ να πάρω την πλακέτα από έναν βουλευτή που έχει υπογράψει το ΦΕΚ 240 που παραχωρεί την εθνική κυριαρχία της Ελλάδας».
Η «ψυχρολουσία» για τον βουλευτή Φλωρίνης ήταν τέτοια που αμήχανος κατέβηκε από τη σκηνή προσπαθώντας να δικαιολογήσει γιατί ψήφισε την εκχώρηση της εθνικής μας κυριαρχίας.
«Αν νομίζετε ότι εμείς είμαστε προδότες κάνετε μεγάλο λάθος», της απάντησε αποχωρώντας ο κ. Κωνσταντινίδης.
«Η Ιστορία θα το δείξει», του απάντησε η ηρωική δασκάλα.
Το επεισόδιο θα έπαιρνε έκταση αν η ίδια δεν έβαζε «νερό στο κρασί» της όταν ο κ. Κωνσταντινίδης την αποκάλεσε Χρυσαυγίτισσα!( σ.σ. ὅταν δέν ἔχει ἐπιχειρήματα ὁ «μικρός», γυρίζει ἀλλοῦ τήν κουβέντα)
Αργότερα, με δάκρυα στα μάτια, είπε το παράπονό της στον στρατηγό Φράγκο Φραγκούλη: «Ρίχτηκε πάνω μου όλη η Τουρκιά, ε, όχι και οι δικοί μας».
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Πέμπτης 9 Μαΐου, με πρωτοβουλία του Τοπικού Συμβουλίου Κέλλης σε συνεργασία με τον Δήμο Αμυνταίου, όπου τιμήθηκαν, εκτός της Χαράς Νικοπούλου, οι δασκάλες Καραλή Σβάρνα Αρσινόη, Σταγγόλη Ανδρονίκη και Αλεξανδρή Ρούλα, η Ενωση Επιστημόνων Γυναικών Αθηνών, οι μαθητές που πέτυχαν στις Ανώτερες και Ανώτατες Σχολές καθώς και ο τ. Αρχηγός ΓΕΕΘΑ και υπουργός Εθνικής Αμυνας, Φράγκος Φραγκούλης, ο οποίος ήταν κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης.
Τι έγινε με την τουρκική σκευωρία το 2010
Το 2010, στο στόχαστρο μερίδας Ελλήνων μουσουλμάνων, εγκάθετων του τουρκικού προξενείου, μπήκε η δασκάλα στο χωριό Μεγάλο Δέρειο, του νομού Εβρου, με κατηγορίες αντίστοιχες με εκείνες που αντιμετώπισε προ τριετίας ο Δανός σκιτσογράφος των «σκίτσων του Μωάμεθ».
Τουρκόφωνες εφημερίδες της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης αλλά και τουρκικές ιστοσελίδες εμφανίζουν τη δασκάλα να έχει ζητήσει από τους μαθητές της να ζωγραφίσουν την εικόνα του Αλλάχ και την κατηγορούν για ιεροσυλία και προσβολή των θρησκευτικών πεποιθήσεων των μαθητών της.
Για κατασκευασμένα δημοσιεύματα έκανε λόγο η ίδια, ενώ ο δικηγόρος της διαμηνύνησε ότι θα κινηθούν δικαστικά εναντίον όλων όσοι θέλουν να ακυρώσουν το έργο μιας χαρισματικής παιδαγωγού σε μια τόσο «ευαίσθητη» περιοχή.
Την έδειραν τουρκόφωνοι
Δεν είναι η πρώτη φορά που η χριστιανή δασκάλα μπαίνει στο στόχαστρο τουρκοφρόνων της περιοχής. Στο παρελθόν είχε πέσει θύμα άγριου ξυλοδαρμού, διώχθηκε από το σπίτι που της είχε παραχωρηθεί από το ελληνικό δημόσιο, ενώ δέχεται μέχρι και σήμερα απειλές, με την ανοχή μάλιστα αιρετών τοπικών αρχόντων, καθώς ευθυγραμμίζονται με τους υποκινητές, μάλλον για ψηφοθηρικούς λόγους.
Στις αρχές του Δεκέμβρη, η Χαρά Νικοπούλου δίδασκε στην Α΄ τάξη του δημοτικού το γράμμα «θήτα». Βάσει του προγράμματος διδασκαλίας ζήτησε από τους μαθητές να της πουν κάποιες λέξεις που αρχίζουν από το συγκεκριμένο γράμμα του αλφαβήτου.
Οι μαθητές της είπαν τις λέξεις: θάλασσα, θρανίο, θησαυρός και Θεός. Στηριζόμενη λοιπόν στις λέξεις που ήξεραν ήδη τα παιδιά, τους ανέθεσε τη συνηθισμένη εργασία της αντιγραφής λέξεων και όχι απεικονίσεις των λέξεων αυτών, όπως ισχυρίζονται οι κατήγοροί της.
Στα τετράδια των μαθητών την επόμενη ημέρα ήταν αποτυπωμένες οι λέξεις αυτές ως ορθογραφία και ο χαρακτηρισμός «μπράβο» σε όλα τα παιδιά, χωρίς παρατήρηση για καμία λέξη.
Τόσο η ίδια η δασκάλα Χαρά Νικοπούλου όσο και το περιβάλλον της γνωρίζουν ότι οι απειλές και οι εκφοβισμοί σε βάρος της από μερίδα μουσουλμάνων που εμφανίζεται πιστή στο τουρκικό προξενείο έχουν ως στόχο να εκδιώξουν τη δασκάλα και τον σύζυγό της από το χωριό του Εβρου, επειδή κατά τα λεγόμενα των ίδιων, «φρενάρει» την αλλοτρίωση της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης των Πομάκων κατοίκων της περιοχής.
Την ίδια ώρα η πλειονότητα των Ελλήνων μουσουλμάνων κατοίκων της περιοχής σπεύδει να υποστηρίξει την «ηρωική δασκάλα», όπως οι ίδιοι την αποκαλούν, αποτελώντας στόχο πολλές φορές για τους σκληροπυρηνικούς ομοθρήσκους τους.
Ο διευθυντής του σχολείου, οι μαθητές και οι γονείς, είναι αποφασισμένοι να σταθούν στο πλευρό της και να υποστηρίξουν την αλήθεια, όπως επισημαίνει ο δικηγόρος, Ευτύχιος Νικόπουλος.
«Καλοστημένο σκηνικό και οργανωμένη επίθεση»
Ο δικηγόρος της δασκάλας και αδερφός της, Ευτύχιος Νικόπουλος, κάνει λόγο για ένα καλοστημένο σκηνικό και μια οργανωμένη επίθεση, που στόχο έχει να δοκιμάσει την ανεκτικότητα της νέας ηγεσίας του υπουργείου Παιδείας.
«Τα συκοφαντικά και κατασκευασμένα δημοσιεύματα μερίδας του τουρκικού Τύπου δημιουργούν προβληματισμό και αγανάκτηση» δήλωνε τότε στο Εθνος ο Ευτύχιος Νικόπουλος. «Η απεικόνιση του Αλλάχ ή των προφητών είναι απαγορευμένη στη μουσουλμανική θρησκεία. Η αλήθεια αποδεικνύεται από έγγραφα, διότι, όπως είναι γνωστό, οι εργασίες που δίνονται από τον δάσκαλο για τις πρώτες τάξεις του δημοτικού είναι γραπτές και περιλαμβάνουν αντιγραφή και ορθογραφία.
Η Χαρά Νικοπούλου γνωρίζει πολύ καλά ότι δεν υπάρχουν απεικονίσεις του Αλλάχ ή των προφητών στη μουσουλμανική θρησκεία. Τα ψευδή δημοσιεύματα αποκαλύπτονται και από το γεγονός ότι σε αυτά υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, όπου εμφανίζονται διαμαρτυρόμενοι «για τις μεθόδους της δασκάλας τους» μαθητές της πέμπτης τάξης δημοτικού, ενώ η Χαρά διδάσκει στην πρώτη και δευτέρα τάξη.
Η δασκάλα του Δερείου έχει ήδη προσφύγει στη δικαιοσύνη και θα ασκήσει όλα τα νόμιμα δικαιώματά της». Η επιλογή της Χαράς Νικοπούλου να μεταδώσει στους μαθητές τις αρχές της ελεύθερης σκέψης και της ανεξιθρησκείας ενοχλεί κάποιους ακραίους μουσουλμάνους.
Κατηγορίες και στα τουρκικά ΜΜΕ
Στο site της τουρκικής εφημερίδας Millet παρουσιάζεται η Χαρά Νικοπούλου σαν μια δασκάλα που δεν γνωρίζει επαρκώς την ισλαμική θρησκεία και επιβάλλει στους μαθητές της να απεικονίσουν το πρόσωπο του Αλλάχ.
Η τουρκόφωνη εφημερίδα της Θράκης Birlik κατηγορεί την Ελληνίδα δασκάλα ότι με την «εντολή» της προκάλεσε προβληματισμό στους γονείς, αλλά και στα παιδιά, τα οποία την επόμενη μέρα πήγαν στο σχολείο? κλαίγοντας.
Εγινε δημότης στο ακριτικό χωριό
Η Χαρά Νικοπούλου μένει εδώ και τέσσερα χρόνια στο Μεγάλο Δέρειο μαζί με τον σύζυγό της. Η κατοικία τους είναι ιδιοκτησία του Δήμου Ορφέος, ενώ ανάλογες υπάρχουν σε κάθε Πομακοχώρι, προκειμένου να διαμένουν όσοι από τους εκπαιδευτικούς επιλέγουν να μην πηγαινο έρχο νται καθημερινά από τα αστικά κέντρα του νομού στα χωριά.
Η δασκάλα με τον σύζυγό της έγιναν δημότες Ορφέα μεταφέροντας και τα εκλογικά τους δικαιώματα στο χωριό, προκειμένου να εγκλιματιστούν πλήρως και να γίνουν «κομμάτι» του πληθυσμού. Παρόλο που οι συνθήκες διαβί ω σης είναι δύσκολες, επέλεξε να μείνει εκεί όπου διορίστηκε, εγκαταλείποντας τις ανέσεις των μεγάλων αστικών κέντρων, στα οποία είχε τη δυνατότητα να διαμένει.
Τάχθηκε να υπηρετήσει την ακριτική περιοχή, γιατί πιστεύει ότι είναι περισσότερο χρήσιμη στα παιδιά του Μεγάλου Δερείου της Θράκης. Φαίνεται, όμως, ότι η δασκάλα με την επιλογή της αυτή και την προσπά θεια να μεταδώσει στους μαθητές τις αρχές της ελεύθερης σκέψης, της ανεξιθρησκείας και της ισοτιμίας, που χαρακτηρίζουν την ελληνική δημοκρατία προκάλεσε όσους προσπαθούν να εκτουρκίσουν, τους Ελληνες μουσουλμάνους της Θράκης.
Η Δημοκρατία δεν αναζητά σωτήρες, αλλά πολίτες με ευθύνη!
Ηλίας Α. Λεοντάρης*
Καθώς πορευόμαστε σε μια μακρά προεκλογική περίοδο υπάρχουν ορισμένα ερωτήματα που μια κοινωνία οφείλει να θέτει στον εαυτό της, ιδιαίτερα όταν διαπιστώνει ότι οι θεσμοί της εξακολουθούν να λειτουργούν τυπικά, αλλά η εμπιστοσύνη των πολιτών προς αυτούς δοκιμάζεται καθημερινά.
Μερικά τέτοια ερωτήματα είναι και τα εξής!
Τι σημαίνει σήμερα να είσαι πολιτικός;
Ποιος είναι ο πραγματικός σκοπός της συμμετοχής κάποιου στην πολιτική ζωή;
Ποια προσόντα, ποιες αρχές και ποιες αξίες πρέπει να χαρακτηρίζουν εκείνον στον οποίο εμπιστευόμαστε την εκπροσώπησή μας στο Κοινοβούλιο;
Μεγαλώσαμε με μια αντίληψη για την πολιτική και τους πολιτικούς, σύμφωνα με την οποία η συμμετοχή στα κοινά αποτελούσε πρωτίστως πράξη προσφοράς. Ο πολιτικός αναλάμβανε δημόσια ευθύνη, υπηρετούσε την κοινωνία και την πατρίδα και αξιολογούνταν από το έργο, τη συνέπεια, την εντιμότητα και την προσωπική του στάση.
Δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις ανθρώπων που εισέρχονταν στην πολιτική με οικονομική άνεση και αποχωρούσαν χωρίς να έχουν αυξήσει την περιουσία τους. Είχαν όμως κερδίσει κάτι που δεν αποτιμάται σε χρήματα. Την εκτίμηση και τον σεβασμό της κοινωνίας.
Ασφαλώς, δεν πρέπει να εξιδανικεύουμε το παρελθόν. Η πελατειακή πολιτική, οι κομματικές εξαρτήσεις, οι προσωπικές εξυπηρετήσεις και οι πολιτικές συναλλαγές δεν αποτελούν σημερινές ανακαλύψεις. Υπήρχαν πάντα θα έλεγε κάποιος.
Εκείνο που πρέπει, όμως, να μας προβληματίζει είναι η έκταση, η κανονικοποίηση και η κοινωνική ανοχή και αποδοχή συμπεριφορών που φαίνεται να έχουν αποκτήσει πλέον χαρακτηριστικά πολιτικής κουλτούρας.
Σήμερα, η πολιτική εικόνα εμφανίζεται να απομακρύνεται όλο και περισσότερο από την αντίληψη της δημόσιας αποστολής και να προσεγγίζει μια νέα πραγματικότητα, εκείνη της μετατροπήε της πολιτικής σε επαγγελματική σταδιοδρομία, σε μηχανισμό προσωπικής ανέλιξης και σε μερικές περιπτώσεις σε μέσο διασφάλισης οικονομικών και άλλων προνομίων.
Όταν η πολιτική υπηρετεί την πολιτική επιβίωση
Παρακολουθούμε πολιτικές μετακινήσεις από κόμμα σε κόμμα, μεταβολές πολιτικών θέσεων και ιδεολογικών προσανατολισμών, συχνά χωρίς επαρκή εξήγηση προς τους πολίτες που εμπιστεύθηκαν την ψήφο τους σε συγκεκριμένα πρόσωπα.
Ασφαλώς, η πολιτική σκέψη δεν είναι στατική. Ένας άνθρωπος δικαιούται να αναθεωρήσει τις απόψεις του, να διαφωνήσει με την ηγεσία του κόμματός του ή ακόμη και να αλλάξει πολιτικό χώρο. Αυτό που οφείλει, όμως, είναι να εξηγήσει με ειλικρίνεια τους λόγους της επιλογής του και να αναλάβει την πολιτική ευθύνη απέναντι στους ψηφοφόρους του.
Το πρόβλημα δεν είναι η αλλαγή πολιτικής τοποθέτησης. Είναι η ευκολία με την οποία η πολιτική προσαρμογή εμφανίζεται να υπαγορεύεται ή και να εξυπηρετεί ανάγκες προσωπικής επιβίωσης, επανεκλογής ή διεκδίκησης μιας θέσης στην εξουσία.
Παράλληλα, παρατηρούμε την ενίσχυση της οικογενειακής διαδοχής στην πολιτική. Ονόματα και πολιτικά αξιώματα μεταφέρονται από γενιά σε γενιά, δημιουργώντας την εντύπωση ότι η πολιτική εκπροσώπηση μπορεί να αποτελεί οικογενειακή υπόθεση. Δεν επιλήψιμο ένα παιδί πολιτικού να επιλέξει να ασχοληθεί με τα κοινά.
Η πολιτική δραστηριότητα όμως δεν μπορεί να αποτελεί οικογενειακό προνόμιο, όπως δεν μπορεί να αποτελεί και λόγο αποκλεισμού κάποιου από τη δημόσια ζωή. Σ’ αυτη την περίπτωση το ερώτηματα είναι διαφορετικά!
Με ποια κριτήρια αξιολογείται ο διάδοχος;
Με βάση την προσωπική του διαδρομή, τις γνώσεις, την επαγγελματική εμπειρία, τις ικανότητες και την κοινωνική του προσφορά ή με βάση κυρίως το επώνυμο που κληρονόμησε και την πολιτική αναγνωρισιμότητα της οικογένειάς του;
Η δημοκρατία δεν απαγορεύει την οικογενειακή συνέχεια. Απαιτεί, όμως, η κάθε νέα υποψηφιότητα να κερδίζει αυτοτελώς την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Βουλευτής!!! Εκπρόσωπος του λαού ή διαχειριστής προσωπικών εξυπηρετήσεων;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής πραγματικότητας. Έχουμε διατηρήσει σε μεγάλο βαθμό την αντίληψη ότι ο βουλευτής της περιφέρειάς μας είναι ο προσωπικός μας εκπρόσωπος, ο άνθρωπος που θα λύσει το πρόβλημά μας, θα μεσολαβήσει για την υπόθεσή μας, θα τηλεφωνήσει στον υπουργό ή στον αρμόδιο υπηρεσιακό παράγοντα και θα εξασφαλίσει την ικανοποίηση του αιτήματός μας. Ο Βουλευτής είναι ο «σωτήρας» μας!
Τον συναντούμε στα καφενεία, στους γάμους, στα πανηγύρια, στις επετείους, στις κηδείες και στα μνημόσυνα. Τον βλέπουμε να φωτογραφίζεται με υπουργούς, περιφερειάρχες και δημάρχους. Τον ακούμε να ανακοινώνει ότι, ύστερα από δική του προσωπική παρέμβαση, εξασφαλίστηκε ένα ποσό 1.000 ευρώ για έναν πολιτιστικό ή χορευτικό σύλλογο ή ότι προωθήθηκε η χρηματοδότηση ενός έργου στην εκλογική του περιφέρεια.
Και εμείς αισθανόμαστε ευγνωμοσύνη γι’ αυτό που έκανε (και ανακοίνωσε στα Social Media) αλλά και δικαιωμένοι για την «επιλογή» μας! Αναρωτηθήκαμε, όμως, ποτέ αν αυτή είναι η κύρια αποστολή ενός βουλευτή;
Η Βουλή των Ελλήνων δεν είναι ένας χώρος στον οποίο οι 300 εκλεγμένοι εκπρόσωποι του λαού καλούνται πρωτίστως να διαχειρίζονται ατομικά και τοπικά αιτήματα. Είναι ο θεσμός της νομοθετικής εξουσίας. Ο Βουλευτής καλείται να συμμετέχει στη διαμόρφωση του νομοθετικού πλαισίου της χώρας, να εκπροσωπεί τους πολίτες, να ασκεί κοινοβουλευτικό έλεγχο στην κυβέρνηση και να συμβάλλει στη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας του κράτους. Αυτή είναι η θεσμική του αποστολή.
Εννοείται οτι ο βουλευτής πρέπει να γνωρίζει τα προβλήματα της εκλογικής του περιφέρειας, να μεταφέρει τις ανάγκες των πολιτών και να διεκδικεί την ισότιμη ανάπτυξή της. Άλλο, όμως, η θεσμική διεκδίκηση και άλλο η προσωπική διαμεσολάβηση για την εξυπηρέτηση επιμέρους αιτημάτων.
Κανένας πολίτης δεν πρέπει να χρειάζεται τη γνωριμία ή τη μεσολάβηση ενός βουλευτή για να απολαμβάνει ένα νόμιμο δικαίωμά του. Η ισονομία δεν μπορεί να εξαρτάται από την πρόσβαση σε ένα πολιτικό γραφείο.
Μια ακόμη απλή ερώτηση! Τι κάνει ο βουλευτής στη Βουλή;
Ας αναρωτηθούμε κάτι πολύ απλό.
Έχουμε αναζητήσει ποτέ στοιχεία για την κοινοβουλευτική δραστηριότητα του βουλευτή που ψηφίζουμε;
Γνωρίζουμε πόσο συχνά συμμετέχει στις εργασίες της Βουλής και των κοινοβουλευτικών επιτροπών;
Σε ποια νομοσχέδια έχει τοποθετηθεί;
Πόσες φορές έχει αναλάβει εισηγητικό ρόλο;
Ποιες ερωτήσεις έχει καταθέσει;
Ποια ζητήματα έχει αναδείξει;
Πώς έχει τοποθετηθεί σε κρίσιμες νομοθετικές πρωτοβουλίες;
Εκείνο όμως που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι τι έχει ψηφίσει κάθε φορά και γιατί;
Δεν υποστηρίζω ότι η αξία ενός βουλευτή μετριέται αποκλειστικά από τον αριθμό των ομιλιών του ή από τον χρόνο που καταλαμβάνει στο βήμα της Βουλής. Η κοινοβουλευτική εργασία περιλαμβάνει και σημαντική δραστηριότητα που δεν είναι πάντοτε ορατή στην τηλεοπτική εικόνα.
Ωστόσο, η παρουσία, η συμμετοχή, η προετοιμασία, η τεκμηρίωση των θέσεων και η συνέπεια στις κοινοβουλευτικές υποχρεώσεις αποτελούν στοιχεία που μπορούν και πρέπει να αξιολογούνται.
Έχει ιδιαίτερη σημασία να γνωρίζουμε αν ο εκπρόσωπός μας μελετά τα νομοσχέδια, αν συμμετέχει ουσιαστικά στη διαμόρφωσή τους και αν ασκεί πραγματικό έλεγχο στην εκτελεστική εξουσία.
Η εικόνα που επικρατεί είναι ότι η παρουσία του περιορίζεται όταν το απαιτεί η κομματική πειθαρχία, μετατρέποντας την κοινοβουλευτική του ιδιότητα σε έναν αριθμό που προστίθεται στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία ή μειοψηφία. Η κομματική πειθαρχία αποτελεί στοιχείο της κοινοβουλευτικής λειτουργίας. Δεν μπορεί, όμως, να καταργεί τη συνείδηση, την κρίση και την προσωπική ευθύνη του εκλεγμένου εκπροσώπου. Ο βουλευτής δεν εκλέγεται για να απενεργοποιήσει τη σκέψη του. Εκλέγεται για να τη θέσει στην υπηρεσία του δημόσιου συμφέροντος.
Ο υπουργός και η αντίληψη του καθήκοντος
Ένα ακόμη ζήτημα που αξίζει να μας απασχολήσει είναι η αντίληψη με την οποία ορισμένοι υπουργοί παρουσιάζουν τον απολογισμό της θητείας τους.
Ιδιαίτερα όταν πλησιάζει η ώρα της αποχώρησης από το υπουργικό αξίωμα ή της διεκδίκησης της επανεκλογής τους, ακούμε συχνά έναν κατάλογο έργων που προωθήθηκαν στην εκλογική τους περιφέρεια.
Έργα υποδομών, χρηματοδοτήσεις, παρεμβάσεις, προγράμματα και εγκρίσεις παρουσιάζονται ως προσωπικές επιτυχίες, ως αποτέλεσμα της δικής τους πολιτικής παρέμβασης.
Και εύλογα διερωτάται πολίτης. Κύριε υπουργέ, είστε υπουργός της Ελλάδας ή της εκλογικής σας περιφέρειας;
Γιατί θεωρείτε ότι ο ρόλος σας εξαντλείται στα έργα που υλοποιήθηκαν στην εκλογική σας περιφέρεια;
Οφείλετε να υπηρετείτε το σύνολο της επικράτειας και όλους τους πολίτες, ανεξάρτητα από την εκλογική τους περιφέρεια ή όχι;
Θα ήταν περισσότερο ενδιαφέρον να ακούμε από κάθε υπουργό έναν διαφορετικό απολογισμό! Τα δέκα έργα που προώθησε σε κάθε νομό της χώρας, ανάλογα βεβαίως με τις αρμοδιότητες και το αντικείμενο του υπουργείου του και όχι τα τα δέκα έργα που προώθησε στην περιφέρειά του. Και επιπλέον,
Ποια προβλήματα αντιμετώπισε;
Ποιες περιφέρειες ενίσχυσε;
Ποιες ανισότητες περιόρισε;
Ποιες πολιτικές εφαρμόστηκαν με εθνικά και όχι με εκλογικά κριτήρια;
Ο υπουργός δεν είναι εκπρόσωπος μιας περιφέρειας. Είναι μέλος της κυβέρνησης και έχει ευθύνη για τη χώρα. Η ισόρροπη ανάπτυξη δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο προσωπικής πολιτικής διαπραγμάτευσης ούτε προεκλογικό αντάλλαγμα.
Το «Πόθεν Έσχες» των πολιτικών μας! Γνωρίζουμε πραγματικά το «πόθεν»;
Ένα ακόμη ζήτημα που συνδέεται άμεσα με την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους πολιτικούς έιναι και ο θεσμός ή η δήλωση του «Πόθεν Έσχες».
Πρόκειται για έναν θεσμό που αποσκοπεί στη διαφάνεια, στην πρόληψη της διαφθοράς και στον έλεγχο της περιουσιακής κατάστασης όσων ασκούν δημόσια εξουσία.
Ωστόσο, ο τίτλος του θεσμού δημιουργεί μια εύλογη προσδοκία. Ήτοι, να γνωρίζουμε όχι μόνο τι περιουσία διαθέτει ένας πολιτικός, αλλά και από πού προέρχεται αυτή.
Στην κοινή αντίληψη των πολιτών, αυτό που κυρίως βλέπουμε είναι το «Έσχες». Ακίνητα, καταθέσεις, συμμετοχές, εισοδήματα και λοιπά περιουσιακά στοιχεία. Το κρίσιμο ερώτημα όμως παραμένει και είναι το «Πόθεν;».
Πώς αποκτήθηκαν αυτά τα περιουσιακά στοιχεία;
Πώς δικαιολογούνται οι μεταβολές της περιουσιακής κατάστασης;
Υπάρχει ουσιαστικός έλεγχος της προέλευσης των εισοδημάτων και της νομιμότητας των αποκτήσεων;
Δεν ισχυρίζομαι οτι η αύξηση της περιουσίας ενός πολιτικού αποτελεί από μόνη της ένδειξη παρανομίας. Ο έλεγχος όμως πρέπει να είναι πραγματικός, τεκμηριωμένος και αποτελεσματικός, με σεβασμό στη νομιμότητα και στα δικαιώματα όλων.
Η διαφάνεια δεν μπορεί να εξαντλείται στη δημοσιοποίηση αριθμών. Πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστικό έλεγχο και σαφείς απαντήσεις.
Η ευθύνη του ψηφοφόρου! Συμμετοχή και συνειδητή επιλογή
Μέχρι εδώ, θα μπορούσε κάποιος να θεωρήσει ότι το πρόβλημα αφορά αποκλειστικά το πολιτικό προσωπικό. Δεν είναι όμως έτσι.
Θα ήταν εύκολο να αποδώσουμε όλες τις ευθύνες στους πολιτικούς και να απαλλάξουμε τον εαυτό μας από κάθε συμμετοχή στη διαμόρφωση αυτής της πραγματικότητας.
Αλλά η δημοκρατία δεν λειτουργεί χωρίς τους πολίτες της. Και η ποιότητα της πολιτικής εκπροσώπησης δεν είναι άσχετη με τα κριτήρια βάσει των οποίων επιλέγουμε και τελικά εκλέγουμε τους εκπροσώπους μας.
Η ευθύνη του ψηφοφόρου έχει δύο εξίσου σημαντικές και αδιαχώριστες διαστάσεις, τη συμμετοχή και την επιλογή.
Η συμμετοχή
Η αποχή από τις εκλογές είναι πράξη αδιαφορίας με συνέπειες. Δεν αποτελεί ουδέτερη στάση ούτε μπορεί να θεωρηθεί αυτομάτως διαμαρτυρία προς το πολιτικό σύστημα.
Όταν ο πολίτης απέχει, παραιτείται οικειοθελώς από τη δυνατότητα να επηρεάσει το αποτέλεσμα. Αφήνει σε άλλους την απόφαση για το ποιοι θα τον εκπροσωπήσουν, ποιοι θα νομοθετήσουν για λογαριασμό του και ποιοι θα διαχειριστούν τις τύχες της χώρας.
Ασφαλώς, η συμμετοχή στις εκλογές δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι κάποιος πρέπει να επιλέξει έναν υποψήφιο που δεν τον εκφράζει. Σημαίνει, όμως, ότι δεν εγκαταλείπει το δικαίωμά του να συμμετέχει στη διαμόρφωση της συλλογικής απόφασης.
Η ψήφος είναι δικαίωμα, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί και ευθύνη.
Η επιλογή-εκλογή.
Δεν αρκεί να συμμετέχουμε. Πρέπει να γνωρίζουμε και ποιον επιλέγουμε. Εμείς τους εκλέγουμε. Εμείς τους αναδεικνύουμε. Εμείς, τελικά, ανανεώνουμε ή τερματίζουμε την πολιτική τους διαδρομή. Και εδώ βρίσκεται η δική μας μεγάλη αντίφαση.
Ενώ διαμαρτυρόμαστε για το πολιτικό σύστημα, εξακολουθούμε συχνά να αξιολογούμε τους υποψήφιους βουλευτές με κριτήρια που ελάχιστη σχέση έχουν με την πραγματική αποστολή τους.Επικρατεί η τάση του….
Ποιος μας γνωρίζει προσωπικά;
Ποιος μας χαιρέτησε;
Ποιος ήρθε στον γάμο του παιδιού μας;
Ποιος παρευρέθηκε στην εκδήλωση του συλλόγου μας;
Ποιος τηλεφώνησε στον υπουργό για να εξασφαλίσει μια μικρή χρηματοδότηση για τον τόπο μας; Και τελικά,
ποιος θα μας εξυπηρετήσει;
Δεν αναζητούμε εκείνον με τις περισσότερες γνώσεις, που διαθέτει την απαιτούμενη επαγγελματική και κοινωνική διαδρομή, που έχει αποδείξει την ικανότητά του να αναλαμβάνει ευθύνες και μπορεί να εκπροσωπήσει με επάρκεια τα συμφέροντα της χώρας.
Αντί να αναζητούμε τον καλύτερο εκπρόσωπο, αναζητούμε συχνά τον καλύτερο προσωπικό μας διαμεσολαβητή.
Και αυτό είναι ένα λάθος που δεν αφορά τους πολιτικούς. Αφορά εμάς, τους εκλογείς, τους ψηφοφόρους.
Με ποια κριτήρια πρέπει να επιλέγουμε τον εκπρόσωπό μας;
Πριν αποφασίσουμε ποιον θα ψηφίσουμε, οφείλουμε να αναζητούμε απαντήσεις σε ορισμένα απλά, αλλά ουσιαστικά ερωτήματα.
1. Ποια είναι η προσωπική του διαδρομή;
Τι έχει κάνει στην προσωπική, οικογενειακή και κοινωνική του ζωή;
Πώς συμπεριφέρθηκε στις ευθύνες που ανέλαβε; αν ανέλαβε!
Ποιες αρχές και αξίες αποδεικνύουν τη συνέπεια του χαρακτήρα του;
2. Ποια είναι η επαγγελματική του πορεία;
Ποιες γνώσεις διαθέτει;
Ποια επαγγελματική εμπειρία έχει αποκτήσει;
Έχει διοικήσει ανθρώπους και οργανισμούς;
Έχει αναλάβει δύσκολες αποφάσεις;
Έχει αποδείξει ότι μπορεί να παράγει έργο και να αναλαμβάνει την ευθύνη των αποτελεσμάτων του;
Δεν είναι απαραίτητο ένας βουλευτής να έχει την ίδια επαγγελματική αφετηρία ή το ίδιο επιστημονικό υπόβαθρο με κάποιον άλλο. Είναι όμως απαραίτητο να διαθέτει επάρκεια, κρίση, υπευθυνότητα και διάθεση ουσιαστικής συμμετοχής. Δε συγκρίνουμε, κρίνουμε!
3. Ποια είναι η κοινοβουλευτική του δραστηριότητα;
Πόσο συμμετείχε στις εργασίες της Βουλής;
Ποια νομοσχέδια υποστήριξε ή αμφισβήτησε;
Ποιες κοινοβουλευτικές πρωτοβουλίες ανέλαβε;
Ποιες ερωτήσεις κατέθεσε;
Πώς άσκησε τον έλεγχο στην κυβέρνηση;
4. Πώς ψήφισε σε κρίσιμα ζητήματα;
Ακολούθησε την κομματική γραμμή χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση ή δικαιολόγησε τον εαυτό του και τη στάση του με βάση την προσωπική του πολιτική κρίση και το δημόσιο συμφέρον;
Δεν θέλουμε ένα βουλευτή που διαφωνεί διαρκώς με το κόμμα του. Ζητούμε από τον κάθε βουλευτή να έχει άποψη, να την τεκμηριώνει και να μην εγκαταλείπει την προσωπική του ευθύνη πίσω από την κομματική πειθαρχία.
5. Τι υποσχέθηκε και τι πραγματοποίησε;
Ποιές δεσμεύσεις ανέλαβε;
Ποιές υλοποίησε;
Πώς αντιμετώπισε τις υποχρεώσεις του απέναντι στους πολίτες;
Είχε συνέπεια λόγων και έργων;
6. Ποια είναι η σχέση του με την εξουσία και το προσωπικό όφελος;
Αντιμετωπίζει την πολιτική ως δημόσια αποστολή ή ως επαγγελματική εξασφάλιση;
Πώς διαχειρίζεται τα προνόμια και τις υποχρεώσεις του αξιώματός του;
Υπάρχει διαφάνεια και λογοδοσία;
Αυτά είναι μερικά από τα κριτήρια που θα έπρεπε να μας απασχολούν πολύ περισσότερο από την προσωπική οικειότητα, την αναγνωρισιμότητα και την ικανότητα ενός υποψηφίου να εξασφαλίζει μικρές ή μεγάλες εξυπηρετήσεις.
Είναι εύκολο να αναζητήσει κανείς αυτές τις πληροφορίες. Τα κοινοβουλευτικά πρακτικά, οι ονομαστικές ψηφοφορίες, οι κοινοβουλευτικές ερωτήσεις, οι δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης και οι δημόσιες πολιτικές δεσμεύσεις αποτελούν διαθέσιμα στοιχεία, τα οποία μπορούμε να αναζητήσουμε και να αξιολογήσουμε.
Δεν χρειάζεται να είμαστε ειδικοί στην πολιτική επιστήμη για να κρίνουμε έναν υποψήφιο. Χρειάζεται να ενδιαφερθούμε ουσιαστικά για το ποιος θα μας εκπροσωπήσει.
Υπάρχει μια αγγλική διατύπωση που αποδίδει, κατά τη γνώμη μου, με εξαιρετική σαφήνεια την αντίληψη που θα έπρεπε να διέπει την εκλογική μας συμπεριφορά.
«I choose my representative by his record». Επιλέγω τον εκπρόσωπό μου με βάση το ιστορικό του, τη διαδρομή του, τις πράξεις του και τα αποτελέσματά του.
Όχι με βάση το επώνυμό του. Όχι με βάση τις υποσχέσεις του. Όχι με βάση την προσωπική εξυπηρέτηση που μου προσέφερε. Όχι επειδή ανήκει στο κόμμα που παραδοσιακά ψηφίζει η οικογένειά μου. Αλλά με βάση αυτό που έχει αποδείξει ότι μπορεί να κάνει. Αυτός ο τρόπος επιλογής απαιτεί μια διαφορετική πολιτική κουλτούρα. Μια κουλτούρα στην οποία ο ψηφοφόρος δεν αντιμετωπίζει την ψήφο του ως προσωπική υποχρέωση ή ως αντάλλαγμα, αλλά ως πράξη ευθύνης απέναντι στην κοινωνία και στην πατρίδα.
Η πολιτική χρειάζεται ξανά περιεχόμενο και η δημοκρατία ενεργούς πολίτες
Δεν υποστηρίζω ότι όλοι οι πολιτικοί είναι ίδιοι. Θα ήταν άδικο και επικίνδυνο να ισοπεδώσουμε ανθρώπους που υπηρετούν με συνέπεια, εντιμότητα και πραγματική διάθεση προσφοράς.
Υπάρχουν πολιτικοί που διαθέτουν ικανότητες, αρχές και προσωπική αξιοπρέπεια. Υπάρχουν άνθρωποι που εισέρχονται στην πολιτική με διάθεση να προσφέρουν και όχι να εξυπηρετηθούν. Αυτούς οφείλουμε να αναζητούμε, να αναδεικνύουμε και να στηρίζουμε.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να απαξιώσουμε την πολιτική. Είναι να αποκαταστήσουμε την αξία της.
Ως πολίτες δεν πρέπει να απομακρυνθούμε από τους πολιτικούς αλλά να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας πάνω σε διαφορετική βάση. Δηλαδή, τη θεσμική εκπροσώπηση, τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την αμοιβαία εμπιστοσύνη.
Δεν απαιτώ από τον βουλευτή μου προσωπική εξυπηρέτηση. Απαιτώ να συνδράμει, με το ρόλο του, τη λειτουργία ενός κράτους στο οποίο δεν θα χρειαζόμαστε προσωπικές εξυπηρετήσεις και πολιτικούς «σωτήρες».
Η δημοκρατία δε χρειάζεται σωτήρες. Έχει θεσμούς, κανόνες, δικαιώματα, υποχρεώσεις και πολίτες που οφείλουν να συμμετέχουν ενεργά στη λειτουργία της.
Η ψήφος μας δεν είναι ένα προσωπικό δώρο προς τον υποψήφιο. Είναι μια προσωρινή εντολή εκπροσώπησης, η οποία συνοδεύεται από απαιτήσεις, έλεγχο και λογοδοσία.
Και αυτή η εντολή πρέπει να ανανεώνεται μόνο όταν ο εκπρόσωπός μας έχει αποδείξει ότι την αξίζει.
Ίσως, πριν αναζητήσουμε τα λάθη των πολιτικών μας, θάπρεπε να αναρωτηθούμε τι κάνουμε εμείς λάθος όταν τους επιλέγουμε.
Γιατί η ποιότητα της πολιτικής εκπροσώπησης δεν είναι αποκλειστική ευθύνη εκείνων που εκλέγονται. Είναι και ευθύνη εκείνων που τους εκλέγουν.
Και αν θέλουμε μια καλύτερη Βουλή, μια αποτελεσματικότερη κυβέρνηση και μια πολιτική που θα υπηρετεί πραγματικά το δημόσιο συμφέρον, πρέπει να αρχίσουμε από την κάλπη.
Να ενημερωνόμαστε. Να συμμετέχουμε. Να αξιολογούμε. Να επιλέγουμε με κριτήρια. Να απαιτούμε λογοδοσία.
Να σταματήσουμε να ψηφίζουμε εκείνον που μας εξυπηρετεί και να αρχίσουμε να επιλέγουμε εκείνον που μπορεί να μας εκπροσωπήσει και τούτο διότι δεν είναι μόνο οι πολιτικοί που διαμορφώνουν την ποιότητα της δημοκρατίας μας. Είναι και οι πολίτες που τους επιλέγουν.
Στον Αβραάμ Λίνκολν αποδίδεται η ιστορική διατύπωση: «The ballot is stronger than the bullet». «Η ψήφος είναι ισχυρότερη από τη σφαίρα». Ο Λίνκολν χρησιμοποίησε πράγματι επανειλημμένα την αντιπαραβολή της ψήφου με τη σφαίρα, υπερασπιζόμενος την εκλογική και συνταγματική διαδικασία ως ειρηνική οδό επίλυσης των πολιτικών διαφορών.
Και ίσως σήμερα, περισσότερο από ποτέ, οφείλουμε να θυμόμαστε ότι η δύναμη της ψήφου δεν περιορίζεται στην επιλογή εκείνων που θα κυβερνήσουν τη χώρα για τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Επεκτείνεται πολύ πέρα από αυτά. Γιατί με την ψήφο μας δεν επιλέγουμε μόνο το πολιτικό παρόν. Συνδιαμορφώνουμε το μέλλον που θα παραδώσουμε στα παιδιά και στις επόμενες γενιές.
Η ψήφος μπορεί να γίνει η ισχυρότερη εγγύηση για το μέλλον τους. Μπορεί, όμως, αν χρησιμοποιηθεί χωρίς κρίση, γνώση και ευθύνη, να υπονομεύσει τις προοπτικές τους. Αυτή, δυστυχώς, δε μπορούμε να μεταφέρουμε στους άλλους.