TheGlobalChief, Edge Narrator και και The Ren Way
Οι αίθουσες χορού είναι και πάλι γεμάτες. Στο Ριάντ, το Άμπου Ντάμπι και τη Ντόχα, οι υπουργοί και οι διευθυντές κρατικών επενδυτικών ταμείων συγκεντρώνονται κάτω από κρυστάλλινους πολυελαίους για να συζητήσουν αυτό που κατ' ευφημισμό αποκαλούν «περιφερειακά πλαίσια σταθερότητας». Ο κλιματισμός βουίζει σε αρκτική ένταση ενώ έξω η θερμοκρασία ξεπερνά τους σαράντα βαθμούς. Στο εσωτερικό, άνδρες με κοστούμια κατά παραγγελία και παραδοσιακές ενδυμασίες διαπραγματεύονται το μέλλον μιας περιοχής που έχει γνωρίσει ελάχιστη σταθερότητα στη ζωντανή μνήμη. Στην Ουάσιγκτον, μια γνωστή ομάδα γερουσιαστών, αμυντικών εργολάβων και υποτρόφων δεξαμενών σκέψης ανακοινώνει «ιστορικές ανακαλύψεις» και «μονοπάτια προς την ειρήνη». Η γλώσσα είναι καθησυχαστική, σχεδόν υπνωτική, σχεδιασμένη να νανουρίζει παρά να φωτίζει.
Αυτό που κανείς δεν λέει δυνατά, τουλάχιστον όχι σε επίσημες απομαγνητοφωνήσεις ή συνεντεύξεις Τύπου, είναι ότι η γεωπολιτική αρχιτεκτονική της Μέσης Ανατολής αναδιαρθρώνεται αθόρυβα όχι επειδή η συνείδηση αφυπνίστηκε τελικά στις αυτοκρατορικές πρωτεύουσες, αλλά επειδή ο ισολογισμός δεν κλείνει πλέον. Οι αριθμοί απλά δεν αθροίζονται πια. Τα χρέη είναι πολύ υψηλά, το κόστος πολύ ορατό, οι αποδόσεις πολύ αβέβαιες. Αυτό που βλέπει ο κόσμος δεν είναι μια ηθική αφύπνιση αλλά ένας αποκλεισμός. Η ανάκτηση μιας περιοχής από πιστωτές που κάποτε ήταν πελάτες. Η αθόρυβη διάθεση ενός περιουσιακού στοιχείου, του Ισραήλ, που έχει γίνει τοξικό σε κάθε βιβλίο που έχει σημασία για τους ανθρώπους που πραγματικά διακινούν κεφάλαια σε όλο τον κόσμο.
Αυτή δεν είναι μια ιστορία που κάποιος στην εξουσία θέλει ιδιαίτερα να ειπωθεί. Κόβει πολύ κοντά στο κόκκαλο, εκθέτει πάρα πολλά βολικά ψέματα, εμπλέκει πάρα πολλούς αξιοσέβαστους θεσμούς. Αλλά οι αριθμοί, τα spreads των ομολόγων, η φυγή κεφαλαίων, οι υποβαθμίσεις από τους οίκους αξιολόγησης και οι συμφωνίες τρισεκατομμυρίων δολαρίων που υπογράφονται σε παλάτια της ερήμου υποδηλώνουν ότι είναι η ιστορία που γράφεται παρ' όλα αυτά, είτε επιλέξουμε να τη διαβάσουμε είτε όχι.
Για οκτώ δεκαετίες, το Ισραήλ λειτούργησε ως στρατιωτική βάση μεταμφιεσμένη σε δημοκρατία, η άγκυρα ενός μοντέλου ασφαλείας που η Ουάσιγκτον σχεδιάστηκε όχι για να φέρει ειρήνη αλλά για να εξασφαλίσει διαρκή μόχλευση στην πιο πλούσια σε ενέργεια περιοχή του κόσμου. Η φόρμουλα ήταν κομψή στη βιαιότητά της: αποσταθεροποιεί, διαιρεί, κυριαρχεί, εξάγει. Κρατήστε την περιοχή κατακερματισμένη κατά μήκος θρησκευτικών και εθνικών γραμμών, βεβαιωθείτε ότι καμία αραβική δύναμη δεν θα μπορούσε ποτέ να εδραιώσει αρκετή δύναμη για να αμφισβητήσει τα δυτικά συμφέροντα και διατηρήστε μια προωθημένη φρουρά που θα μπορούσε να προβάλει συντριπτική δύναμη, παρέχοντας παράλληλα στην Ουάσιγκτον εύλογη δυνατότητα άρνησης για ενέργειες που καμία δημοκρατία δεν θα ενέκρινε ανοιχτά.
Η συμφωνία ήταν κερδοφόρα για όλα τα μέρη στο κέντρο. Οι Αμερικανοί αμυντικοί εργολάβοι πούλησαν οπλικά συστήματα σε όλες τις πλευρές, παίζοντας και τα δύο άκρα ενάντια σε μια προσοδοφόρα μέση. Οι ισραηλινές εταιρείες πληροφοριών και τεχνολογίας έγιναν απαραίτητοι εταίροι στις μοναρχίες του Κόλπου που χρειάζονταν εργαλεία επιτήρησης, δυνατότητες στον κυβερνοχώρο και συστήματα ασφάλειας των συνόρων για τη διαχείριση εσωτερικών διαφωνιών και εξωτερικών απειλών. Το πετρέλαιο έρεε προς τα δυτικά σε δολάρια και το σύστημα ανακύκλωσης πετροδολαρίων, η οικονομική αρχιτεκτονική που γεννήθηκε στα γεμάτα καπνό δωμάτια της δεκαετίας του 1970, κράτησε την αμερικανική μηχανή χρέους να λειτουργεί ομαλά για μισό αιώνα. Η Παλαιστίνη ήταν το κόστος της επιχειρηματικής δραστηριότητας, μια αργής εθνοκάθαρσης που θα μπορούσε να διατηρηθεί όσο τα αραβικά κράτη παρέμεναν εξαρτημένα από το δυτικό κεφάλαιο και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο κρατούσε τα κλειδιά των θησαυροφυλακίων τους.
Αλλά αυτό το μοντέλο έχει πλέον ολοκληρωθεί δομικά και οι δείκτες είναι παντού, αν κάποιος ξέρει πού να κοιτάξει. Το 2024, και οι τρεις μεγάλοι οίκοι αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας, Moody's, S&P και Fitch, υποβάθμισαν την αξιολόγηση του δημόσιου χρέους του Ισραήλ. Αυτοί δεν είναι θεσμοί που δίνονται σε πολιτική μεγαλοπρέπεια ή ηθική στάση. Ασχολούνται με την αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου, τον υπολογισμό της πιθανότητας οι δανειολήπτες να αποπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους. Όταν και οι τρεις υποβαθμίζουν μια χώρα μέσα σε λίγους μήνες η μία από την άλλη, επικαλούμενες αυξημένο πολιτικό κίνδυνο, διαρθρωτικά υψηλότερες αμυντικές δαπάνες και επιδείνωση των δημοσιονομικών συνθηκών, το μήνυμα είναι σαφές: ο πόλεμος στη Γάζα δεν είναι απλώς μια ανθρωπιστική καταστροφή, είναι μια οικονομική υποχρέωση που διαβρώνει τα θεμέλια του ίδιου του ισραηλινού κράτους.
Οι αριθμοί λένε μια σκληρή ιστορία. Το δημοσιονομικό έλλειμμα του Ισραήλ έχει εκτιναχθεί σε υψηλά μονοψήφια ποσοστά ως ποσοστό του ΑΕΠ. Το δημόσιο χρέος, το οποίο προβλεπόταν να μειωθεί σταθερά προς τα μέσα της δεκαετίας του πενήντα ως ποσοστό της παραγωγής, οδεύει τώρα προς τα υψηλά της δεκαετίας του εξήντα ή και μετά. Το κόστος του πολέμου μόνο το 2024 υπερέβη τον δανεισμό που χρειαζόταν το Ισραήλ κατά τη διάρκεια της πανδημίας του COVID, γεγονός που σημειώθηκε με ανησυχία από τα ισραηλινά στρατηγικά ινστιτούτα που παρακολουθούν τη δημοσιονομική τροχιά. Οι τιμές των συμβάσεων ανταλλαγής πιστωτικής αθέτησης, τα ασφάλιστρα που πληρώνουν οι επενδυτές για να προστατευτούν από τη χρεοκοπία, αυξάνονται με κάθε ανανεωμένο γύρο μαχών. Οι αγορές τιμολογούν τώρα ρητά έναν υψηλότερο κίνδυνο ότι το Ισραήλ δεν θα είναι σε θέση να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.
Τα ισραηλινά κρατικά ομόλογα, που κάποτε θεωρούνταν περιουσιακά στοιχεία ασφαλούς λιμανιού σε μια ασταθή γειτονιά, διαπραγματεύονται τώρα με αποδόσεις που δεν έχουν παρατηρηθεί εδώ και πάνω από μια δεκαετία. Η αύξηση των αποδόσεων σημαίνει πτώση των τιμών, πράγμα που σημαίνει ότι οι επενδυτές απαιτούν υψηλότερη αποζημίωση για τον κίνδυνο διακράτησης ισραηλινού χρέους. Δεν πρόκειται για κάποια αφηρημένη οικονομική μέτρηση. Είναι η αγορά ομολόγων που εκδίδει μια ετυμηγορία για τη βιωσιμότητα του διαρκούς πολέμου ως κυβερνητική στρατηγική. Και η ετυμηγορία, για όσους δίνουν προσοχή στις ροές κεφαλαίων και όχι στα δελτία τύπου, είναι καταδικαστική.
Οι άμεσες ξένες επενδύσεις στο Ισραήλ μειώθηκαν σχεδόν κατά το ένα τρίτο το 2023, ακόμη και πριν γίνει ορατός ο πλήρης οικονομικός αντίκτυπος του πολέμου στη Γάζα. Οι αγορές ακινήτων στο Τελ Αβίβ και την Ιερουσαλήμ, που ενισχύονται εδώ και χρόνια από το κεφάλαιο της διασποράς και τους ξένους επενδυτές που αντιμετωπίζουν την ισραηλινή ιδιοκτησία ως σταθερό παιχνίδι στη Μέση Ανατολή, έχουν αρχίσει να παρουσιάζουν ρωγμές. Τα ασφάλιστρα για τη λειτουργία στο Ισραήλ έχουν εκτοξευθεί καθώς οι αναλογιστές υπολογίζουν εκ νέου τους κινδύνους της επιχειρηματικής δραστηριότητας σε μια χώρα που διεξάγει στρατιωτικές επιχειρήσεις που το Διεθνές Δικαστήριο έχει περιγράψει ως εύλογα γενοκτονία.
Αυτή η νομική προεξοχή δεν είναι κάποια μακρινή θεωρητική ανησυχία. Αντιπροσωπεύει τρισεκατομμύρια δυνητική ευθύνη για κάθε δυτική εταιρεία, αμυντικό εργολάβο και χρηματοπιστωτικό ίδρυμα που διευκόλυνε την κατοχή. Τα συνταξιοδοτικά ταμεία, οι κρατικοί διαχειριστές πλούτου και τα πανεπιστημιακά κληροδοτήματα αντιμετωπίζουν αυξανόμενη πίεση να αποεπενδύσουν από εταιρείες που εμπλέκονται στην κατασκευή οικισμών, τις πωλήσεις όπλων ή τη χρηματοδότηση έργων σε κατεχόμενα εδάφη. Οι κίνδυνοι φήμης και οι νομικοί κίνδυνοι αρχίζουν να υπερτερούν των αποδόσεων. Όταν οι μεγαλύτεροι διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων στον κόσμο αρχίζουν να μειώνουν αθόρυβα την έκθεση σε ισραηλινούς τίτλους, δεν είναι επειδή ανακάλυψαν μια συνείδηση στα χαρτοφυλάκιά τους. Είναι επειδή ο υπολογισμός κινδύνου-απόδοσης έχει μετατοπιστεί και αυτό που κάποτε ήταν μια κερδοφόρα σχέση γίνεται μια υποχρέωση που δεν μπορεί να εξηγηθεί στους καταπιστευματοδόχους ή να υπερασπιστεί στο δικαστήριο.
Ο πόλεμος που ξεκίνησε στις 7 Οκτωβρίου 2023 μπορεί να διαβαστεί όχι μόνο ως πράξη ένοπλης αντίστασης και καταστροφική αποτυχία των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών, αλλά ως το έναυσμα για μια από καιρό σχεδιασμένη στρατηγική για την ολοκλήρωση της εθνοκάθαρσης της Γάζας και την επανεκτίμηση του εδάφους για ανάπλαση. Η λογική ήταν απλή, αν και τερατώδης: να προκαλέσει ή να επιτρέψει μια επίθεση μεγάλης κλίμακας, να τη χρησιμοποιήσει ως δικαιολογία για ολοκληρωτικό πόλεμο, να οδηγήσει τον πληθυσμό στην Αίγυπτο και να αξιοποιήσει τις υποχρεώσεις χρέους του ΔΝΤ για να αναγκάσει το Κάιρο να συμμορφωθεί. Αδειάστε τη Γάζα από Παλαιστίνιους, ισοπεδώστε τις υποδομές και στη συνέχεια καλέστε το διεθνές κεφάλαιο να ανοικοδομήσει μια μεσογειακή πόλη-κράτος υπό ισραηλινή κυριαρχία.
Το επιχειρηματικό μοντέλο ήταν ξεκάθαρο σε όποιον ενδιαφερόταν να κοιτάξει. Η γη, πρόσφατα καθαρισμένη και νομικά διφορούμενη, θα ανατιμηθεί. Οι νέες εξελίξεις θα προσέλκυαν χρήματα από τον Κόλπο μόλις επιτευχθεί η ομαλοποίηση, οι δυτικές εταιρείες τεχνολογίας θα δημιουργήσουν κόμβους καινοτομίας, οι τουριστικοί όμιλοι θα χτίσουν παραθαλάσσια θέρετρα. Το χρέος που προέκυπτε κατά τη διάρκεια του πολέμου θα μετατρεπόταν σε ομόλογα ανοικοδόμησης, τα οποία θα αναλάμβαναν οι συνήθεις ύποπτοι στη Νέα Υόρκη και το Λονδίνο. Ο πόλεμος ως αστική ανανέωση. Εθνοκάθαρση ως οικονομική ευκαιρία. Δεν ήταν η πρώτη φορά που δοκιμάστηκε ένα τέτοιο εγχειρίδιο στην περιοχή και δεν θα ήταν η τελευταία.
Αλλά το σχέδιο κατέρρευσε σε κάθε κρίσιμη συγκυρία. Η Αίγυπτος, παρά το γεγονός ότι αντιμετωπίζει τη χειρότερη οικονομική κρίση των τελευταίων δεκαετιών και την έντονη πίεση από το ΔΝΤ, αρνήθηκε να ανοίξει το πέρασμα της Ράφα σε μαζική μεταφορά πληθυσμού. Ο Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι, του οποίου το στρατιωτικό καθεστώς είναι ελάχιστα γνωστό για τα ανθρωπιστικά του ένστικτα, κατάλαβε ότι η αποδοχή δύο εκατομμυρίων Παλαιστινίων προσφύγων θα ήταν το τέλος της Αιγύπτου όπως την κυβερνά, κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά. Ο αιγυπτιακός δρόμος θα εκραγεί. Τα δίκτυα πατρωνίας του στρατού θα τεντωθούν. Το Σινά, ήδη ανήσυχο, θα εκραγεί. Έτσι το Κάιρο κράτησε τη γραμμή, απορρόφησε την πίεση και είπε όχι.
Ο Τζόρνταν έκανε τον ίδιο υπολογισμό. Ο βασιλιάς Αμπντάλα, του οποίου ο παππούς έχασε τη Δυτική Όχθη το 1967 και του οποίου η νομιμότητα βασίζεται εν μέρει στη χασεμιτική φύλαξη των ισλαμικών ιερών τόπων στην Ιερουσαλήμ, δεν μπορούσε να αντέξει οικονομικά να δεχτεί άλλο ένα κύμα Παλαιστινίων προσφύγων χωρίς να διακινδυνεύσει τη σταθερότητα του δικού του βασιλείου. Η αραβική κοινή γνώμη, που πυροδοτήθηκε από τις φρικαλεότητες στη Γάζα που μεταδόθηκαν ζωντανά από το Al Jazeera και κοινοποιήθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε πραγματικό χρόνο, ανάγκασε ακόμη και τα πιο ευλύγιστα καθεστώτα να κρατήσουν τη γραμμή.
Το πιο σημαντικό, οι ίδιοι οι Παλαιστίνιοι αρνήθηκαν το σενάριο. Παρά τους δεκαπέντε μήνες βομβαρδισμών που μετέτρεψαν ολόκληρες γειτονιές σε ερείπια, τις πολιορκίες πείνας που άφησαν τα παιδιά να τρώνε ζωοτροφές και τον εκτοπισμό που μετέτρεψε την πλειοψηφία του πληθυσμού της Γάζας σε εσωτερικούς πρόσφυγες, η Γάζα δεν άδειασε. Ο πληθυσμός έμεινε, απορρόφησε τα χτυπήματα, έθαψε τους νεκρούς του σε ρηχούς τάφους και γήπεδα ποδοσφαίρου που μετατράπηκαν σε νεκροταφεία, και με αυτόν τον τρόπο κατέστησε την οικονομική λογική του πολέμου ασυνάρτητη. Δεν μπορείτε να ανατιμήσετε τη γη για ανάπτυξη όταν οι άνθρωποι που σκοπεύατε να εκδιώξετε εξακολουθούν να ζουν στα ερείπια και δεν μπορείτε να προσελκύσετε διεθνή κεφάλαια σε μια περιοχή όπου διαφαίνονται δίκες για εγκλήματα πολέμου και η ασφάλιση είναι ακαταμάχητη.
Αυτή είναι η στιγμή που ο πόλεμος έπαψε να είναι κερδοφόρος για το ευρύτερο χρηματοπιστωτικό σύστημα, ακόμη και αν μεμονωμένοι εργολάβοι άμυνας συνέχισαν να αποσπούν έσοδα από τη βία. Το στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα, το αιώνιο πολεμικό λόμπι που επωφελείται από τις συνεχείς συγκρούσεις, θα μπορούσε να διατηρήσει τις δολοφονίες επ' αόριστον. Οι βόμβες και οι πύραυλοι είναι αναλώσιμα. Κάθε απεργία δημιουργεί ζήτηση για την επόμενη αποστολή. Αλλά το χρηματοπιστωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα, οι εταιρείες ιδιωτικών κεφαλαίων, τα κρατικά επενδυτικά ταμεία, οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι κεντρικοί τραπεζίτες που κυβερνούν το παγκόσμιο κεφάλαιο, άρχισαν να βλέπουν τον πόλεμο ως βάρος που διαβρώνει το ευρύτερο επιχειρηματικό περιβάλλον σε μια περιοχή που σκόπευαν να κυριαρχήσουν τις επόμενες δεκαετίες.
Η απόκλιση μεταξύ αυτών των δύο κέντρων εξουσίας, μεταξύ εκείνων που επωφελούνται από τον πόλεμο και εκείνων που επωφελούνται από τη σταθερότητα, είναι ο μεντεσές στον οποίο στρέφεται τώρα το μέλλον της περιοχής.
Για να καταλάβει κανείς πώς τα κράτη του Κόλπου μετατράπηκαν από ικέτες σε κυρίαρχους, πρέπει να επιστρέψει στη δεκαετία του 1970 και στη φιγούρα του βασιλιά Φαϊζάλ της Σαουδικής Αραβίας. Το εμπάργκο πετρελαίου του 1973 έσπασε την παλιά συμφωνία κατανομής των κερδών μεταξύ των δυτικών πετρελαϊκών εταιρειών και των κρατών παραγωγής, αναδιανέμοντας τον πλούτο σε μια κλίμακα που, για μια σύντομη στιγμή, έδωσε στις αραβικές πρωτεύουσες πραγματική γεωπολιτική μόχλευση. Ο Φαϊζάλ κατάλαβε ότι το πετρέλαιο δεν ήταν απλώς ένα εμπόρευμα αλλά ένα όπλο και το χρησιμοποίησε για να τιμωρήσει τη Δύση για την άνευ όρων υποστήριξή της στο Ισραήλ κατά τη διάρκεια του Οκτωβριανού Πολέμου.
Αλλά ο Φαϊζάλ δολοφονήθηκε το 1975 από τον ίδιο του τον ανιψιό, κάτω από συνθήκες που δεν έχουν ποτέ εξηγηθεί πλήρως και σε μια ίντριγκα του παλατιού που έφερε όλα τα χαρακτηριστικά των βαθύτερων δυνάμεων που λειτουργούν. Μέσα σε λίγα χρόνια οι μοναρχίες του Κόλπου εγκλωβίστηκαν στο σύστημα ανακύκλωσης πετροδολαρίων, μια συμφωνία στην οποία τιμολογούσαν το πετρέλαιο σε δολάρια, στάθμευαν τα πλεονάσματά τους σε ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου και αποδέχονταν την ομπρέλα ασφαλείας της Ουάσιγκτον και τον περιφερειακό αστυνομικό της Ισραήλ, με αντάλλαγμα την προστασία και την πρόσβαση στην αγορά. Το Safari Club, ένα δίκτυο ανταλλαγής πληροφοριών που επισημοποιήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 μεταξύ των υπηρεσιών ασφαλείας της Δύσης και του Κόλπου, εξασφάλισε ότι οι αυταρχικοί ηγέτες της περιοχής δεν θα χρησιμοποιούσαν ποτέ ξανά το πετρέλαιο ως όπλο εναντίον της Δύσης.
Για πέντε δεκαετίες, αυτή η ρύθμιση κράτησε. Τα κράτη του Κόλπου πλούτισαν πέρα από τα πιο τρελά όνειρα των Βεδουίνων προγόνων τους. Έχτισαν αστραφτερές πόλεις στην έρημο, πανεπιστήμια, νοσοκομεία, αεροδρόμια που συναγωνίζονταν οτιδήποτε στην Ευρώπη ή την Αμερική. Αγόρασαν επιρροή, ουρανοξύστες στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη, αγγλικούς ποδοσφαιρικούς συλλόγους, πολυτελή ξενοδοχεία στη Ριβιέρα. Αλλά ο πλούτος τους ήταν κλειδωμένος μέσα σε ένα σύστημα που σχεδιάστηκε στην Ουάσιγκτον. Μπορούσαν να αγοράσουν περιουσιακά στοιχεία, αλλά δεν μπορούσαν να ξαναγράψουν τους κανόνες. Η Παλαιστίνη παρέμενε κατεχόμενη, το Ισραήλ παρέμενε ανέγγιχτο και κάθε Άραβας ηγέτης που μιλούσε πολύ δυνατά για δικαιοσύνη έβρισκε τη χώρα του στο τέλος ενός προγράμματος διαρθρωτικής προσαρμογής του ΔΝΤ, μιας έγχρωμης επανάστασης ή, στη χειρότερη περίπτωση, μιας στρατιωτικής επέμβασης μεταμφιεσμένης σε ανθρωπιστική ανησυχία.
Αυτό που άλλαξε, θεμελιωδώς και αμετάκλητα, ήταν η Κίνα. Την τελευταία δεκαετία, το Πεκίνο έγινε αθόρυβα ο κύριος αγοραστής πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, του Ιράν και της Ρωσίας, πληρώνοντας σε γιουάν και προσφέροντας ένα εναλλακτικό σύστημα εκκαθάρισης εκτός του δολαρίου. Η Πρωτοβουλία Belt and Road άντλησε επενδύσεις σε υποδομές στον Κόλπο και τη Βόρεια Αφρική, κατασκευάζοντας λιμάνια, σιδηροδρόμους, σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής και παρέχοντας το οικονομικό έρμα που χρειάζονταν τα αραβικά κράτη για να πουν όχι στους δυτικούς όρους. Οι κινεζικές κατασκευαστικές εταιρείες, απαλλαγμένες από ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα ή απαιτήσεις διαφάνειας, παρέδωσαν έργα εγκαίρως και εντός προϋπολογισμού σε χώρες όπου οι δυτικές εταιρείες απαιτούσαν πολιτικές μεταρρυθμίσεις ως προϋπόθεση για επενδύσεις.
Και στη συνέχεια, τον Μάρτιο του 2023, η Κίνα μεσολάβησε για τη συμφωνία εξομάλυνσης μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και του Ιράν, έναν γεωπολιτικό σεισμό που αναδιαμόρφωσε την αρχιτεκτονική ασφάλειας της περιοχής χωρίς τη συμμετοχή της Ουάσιγκτον ή ακόμη και την προηγούμενη γνώση της. Οι Σαουδάραβες και οι Ιρανοί, που είχαν περάσει δεκαετίες πολεμώντας δι' αντιπροσώπων σε όλη την Υεμένη, τη Συρία, το Ιράκ και τον Λίβανο, κάθισαν στο Πεκίνο και συμφώνησαν να αποκαταστήσουν τις διπλωματικές σχέσεις. Ήταν μια ταπείνωση για την Ουάσιγκτον, ένα μήνυμα ότι οι παλιοί κανόνες δεν ίσχυαν πλέον, ότι αναδύονταν νέα κέντρα εξουσίας και ότι τα κράτη του Κόλπου είχαν τώρα επιλογές που δεν είχαν πριν.
Ξαφνικά, η Σαουδική Αραβία, ο ακρογωνιαίος λίθος του συστήματος των πετροδολαρίων από το 1974, δεν χρειαζόταν πλέον να τιμολογεί όλο το πετρέλαιο της σε δολάρια. Ο συνασπισμός BRICS, που τώρα επεκτάθηκε για να συμπεριλάβει την Αίγυπτο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σαουδική Αραβία ως επίσημα ή de facto μέλη, προσέφερε μια εναλλακτική δομή διακυβέρνησης που δεν απαιτούσε υποταγή στο ΔΝΤ ή την Παγκόσμια Τράπεζα. Το πιο σημαντικό, τα κρατικά επενδυτικά ταμεία του Κόλπου, γεμάτα με συσσωρευμένα έσοδα από το πετρέλαιο δεκαετιών, είχαν συγκεντρώσει οικονομική δύναμη πυρός που ανταγωνιζόταν το ΑΕΠ ολόκληρων ηπείρων.
Μέχρι το 2024, τα κρατικά επενδυτικά ταμεία της Μέσης Ανατολής έλεγχαν κάτι λιγότερο από πέντε τρισεκατομμύρια δολάρια σε περιουσιακά στοιχεία υπό διαχείριση, με τις προβλέψεις να δείχνουν επτά τρισεκατομμύρια ή περισσότερα τα επόμενα χρόνια. Μεμονωμένα κεφάλαια όπως η Επενδυτική Αρχή του Άμπου Ντάμπι, το Ταμείο Δημοσίων Επενδύσεων της Σαουδικής Αραβίας, η Αρχή Επενδύσεων του Κουβέιτ και η Αρχή Επενδύσεων του Κατάρ έλεγχαν εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια το καθένα και κατατάσσονταν μεταξύ των μεγαλύτερων κρατικών επενδυτών στον κόσμο. Αυτοί δεν ήταν παθητικοί συλλέκτες πλεονάσματος πετρελαίου, που αποθήκευαν μετρητά σε ομόλογα του Δημοσίου και περίμεναν οδηγίες από την Ουάσιγκτον. Ήταν ενεργοί, στρατηγικοί επενδυτές που ανέπτυσσαν κεφάλαια σε τεχνολογία, υποδομές, ακίνητα και μετοχικά μερίδια σε κάθε ήπειρο, αναδιαμορφώνοντας την οικονομική γεωγραφία από την Αφρική στην Ασία και την Ευρώπη.
Αυτό είναι το υλικό θεμέλιο της αλλαγής που βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη. Όταν τα κρατικά κεφάλαια αυτής της κλίμακας επιλέγουν να δώσουν προτεραιότητα σε επενδύσεις στη δική τους περιοχή, σε εταίρους BRICS ή σε μακροπρόθεσμες συμφωνίες που παρακάμπτουν τα δυτικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ψηφίζουν με τη μεγαλύτερη δεξαμενή υπομονετικών κεφαλαίων στον κόσμο. Αποφασίζουν με ποια αρχιτεκτονική ασφάλειας σκοπεύουν να ζήσουν για την επόμενη γενιά, και όλο και περισσότερο, αυτή η αρχιτεκτονική δεν έχει το Ισραήλ στο επίκεντρό της.
Στα τέλη του 2025, προέκυψαν λεπτομέρειες για ένα ολοκληρωμένο πακέτο μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σαουδικής Αραβίας αξίας περίπου ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων. Η κλίμακα από μόνη της ήταν συγκλονιστική. Οι δεσμεύσεις κάλυπταν την πυρηνική ενέργεια, τα κρίσιμα ορυκτά, τις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, τα προηγμένα οπλικά συστήματα, συμπεριλαμβανομένων των μαχητικών αεροσκαφών F-35, εκατοντάδες αμερικανικά άρματα μάχης, μπαταρίες πυραυλικής άμυνας και πρόσβαση σε τεχνολογία ημιαγωγών αιχμής που η Ουάσιγκτον είχε προηγουμένως περιορίσει ακόμη και σε στενούς συμμάχους.
Επιφανειακά, αυτό έμοιαζε με business as usual, μια άλλη συμφωνία όπλων για πετρέλαιο σε μια περιοχή που χτίστηκε πάνω τους. Αλλά διαβάστε πιο προσεκτικά, η συμφωνία αντιπροσωπεύει κάτι πιο θεμελιώδες: μια αναδιάρθρωση της περιφερειακής τάξης με τη Σαουδική Αραβία, όχι το Ισραήλ, ως τον κύριο Αμερικανό εταίρο. Οι Σαουδάραβες δεσμεύτηκαν για τεράστιες επενδύσεις σε αμερικανικές υποδομές, τεχνολογικούς τομείς και ενεργειακά έργα. Σε αντάλλαγμα, έλαβαν όχι μόνο όπλα, αλλά και τον επίσημο χαρακτηρισμό ως σημαντικό σύμμαχο εκτός ΝΑΤΟ, ένα καθεστώς που τοποθετεί το Ριάντ στην ίδια κατηγορία με την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και μέχρι πρόσφατα, το Ισραήλ ως μοναδικό στρατηγικό εταίρο.
Η χρονική στιγμή είναι κρίσιμη. Αυτή η συμφωνία έρχεται ακριβώς τη στιγμή που η πιστοληπτική ικανότητα του Ισραήλ μειώνεται, η διπλωματική του απομόνωση βαθαίνει, η νομική του έκθεση επεκτείνεται και η στρατηγική του αξία για τις δυνάμεις που το δημιούργησαν μειώνεται σταθερά. Η αντίθεση δεν θα μπορούσε να είναι πιο έντονη. Από τη μία πλευρά, ένα κράτος που αντιμετωπίζει αυξανόμενο κόστος δανεισμού, φυγή κεφαλαίων και υποβαθμίσεις αξιολογήσεων. Από την άλλη, ένα βασίλειο με τρισεκατομμύρια κυρίαρχο πλούτο που υπογράφει συμφωνίες τεχνολογίας και άμυνας πολλών δεκαετιών τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με το Πεκίνο, τοποθετώντας τον εαυτό του ως την ουσιαστική γέφυρα μεταξύ Ανατολής και Δύσης.
Η συμφωνία αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη ευθυγράμμιση μεταξύ δύο φατριών της αμερικανικής ισχύος που έχουν ευθυγραμμιστεί εδώ και καιρό, αλλά των οποίων τα συμφέροντα τώρα αποκλίνουν. Το στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα, οι αμυντικοί εργολάβοι και το λόμπι του αιώνιου πολέμου, κερδίζουν από τη συνεχή αποσταθεροποίηση. Κάθε εκστρατεία βομβαρδισμών, κάθε σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας, κάθε κύκλος ανοικοδόμησης και καταστροφής παράγει έσοδα. Ο πόλεμος είναι το προϊόν. Η αστάθεια είναι η αγορά.
Αλλά το χρηματοπιστωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα, οι εταιρείες ιδιωτικών κεφαλαίων, οι κρατικοί διαχειριστές πλούτου, οι τεχνολογικοί γίγαντες και οι κεντρικοί τραπεζίτες, κερδίζουν από τη σταθερότητα, από μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε υποδομές, από προβλέψιμα ρυθμιστικά περιβάλλοντα και νομικά πλαίσια που προστατεύουν τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και την εκτέλεση των συμβάσεων. Θέλουν να χτίσουν κέντρα δεδομένων στο Ριάντ, να πουλήσουν υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης στο Ντουμπάι, να χρηματοδοτήσουν πυρηνικά εργοστάσια και έργα αφαλάτωσης, να μετατρέψουν τον Κόλπο σε κόμβο για την επόμενη φάση της παγκόσμιας συσσώρευσης κεφαλαίου.
Για να λειτουργήσει αυτό το όραμα, η περιοχή πρέπει να ειρηνεύσει. Και το Ισραήλ, στην τρέχουσα μορφή του, διεξάγοντας αυτό που τα διεθνή νομικά όργανα έχουν περιγράψει ως εύλογη γενοκτονία, είναι το εμπόδιο. Η άρνησή της να επιτρέψει ένα παλαιστινιακό κράτος καθιστά αδύνατη την εξομάλυνση με τον ευρύτερο αραβικό κόσμο, εμποδίζοντας τους εμπορικούς διαδρόμους και τις επενδυτικές ροές που πρέπει να οικοδομήσει το χρηματοπιστωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα. Οι στρατιωτικές του περιπέτειες αποσταθεροποιούν τους γείτονες των οποίων η συνεργασία απαιτείται. Η ιδιότητά του ως ενεργού κατηγορούμενου σε διαδικασίες γενοκτονίας στη Χάγη το καθιστά ανέγγιχτο για ακριβώς το είδος του θεσμικού κεφαλαίου, των συνταξιοδοτικών ταμείων, του κρατικού πλούτου, των αναπτυξιακών τραπεζών, που οδηγεί σε μεγάλης κλίμακας, μακροπρόθεσμες επενδύσεις.
Έτσι, το χρηματοπιστωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα κάνει αυτό που κάνει πάντα το κεφάλαιο όταν ένα περιουσιακό στοιχείο γίνεται υποχρέωση: αναδιαρθρώνει τη συμφωνία. Η Ουάσιγκτον δέχεται απεγνωσμένα αναγκαίες εισροές κεφαλαίων για να σταθεροποιήσει το δικό της σπιράλ χρέους. Η Σαουδική Αραβία αποκτά προηγμένα όπλα, πυρηνική τεχνολογία και την επίσημη αναγνώριση της μεγάλης δύναμης που επιδιώκει εδώ και δεκαετίες. Σε αντάλλαγμα, το Ριάντ γίνεται ο περιφερειακός διαχειριστής ασφάλειας, ο ρόλος που παίζει το Ισραήλ από το 1948, αλλά με μια κρίσιμη διαφορά: η νομιμότητα της Σαουδικής Αραβίας στον αραβικό κόσμο απαιτεί πρόοδο στην Παλαιστίνη, ενώ ολόκληρο το πολιτικό μοντέλο του Ισραήλ εξαρτάται από την αποτροπή της.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η συμφωνία τρισεκατομμυρίων δολαρίων αποδυναμώνει στρατηγικά το Ισραήλ, ακόμα κι αν κανείς στην Ουάσιγκτον ή το Ριάντ δεν θα το πει δημόσια. Όχι επειδή ο Τραμπ ή ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ενδιαφέρονται για τα δικαιώματα των Παλαιστινίων με οποιαδήποτε ουσιαστική έννοια, αλλά επειδή η χρησιμότητα του Ισραήλ στο σύστημα έχει λήξει. Το σοβαρό χρήμα, τα κρατικά επενδυτικά ταμεία, το κεφάλαιο υποδομών, οι θεσμικοί επενδυτές που διαχειρίζονται τρισεκατομμύρια, κινούνται προς τον Κόλπο. Και το τίμημα του Κόλπου για την πλήρη συνεργασία, για το άνοιγμα των αγορών του και την ευθυγράμμιση της πολιτικής ασφαλείας του με τα αμερικανικά συμφέροντα, είναι η παλαιστινιακή κρατική υπόσταση. Όχι ως δικαιοσύνη, αλλά ως πολιτική κάλυψη που απαιτείται για να ξεκλειδώσει το επενδυτικό κεφάλαιο που θα καθορίσει την περιοχή για την επόμενη γενιά.
Εάν αυτή η ανάλυση είναι σωστή, ζούμε τα πρώτα στάδια μιας σκόπιμης αφηγηματικής αναδιάρθρωσης, μιας αργής επανεγγραφής της ιστορίας για να προετοιμάσει το δυτικό κοινό για την εγκατάλειψη του Ισραήλ. Ο μηχανισμός θα περιλαμβάνει την απόδοση οκτώ δεκαετιών εθνοκάθαρσης που χρηματοδοτείται αποκλειστικά από το δολάριο στο Ισραήλ, επιτρέποντας στην Ουάσιγκτον και το Λονδίνο να παρουσιάζονται ως έντιμοι μεσολαβητές που παραπλανήθηκαν από έναν δύσκολο σύμμαχο. Βολικοί αποχαρακτηρισμοί, σκάνδαλα που αφορούν ισραηλινές επιχειρήσεις λόμπι, δραστηριότητες πληροφοριών σε αμερικανικό έδαφος, οικονομικά εγκλήματα, θα χρησιμοποιηθούν για να μετατοπίσουν την ευθύνη και να παράσχουν πολιτική κάλυψη για το διαζύγιο.
Αυτό είναι το μοτίβο που είναι γνωστό από προηγούμενες αμερικανικές αυτοκρατορικές υποχωρήσεις. Βρείτε έναν τοπικό πληρεξούσιο για να κρατήσετε την τσάντα, δηλώστε ότι η αποστολή ολοκληρώθηκε ή δυστυχώς δεν μπορεί να κερδηθεί και προχωρήστε στο επόμενο θέατρο ενώ ξαναγράφετε την ιστορία του παλιού. Το Ισραήλ ήταν πάντα ένα κράτος πληρεξούσιο, στο οποίο παραχωρούνταν κυριαρχία υπό τον όρο ότι εκτελούσε τη βρώμικη δουλειά του περιφερειακού ελέγχου. Όταν αυτή η εργασία παύει να είναι κερδοφόρα, όταν αρχίζει να δημιουργεί υποχρεώσεις που υπερβαίνουν τις αποδόσεις, ο πληρεξούσιος αφήνεται να αντιμετωπίσει μόνος του τις συνέπειες.
Εν τω μεταξύ, τα κράτη του Κόλπου δεν τοποθετούνται ως απελευθερωτές, αλλά ως οι νέοι διαιτητές της εξουσίας της περιοχής, και το κάνουν με τον ίδιο μη συναισθηματικό πραγματισμό που χαρακτηρίζει κάθε κυρίαρχη δύναμη που προστατεύει τα συμφέροντά της. Δεν προσφέρουν δικαιοσύνη στους Παλαιστίνιους με καμία επαναστατική έννοια. Προσφέρουν αναγνώριση με όρους που οι πρωτεύουσες του Κόλπου μπορούν να αντέξουν οικονομικά πολιτικά και οικονομικά. Δεν διαλύουν τις δομές του αυτοκρατορικού ελέγχου. Τους εξαγοράζουν, τους επαναπροσδιορίζουν υπό νέα διοίκηση και διασφαλίζουν ότι όταν καταλαγιάσει η σκόνη, θα είναι η πρωτεύουσα του Κόλπου, οι δυνάμεις ασφαλείας του Κόλπου, τα διπλωματικά δίκτυα του Κόλπου που θα καθορίσουν ποιος κυβερνά, ποιος συναλλάσσεται και υπό ποιους όρους.
Έτσι μοιάζει η αποαποικιοποίηση στον εικοστό πρώτο αιώνα. Όχι επαναστατικός μετασχηματισμός, όχι ο θρίαμβος της δικαιοσύνης επί της εξουσίας, αλλά μια εξαγορά με μόχλευση που εκτελέστηκε από τους πρώην αποικιοκρατούμενους, οι οποίοι πέρασαν δεκαετίες συσσωρεύοντας το κεφάλαιο που απαιτείται για να αγοράσουν τη δική τους κυριαρχία από το σύστημα που κάποτε τους κυβερνούσε. Το αν αυτή η κυριαρχία επεκτείνεται στους απλούς Παλαιστίνιους στη Γάζα ή τη Δυτική Όχθη, ή απλώς στις κυβερνήσεις και τα κρατικά επενδυτικά ταμεία που διαπραγματεύονται, παραμένει το ανοιχτό ερώτημα που καμία χρηματοοικονομική μηχανική δεν μπορεί να απαντήσει.
Αυτό που προκύπτει από αυτή την ανάλυση είναι μια Μέση Ανατολή της οποίας το κέντρο εξουσίας έχει μετατοπιστεί αποφασιστικά από τις ακτές της Μεσογείου στην Αραβική Χερσόνησο, από τη στρατιωτική κυριαρχία στην οικονομική μόχλευση, από τη λογική του διαρκούς πολέμου στη λογική της ελεγχόμενης σταθερότητας στην υπηρεσία του κέρδους. Τα κράτη του Κόλπου, που εδώ και καιρό απορρίπτονται από τους δυτικούς αναλυτές ως πετρο-ραντιέρηδες με περισσότερα χρήματα παρά όραμα, έχουν συγκεντρώσει αθόρυβα τα εργαλεία της πολιτικής του εικοστού πρώτου αιώνα. Κρατικά επενδυτικά ταμεία που μπορούν να κινήσουν τις αγορές και να αναδιαμορφώσουν ολόκληρους τομείς. Ενεργειακές προμήθειες που χρειάζονται το Πεκίνο, το Νέο Δελχί, ακόμη και μια απελπισμένη Ευρώπη. Διπλωματικά δίκτυα που εκτείνονται στους BRICS, τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης, έναν αποκατεστημένο Αραβικό Σύνδεσμο, που προσφέρει εναλλακτικές λύσεις στους θεσμούς που κυριαρχούνται από τη Δύση σε κάθε επίπεδο.
Το Ισραήλ, αντίθετα, βρίσκεται στην ιστορικά οικεία αλλά πολιτικά νέα θέση μιας αποικιακής φρουράς της οποίας η αυτοκρατορία έχει προχωρήσει. Το χρέος της αυξάνεται, η διπλωματική της απομόνωση βαθαίνει, η νομική της έκθεση διευρύνεται, η στρατηγική της αξία για τις δυνάμεις που τη δημιούργησαν μειώνεται σταθερά. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ισραήλ θα εξαφανιστεί ή ακόμη ότι η στρατιωτική του ικανότητα θα διαβρωθεί γρήγορα. Οι αυτοκρατορίες σε παρακμή είναι συχνά πιο επικίνδυνες, επιτίθενται για να διατηρήσουν τη συνάφεια, διεξάγοντας πολέμους που δεν μπορούν πλέον να αντέξουν οικονομικά, επειδή η εναλλακτική είναι η παραδοχή της απαξίωσης.
Αλλά αυτό σημαίνει ότι η οικονομική και πολιτική αρχιτεκτονική που στήριξε την κατοχή για οκτώ δεκαετίες διαλύεται από δυνάμεις μεγαλύτερες από ό,τι μπορεί να αντισταθεί οποιοδήποτε κράτος. Η αγορά ομολόγων δεν ενδιαφέρεται για ιστορικές αφηγήσεις ή βιβλικούς ισχυρισμούς ή για την ειλικρίνεια του τραύματος κανενός. Ενδιαφέρεται για τις προσαρμοσμένες στον κίνδυνο αποδόσεις, για την πιθανότητα αποπληρωμής, για το αν το υποκείμενο περιουσιακό στοιχείο παράγει περισσότερη αξία από ό,τι καταστρέφει. Και με αυτό το μέτρο, το ψυχρό, χωρίς συναισθηματισμούς μέτρο που διέπει την κατανομή κεφαλαίων σε έναν κόσμο όπου δώδεκα τρισεκατομμύρια δολάρια σε κρατικό πλούτο τριγυρνούν αναζητώντας σταθερές αποδόσεις, η ετυμηγορία είναι όλο και πιο σαφής.
Αυτό που θα ακολουθήσει θα διαμορφωθεί από ηθοποιούς στο Ριάντ, το Άμπου Ντάμπι και το Πεκίνο πολύ περισσότερο από ό,τι στην Ουάσιγκτον ή το Τελ Αβίβ. Οι Σαουδάραβες υπογράφουν συμφωνίες τρισεκατομμυρίων δολαρίων, χτίζουν πόλεις, φιλοξενούν παγκόσμιες αθλητικές εκδηλώσεις, τοποθετώντας τους εαυτούς τους ως απαραίτητους τόσο στον αμερικανικό όσο και στον κινεζικό στρατηγικό σχεδιασμό. Τα Εμιράτα αναπτύσσουν κεφάλαια σε τρεις ηπείρους, μεσολαβούν σε συγκρούσεις, προσφέροντας τους εαυτούς τους ως την Ελβετία της νέας παγκόσμιας τάξης. Οι Καταριανοί, παρά το μέγεθός τους, ξεπερνούν το βάρος τους μέσω της εμβέλειας των μέσων ενημέρωσης του Al Jazeera, των τεράστιων αποθεμάτων φυσικού αερίου και της προθυμίας να μιλήσουν με όλους, από τους Ταλιμπάν μέχρι τη Χαμάς και το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ.
Αυτά δεν είναι επαναστατικά κράτη. Δεν ενδιαφέρονται να ανατρέψουν την παγκόσμια τάξη ή να αναδιανείμουν τον πλούτο στον παγκόσμιο νότο ή οποιοδήποτε άλλο ουτοπικό σχέδιο. Ενδιαφέρονται να διατηρήσουν τον πλούτο τους, να επεκτείνουν την επιρροή τους και να διασφαλίσουν ότι όταν η σημερινή αμερικανική τάξη λυγίσει τελικά κάτω από το βάρος των δικών της χρεών και αντιφάσεων, θα είναι σε θέση να ευδοκιμήσουν σε ό,τι ακολουθήσει.
Για τους Παλαιστίνιους, αυτό δεν προσφέρει ούτε δικαιοσύνη ούτε κλείσιμο. Η αναγνώριση που επιτυγχάνεται ως στοιχείο γραμμής σε μια συμφωνία υποδομής τρισεκατομμυρίων δολαρίων, ως διαπραγματευτικό χαρτί που ανταλλάσσεται μεταξύ κυρίαρχων διαχειριστών πλούτου σε κλιματιζόμενες αίθουσες συνεδριάσεων, δεν είναι η απελευθέρωση για την οποία αγωνίστηκαν γενιές στους δρόμους, στα στρατόπεδα, στις μακρές δεκαετίες της εξορίας και της αντίστασης. Αλλά μπορεί να είναι η μόνη απελευθέρωση που μπορεί να προσφέρει η τρέχουσα παγκόσμια τάξη. Όχι ένας ηθικός απολογισμός με το έγκλημα της απαλλοτρίωσης, αλλά μια προσαρμογή λογιστικού φύλλου στην οποία η καταπίεσή τους τελικά τιμολογείται ως πολύ ακριβή για να συνεχιστεί, πολύ αποσταθεροποιητική για το περιφερειακό επενδυτικό κλίμα, πολύ επικίνδυνη για το θεσμικό κεφάλαιο που θέλει να κατασκευάσει κέντρα δεδομένων και μονάδες αφαλάτωσης και πολυτελή θέρετρα κατά μήκος της ανατολικής Μεσογείου.
Και ίσως αυτό να είναι το τελευταίο, πικρό μάθημα από έναν αιώνα που καλύπτει αυτήν την περιοχή, από το να βλέπεις αυτοκρατορίες να ανεβαίνουν και να πέφτουν και να επανεφευρίσκουν τον εαυτό τους σε νέες διαμορφώσεις εξουσίας: ότι η δικαιοσύνη σπάνια φτάνει επειδή είναι σωστή. Φτάνει, αν φτάσει καθόλου, όταν το κόστος της αδικίας τελικά υπερβαίνει το κέρδος. Όταν τα spreads των ομολόγων διευρύνονται, όταν το κεφάλαιο φεύγει, όταν οι πιστωτικοί οργανισμοί υποβαθμίζονται, όταν οι άνδρες στις αίθουσες χορού στο Ριάντ αποφασίζουν ότι μια διαφορετική ρύθμιση θα εξυπηρετούσε καλύτερα τα συμφέροντά τους.
Η περιοχή αναδιαρθρώνεται. Οι λογαριασμοί λήγουν. Οι παλιές εγγυήσεις αποσύρονται αθόρυβα. Και στα κλιματιζόμενα γραφεία των οικονομικών πρωτευουσών του Κόλπου, οι άνδρες που κάποτε έπρεπε να εκλιπαρούν για δάνεια από την Ουάσιγκτον και να παρακαλούν για όπλα για να αμυνθούν ενάντια στους γείτονες, τώρα αποφασίζουν ποια περιουσιακά στοιχεία θα αποκτήσουν, ποιες συνεργασίες θα εμβαθύνουν, ποιες ξεπερασμένες ρυθμίσεις θα αφήσουν να αποτύχουν. Αν αυτό αντιπροσωπεύει μια μορφή δικαιοσύνης, είναι δικαιοσύνη διαθλασμένη μέσα από το βιβλίο, ψυχρή, συναλλακτική, εντελώς μη συναισθηματική.
Αλλά μετά από οκτώ δεκαετίες αίματος και λογοδοσίας, μετά από υποσχέσεις που αθετήθηκαν και ελπίδες που αναβλήθηκαν και παιδιά που θάφτηκαν στα ερείπια των σπιτιών που καταστράφηκαν από όπλα με τα λογότυπα αξιοσέβαστων εταιρειών, μπορεί να είναι το μόνο είδος δικαιοσύνης που προσφέρεται. Το ερώτημα τώρα δεν είναι αν η παλιά τάξη μπορεί να διατηρηθεί. Ο ισολογισμός λέει ότι δεν μπορεί. Το ερώτημα είναι τι θα κάνουν οι απλοί άνθρωποι σε όλη την περιοχή, στην Παλαιστίνη και το Ισραήλ και την Αίγυπτο και την Ιορδανία και τη Συρία και τον Λίβανο, όταν συνειδητοποιήσουν ότι το μέλλον τους ανταλλάσσεται όπως κάθε άλλο εμπόρευμα, από δυνάμεις που μιλούν τη γλώσσα της κυριαρχίας και του εθνικού συμφέροντος, αλλά των οποίων η μόνη άπταιστη γλώσσα, η μόνη πραγματική πίστη, είναι στο κεφάλαιο και τις αποδόσεις που απαιτεί.
ΑΣΤΕΡΑΚΙ.....
