Ο Δομοκός μετατρέπεται σταδιακά σε έναν από τους μεγαλύτερους ενεργειακούς κόμβους της χώρας, με φωτοβολταϊκά έργα που θα ξεπεράσουν συνολικά τα 2 GW μέχρι το 2027.
Τίποτα από όσα έχουν αδειοδοτηθεί εκεί δεν παραβιάζει κάποιον νόμο. Το ερώτημα που μένει είναι διαφορετικό: είναι αυτή η κλίμακα ανάπτυξης βιώσιμη, για το τοπίο, για το δίκτυο, και κυρίως για τη γεωργία που κάποτε έτρεφε την περιοχή;
Γιατί έγινε όλο αυτό στον Δομοκό
Ο Δομοκός δεν είναι τυχαία στο επίκεντρο. Η ηλιοφάνεια, οι μεγάλες διαθέσιμες εκτάσεις με χαμηλό κόστος απόκτησης και οι ήδη υπάρχουσες υποδομές ηλεκτρικής ενέργειας τον έκαναν ιδανικό στόχο για επενδυτές ΑΠΕ. Μαζί με τον γειτονικό Δήμο Φαρσάλων, συγκεντρώνει από τις μεγαλύτερες πυκνότητες αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στη χώρα. Στην περιοχή δεν υπάρχει σχεδόν καμία βιομηχανική δραστηριότητα που να δικαιολογεί τόση παραγωγή ρεύματος επιτόπου, το ρεύμα παράγεται εκεί για να μεταφερθεί αλλού.
Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ενέκρινε πρόσφατα την άδεια εγκατάστασης για φωτοβολταϊκό σταθμό ισχύος 251,9 MW στη θέση «Λόγγος» του Δήμου Δομοκού. Το έργο εντάσσεται στο επενδυτικό σχέδιο «Φαέθων», συνολικού προϋπολογισμού 490,5 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο έχει υπαχθεί στο καθεστώς των Στρατηγικών Επενδύσεων.
Ο σταθμός θα διαθέτει 475.272 μονοκρυσταλλικά πλαίσια της Jinko και θα ενσωματώνει σύστημα θερμικής αποθήκευσης με τηγμένο άλας αντί για μπαταρίες λιθίου: δύο δεξαμενές συνολικού όγκου 1.500 κυβικών μέτρων, θερμαντήρες που ανεβάζουν τη θερμοκρασία του άλατος έως τους 550°C, και ατμοστρόβιλο 11 MW που μετατρέπει την αποθηκευμένη θερμότητα ξανά σε ρεύμα όταν χρειάζεται. Η εγκατεστημένη θερμική χωρητικότητα φτάνει τα 250 MWh, με ωφέλιμη απόδοση 90 MWh.
Το έργο αναπτύσσεται από κοινοπραξία στην οποία συμμετέχουν ο Όμιλος Τσάκου μέσω της «Ενέργεια Υπερίωνας», η γερμανική Altus και η Metlen, η οποία απέκτησε το 40% της εταιρείας ειδικού σκοπού και ανέλαβε την κατασκευή και την εμπορική διαχείριση. Το «Φαέθων», μαζί με την αντίστοιχη επένδυση «Σέλι», έχει λάβει έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για κρατική ενίσχυση συνολικού ύψους 1 δισεκατομμυρίου ευρώ.
Δεν είναι το μόνο μεγάλο έργο στην περιοχή. Πάρκα άνω των 250 MWp βρίσκονται σε εξέλιξη ή σε φάση αδειοδότησης σε θέσεις όπως «Γερακλί» και «Βούζι», ενώ ένα ακόμη έργο 333 MWp έχει ήδη λάβει άδεια παραγωγής. Μόνο τα μεγαλύτερα από αυτά τα έργα προσθέτουν πάνω από 1,6 GWp, με δεκάδες μικρότερα να ακολουθούν.
Το νέο νομοθετικό πλαίσιο, και γιατί δεν αγγίζει τον Δομοκό
Μέχρι και χθες, δεν υπήρχε στην ελληνική νομοθεσία κανένα θεσμοθετημένο ανώτατο ποσοστό κάλυψης γης από φωτοβολταϊκά ανά περιοχή. Το προηγούμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ χρονολογούνταν από το 2008 και δεν προέβλεπε τέτοιο όριο.
Αυτό σημαίνει ότι όλα τα έργα που αδειοδοτήθηκαν στον Δομοκό τα τελευταία χρόνια, όσο μεγάλη κι αν είναι η συνολική τους έκταση, ακολούθησαν την υπάρχουσα διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης χωρίς να παραβιάζουν κάποιο συγκεκριμένο ποσοστό, γιατί κανένα τέτοιο ποσοστό δεν υπήρχε.
Αυτό το κενό επιχείρησαν να το εκμεταλλευτούν νομικά όσοι αντιδρούν, στηριζόμενοι σε άλλα επιχειρήματα: στοιχεία κορεσμού δικτύου από ΔΕΔΔΗΕ και ΑΔΜΗΕ, ιδιοκτησιακές διαφορές, περιβαλλοντικές παραμέτρους συγκεκριμένων θέσεων.
Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η υπόθεση της Μακρυρράχης, όπου κάτοικοι και ο τοπικός Συνεταιρισμός προσέφυγαν στη δικαιοσύνη ενάντια σε φωτοβολταϊκό πάρκο 106,92 MW σε έκταση 1.600 στρεμμάτων, μόλις 600 μέτρα από τα τελευταία σπίτια του οικισμού, επικαλούμενοι κυρίως ζητήματα ιδιοκτησίας της γης και περιβαλλοντικές παραλείψεις, όχι παραβίαση κάποιου ορίου κάλυψης.
Το καλοκαίρι του 2025 δικαιώθηκαν προσωρινά σε ασφαλιστικά μέτρα, δείχνοντας ότι υπήρχαν πραγματικές διαδικαστικές παρατυπίες σε συγκεκριμένα έργα, όχι όμως ότι η συνολική έκταση των φωτοβολταϊκών στον Δομοκό παρανομούσε καθαυτή.
Το πλαίσιο που θα βοηθούσε ήρθε αργά
Μέσα στον Αύγουστο του 2026, τέθηκε επιτέλους σε ισχύ το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το πρώτο που επικαιροποιεί το πλαίσιο του 2008. Θεσπίζει, για πρώτη φορά, ανώτατο όριο κάλυψης γης από νέα φωτοβολταϊκά στο 1,5% της έκτασης ανά Περιφερειακή Ενότητα. Αν είχε ισχύσει νωρίτερα, θα μπορούσε ενδεχομένως να είχε φρενάρει τη συγκέντρωση έργων γύρω από τον Δομοκό.
Ήρθε όμως πολύ αργά για να έχει τέτοια επίδραση. Ο νέος περιορισμός αφορά αποκλειστικά έργα που δεν έχουν ήδη περιβαλλοντική αδειοδότηση. Όσα λειτουργούν ήδη ή έχουν λάβει άδεια ή έγκριση τυπικής πληρότητας πριν τη δημοσίευσή του, όπως το «Φαέθων» και τα υπόλοιπα μεγάλα έργα του Δομοκού, συνεχίζουν να διέπονται από το παλιό, χωρίς όριο, καθεστώς.
Η ίδια η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας είχε επιχειρήσει να αλλάξει αυτό ακριβώς το σημείο: στις 18 Ιουνίου 2026, το Περιφερειακό Συμβούλιο γνωμοδότησε σχεδόν ομόφωνα αρνητικά επί του τότε σχεδίου, ζητώντας να αναγνωριστεί η Στερεά ως «υπερκορεσμένη» και να συνυπολογιστούν στο 1,5% και οι ήδη εγκατεστημένες μονάδες, όχι μόνο οι νέες. Στη συνεδρίαση εκείνη μίλησε και εκπρόσωπος του Συντονιστικού Μακρυρράχης Δομοκού. Το αίτημα αυτό δεν υιοθετήθηκε στην τελική μορφή του πλαισίου. Το ΥΠΕΝ προχώρησε με μια ρύθμιση που αφήνει ανέγγιχτο ακριβώς το πρόβλημα που περιέγραφε η Περιφέρεια.
Πόσο μεγάλη είναι στην πραγματικότητα η κάλυψη;
Κανείς δεν δημοσιεύει επίσημα τι ποσοστό της γης του Δομοκού καλύπτεται σήμερα από φωτοβολταϊκά. Ούτε ο ΔΕΔΔΗΕ ούτε ο ΑΔΜΗΕ δίνουν συγκεντρωτικά στοιχεία κάλυψης ανά δήμο, παρότι θα έπρεπε, κάτι που είναι άλλωστε και μέρος της καταγγελίας των κατοίκων.
Μπορούμε όμως να κάνουμε έναν χοντρικό υπολογισμό.
Ο Δήμος Δομοκού έχει συνολική έκταση 694.970 στρεμμάτων. Τα ήδη αδειοδοτημένα μεγάλα έργα της περιοχής αθροίζουν πάνω από 1,6 GWp, με στόχο να φτάσουν τα 2 GW μέχρι το 2027. Με τυπική αναλογία περίπου 15 έως 20 στρεμμάτων ανά MW για επίγεια φωτοβολταϊκά, αυτό μεταφράζεται σε περίπου 24.000 έως 40.000 στρέμματα καλυμμένης γης.
Αν το μεγαλύτερο μέρος αυτής της έκτασης βρίσκεται, όπως φαίνεται, μέσα στα όρια του ίδιου του δήμου, το πραγματικό ποσοστό κάλυψης διαμορφώνεται περίπου στο 3,5% έως 6% της συνολικής έκτασής του.
Αυτό είναι δύο έως τέσσερις φορές πάνω από το νέο εθνικό όριο του 1,5%, το οποίο όμως, όπως είδαμε, υπολογίζεται σε επίπεδο ολόκληρης της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας και όχι δήμου. Σε επίπεδο Π.Ε., η ίδια έκταση φαίνεται αμελητέα, κάτω από το 1%. Αυτό είναι το «κόλπο της κλίμακας» του οριζόντιου ποσοστού: όσο πιο μεγάλη η γεωγραφική μονάδα μέτρησης, τόσο πιο αόρατη γίνεται μια πραγματική τοπική συγκέντρωση.
Και η γεωργία;
Το ερώτημα που απομένει δεν είναι νομικό, είναι υπαρξιακό για την ίδια την περιοχή. Η αγροτική παραγωγή αντιπροσωπεύει σήμερα μόλις το 3,5% του ελληνικού ΑΕΠ, με πτωτική πορεία, και τα εθνικά διατροφικά αποθέματα σε ενδεχόμενη κρίση εκτιμώνται σε μόλις 13 ημέρες.
Στον Δομοκό, χωράφια όπου φύτρωναν σιτηρά, όσπρια και οπωροκηπευτικά αντικαθίστανται σταδιακά από πάνελ. Η περιοχή επλήγη σοβαρά και από την κακοκαιρία «Daniel», με καταστροφές σε καλλιέργειες και κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις που σε πολλές περιπτώσεις δεν αποζημιώθηκαν πλήρως, αφήνοντας αγρότες και κτηνοτρόφους οικονομικά εκτεθειμένους.
Σε αυτό το κλίμα, η παραχώρηση γης σε εταιρείες φωτοβολταϊκών παρουσιάστηκε σε πολλούς ως μονόδρομος εξόδου από χρέη σε τράπεζες, εφορία και ασφαλιστικά ταμεία, όχι πάντα ως ελεύθερη επιλογή.
Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι αν κάποιος παρέβη τον νόμο. Είναι αν μια περιοχή μπορεί να αντέξει να χάσει τόση καλλιεργήσιμη γη και τόσους ανθρώπους από τον πρωτογενή τομέα, την ώρα που η ίδια η χώρα μετράει τα διατροφικά της αποθέματα σε ημέρες, και αν η «ανάπτυξη» που υπόσχονται οι επενδύσεις αυτές θα αντισταθμίσει ποτέ αυτό που χάνεται.
πηγή:lamiareport.gr
